Баяндама: "Биология пәнінен Ұлттық біріңғай тестілеуге дайындау барысында өсімдіктер жүйесін оқыту әдістемесі"

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

«ӨРЛЕУ» Біліктілікті арттырудың ұлттық орталығы АҚ филиалы

ШҚО бойынша педагогикалық қызметкерлердің біліктілігін арттыру институты

«Ғылыми-жаратылыстану(гуманитарлық) пәндерді оқыту әдістемесі және

инновациялық технологиялар» кафедрасы

Шығармашылық жоба:

Биология пәнінен Ұлттық біріңғай тестілеуге дайындау барысында өсімдіктер жүйесін оқыту әдістемесі

Жобаны дайындаған

Шакаримова Ардақ Қалымқожановна

Жобаны тексерген:

ИТ және ҒЖГПОӘ кафедрасының аға оқытушысы

т.ғ.к Идирешева Жанат Қабылбековна

Өскемен 2015ж

Мазмұны

Кіріспе

Негізгі бөлім

2.1 Теориялық бөлім

ҰБТ-дің мақсат, міндеттері

2.2 Практикалық бөлім

Ұстаздың ҰБТ дайындау әдістемесі

Қорытынды

Қосымша

Пайдаланған әдебиеттер

Зерттеудің өзектілігі. Ұлттық біріңғай тестілеу оқушы өміріндегі ең маңызды сынақтардың бірі. Ұлттық біріңғай тестілеу нәтижесінде оқушылар болашақ өмірін, яғни кәсіби мамандығын анықтауға негіз болады. Сондықтан да тестілеуге тиімді дайындалу жасөспірім өміріндегі маңызды міндеттердің бірі. Cол сияқты биология пәнінен тестілеуден өтуді тиімді, әрі пайдалы ұйымдастыру мұғалімнің педагогикалық іс-әрекетінің негізгі міндеттерінің бірі.

Қазіргі уақытта тестілеуге дайындықты ұйымдастырудың бірнеше әдісі бар, соның ішінде қажетті пәндер тізімі бойынша байқау сынақтарынан өту, сондай-ақ пәндер бойынша оқу-әдістемелік құралдарды қолдану. Байқау сынағынан өту ісін мектеп және жоо арнайы дайындық курстары арқылы ұйымдастырады. Ал пән бойынша оқу-әдістемелік кешенді дайындау ол тікелей мұғалімнің педагогикалық іс-әрекетіне байлынысты. Тестілеуден тиімді өтуінің негіз болатын жағдайлардың бірі пән бойынша дайындалған оқу-әдістемелік құралдар, мультимедиялық презентациялар мен бейне ресурстар және өзін-өзі тексеруге арналған тест тапсырмаларының жиынтығы болып табылады.

Бүгінгі уақытта биология пәнінен біріңғай ұлттық тестілеуге дайындық жұмыстарын тиімді ұйымдастыру үшін әр түрлі тест тапсырмалары және оқу құралдары дайындалғанымен, арнайы түрде биология пәнінен өсімдіктер жүйесін оқытудың әдістемелік кешенін дайындау жұмыстары әлі де толық әзірленбеген, сондықтан да осы жағдай бұл жобаны зерттеудің маңыздылығы мен өзектілігін арттырып отыр.

Зерттеу пәні ұлттық біріңғай тестілеу жүйесіндегі биология пәнінен өсімдіктер жүйесін оқытудың педагогикалық шарттары

Зерттеу объектісі биология пәнінен ұлттық біріңғай тестілеуге дайындық

Жобаның мақсаты: біріңғай ұлттық тестілеуге дайындаудағы биология пәнінен өсімдіктер жүйесін оқытудың теориялық негіздерін анықтау және әдістемесін құрастыру.

Зерттеудің ғылыми болжамы

Егер биология сабақтарында және биология пәнінен ҰБТ дайындық сабақтарында өсімдіктер жүйесін оқытудың теориялық негіздері нақтыланып, өзіндік әдістемесі жасалынса; жоғары сынып оқушыларын биология пәнінен ҰБТ дайындау мақсатында өсімдіктер жүйесін оқытуға бағытталған арнайы курс ұйымдастырылып, оқу-әдістемелік кешені дайындалса, онда оқушылардың биология пәнінен біріңғай ұлттық тестілеуден тиімді әрі сәтті өтуі мүмкін болады, өйткені дайындық жұмыстарының негізінің бірі пән бойынша оқу-әдістемелік кешенді әзірлеу болып табылады.

Зерттеу міндеттері:

- Ұлттық біріңғай тестілеу жүйесіндегі биология пәнінің маңызы мен мәнін анықтау;

- Биология пәнінен ұлттық біріңғай тестілеуге дайындық барысындағы өсімдіктер жүйесін оқытудың ғылыми-теориялық негіздерін жүйелеу;

- Биология пәнінен өсімдіктер жүйесін оқытудың өзіндік педагогикалық тәжірибені сипаттау және әдістемелік негіздерін құрастыру.

- Биология пәнінен өсімдіктер жүйесін оқытудың өзіндік оқу-әдістемелік кешенін әзірлеу, оны сипаттау.

Зерттеу әдістері:

а) теориялық зерттеу әдістері: педагогикалық, әдістемелік әдебиеттерді оқып танысу, талдау, салыстыру, жүйелеу;

б) озат іс-тәжірибелерді жинақтау, талдау;

в) бақылау, анкета, әңгіме.

Зертеу жұмысының негізгі идеясы: оқушыларды ұлттық біріңғай тесілеуге дайындау барысында биология пәнінен өсімдіктер жүйесін тиімді оқытуды ұйыидастырудың озат тәжірибесі мен өзіндік тәжірибені үйлестіре отырып жұмыс әдістемесін құру.

Зерттеудің әдіснамалық негізі: биология пәнін оқытудың дидактикалық шарттары мен қағидалары, зерттеу мәселесі бойынша ғалымдардың, педагог-практиктердің және әдіскерлердің ғылыми-әдістемелік еңбектері негіз болады.

Зерттеу жұмысының практикалық мәні. Оқушыларды ҰБТ-ға биология пәнінен тестілеуге дайындауды теориялық тұрғыда негіздей отыра, өсімдіктер жүйесін оқытудың өзіндік әдістемелік негізін ұсыну, зерттеуден алынған нәтижелермен, олардың негізінде құрылған ұсыныстарды мектеп практикасында қолданумен ерекшеленеді.

Зерттеудің ғылыми жаңалығы: зерттеу барысында ҰБТ-ға биология пәнінен тестілеуге дайындау жұмысы теориялық негізделді. Жалпы орта білім беру жүйесіндегі биология пәні аясындағы өсімдіктер жүйесін оқытудың әдістемесі құрастырылып, оқу-әдістемелік кешені әзірленді. Өсімдіктер жүйесі курсын оқыту бойынша сабақ жоспарлары, тесттері, мультимедиялық презентациялары дайындалып, тәжірибеге енгізілді.

Зерттеу көздері: биология пәнінен ҰБТ-ге дайындық мәселесі туралы зерттеген ғылыми, педагогикалық еңбектер, мерзімді баспасөз ақпараттары, оқу-әдістемелік және бағдарламалық құжаттар, білім беру мекемелерінің және өзіндік іс- тәжірибелік жұмыстар.

Зерттеу жұмысының құрылымы: жоба кіріспе, негізгі бөлім, қорытынды және қосымшалардан тұрады. Кіріспе бөлімде зерттеу жұмысының өзектілігі, зерттеу пәні мен объектісі, мақсаты мен міндеттері, ғылыми болжамы, әдістері және зерттеу жұмысының практикалық мәні мен ғылыми жаңалығы баяндалған.

Негізгі бөлімде биология пәнінен ҰБТ дайындық жұмыстарының мәні мен мазмұны ашылып, озат педагогикалық тәжірибе талдаудан өткізіліп, өсімдіктер жүйесін оқытудағы әзірленген оқу-әдістемелік кешен мазмұны сипатталған.

Қорытынды бөлімде өсімдіктер жүйесін оқытудағы биология пәнінен ҰБТ дайындық жұмыстарын тиімді жүргізудің негізгі шарттары мен ұсыныстары берілген.

Қосымшаларда ҰБТ биология пәнінен дайындықты жүргізу бойынша өсімдіктер жүйесін оқытуға мүмкіндік беретін оқу-әдістемелік құралдың бөлігі, мультимедиялық презентациялар, тест тапсырмаларының үлгілері берілген.

ПРАКТИКАЛЫҚ БӨЛІМ

ҰБТ мектептеп бітірушілердің білім деңгейін анықтайтын қорытынды сынақ қана емес, сонымен бірге мектептің және жекелеген мұғалімнің білім беру дәрежесін анықтайтын әмбепап құрал. Сондықтан білім беру жүйесінде оның алар орын ерекше, сол себепті тест жұмыстарына дайындық жұмыстары тыңғылықты жүргізіледі. ҰБТ мектеп әкімшілігі, ата-аналар қауымдастығы, оқушылар мен ұстаздардың біріге отырып дайындалатын, біріге отырып атқаратын шаралар жиынтығынан тұрады. Тест жүмыстарына дайындықты көбіне 9-10сыныптардан қарастырып жатады, дегенмен негізгі дайындық жұмыстары 11 сыныптан басталады.

Биология пәні ҰБТ-те таңдау пәні болып табылады.Таңдау пәні оқушының мамандығына байланысты таңдалады. Биология пәнін болашақта медецина саласында қызмет атқарсам, дене шынықтыру, бастауыш сыныптардың және биология мұғалімдері болсам, психолог, мәл дәрігері атансам деп талаптантанған оқушылар таңдап жатады. Мектеп бітірушілердің 60-70% биология пәнін таңдау пәні ретінде қалап жатататынын статаистикалық мәліметтерден, тест қорытындыларын саралаудан белгілі болып отыр. Биология пәні тірі ағзаларды қарасытыратыны бәрімізге белгілі. Тест тапсырмаларының

• 7 сұрағы-өсімдіктер бөлімінен;

• 7 сұрағы жануарлар бөлімінен;

• 6 сұрағы адам анатомиясы мен физиологиясы бөлімінен;

• 5 сұрағы жалпы биология бөлімінен тұрады.

Байқап отырғанымыздай тест тапсырмаларының 28% өсімдіктердің құрлысы, тіршілік әрекеттері мен өсімдіктердің негізгі систематикалық жүйелерінен келеді. Бұл материалдарды оқушылар 6 сыныпта оқып кеткендіктен тест тапсырғалы отырған оқушы үшін өте қиынға түседі. Сол себептен осы материалдарды қайталау өте маңызды болып табылады.

ҰБТ-ке дайындық жұмыстарын ұйымдастыру кезеңдері:

• Дайындық сабақтарының жоспарын жасау;

• Жыл бойы дайындық сабақтарын өткізу;

• Байқау сынақтарына оқушыларды қатыстырту;

• Байқау сынақтарының қорытындысы бойынша мониторингісін жасау;

• Дайындық сабақтарының қорытындысы бойынша білім меңгеру деңгейін саралау;

• Қателармен жұмыс, коррекциялық кезең;

• ҰБТ тапсыру

11 сыныптың басында оқушылармен жүргізілетін дайындық сабақтарының жылдық жоспары жасалады. Жылдық жоспарда сабақ мазмұны сағат саны өту мерзімі көрсетіледі. Қосымша №1 «Биология пәнінен ҰБТ-ке дайындау сабақтарының бағдарламасынан» үзінді ұсынылған.Осы ұсынылған бағдарлама бойынша оқу жыл барысында дайындық сабақтары өткізілді.

Қарастырылып отырған жоба тақырыбы бойынша «Ботаника» бөлімінде жоспар бойынша келесідей сабақтар мен сағатттар қарастырылған:

Ботаника бөлімі (барлығы-28 сағат)

Дайындық сабақтарының барысында оқушыларымыз өсімдіктердің ерекшелігі, құрлысы, тіршілік әрекетері мен негізгі жүйелік топтарын толық меңгеріп шығады. Дайындық сабақтары аптасына төрт рет ұйымдастырылады. Мұғалім дайындық сабақтарын жылдың басында жасалған күнтізбелік жоспар негізінде жүргізіледі.

Дайындық сабақтарының құрылымы

Сынақ-өтем тапсыру

Тест тапсырмалырын шешу

Зерханалық жұмыс орындау

Тірек-сызбалар мен акпараттық технологя элементтерін пайдаланып сабақ мазмұнынын меңгеру

Дайындық сабақтарында ақпараттық-коммуникативті технологияның келесідей әдіс-тәсілдерін пайдаланады:

- Слайд-көрсетілімдер. Мұғалім әрбір сабақ мазмұнына сай слайд- көрсетілімдер дайындайды. Слайд көрсетілім суреттер, схемалар, кестелер , мәтіндер, сұрақтар, тест тапсырмаларын, танымдық тапсырмаларды қамти отырып, оқушылардың сабақққа қызығушылығын, белсенділігін арттыру арқылы толық қанды меңгеруге жол ашады. Слайдтағы материалдар көрнекі болғандықтан және сурет, кесте, тірек-сызбалармен жабдықталғандықтан оқушы есіне тез сақталып, сабақ мазмұны ашыла түседі. Мұғалімнің педагогикалық жинақтамасында биологияның барлық бөлімдерін қарастыратын слайд-көрсетілімдер жинақталған. Сол слайд-көрсетілімдерді пайдалана отырып азғантай уақыттың ішінде 6-11 сынып аралығындағы барлық тақырыптарды толық қайталап шығуға болады.Мұғалімнің педагогикалық жинақтамасындағы слайдтар тірек-сызбалар мен кестелермен жабдықталған, сол себепті оқушы білім мазмұнын тез меңгеріп,жылдам еске сақтауына мүмкіндік береді.

Электрондық оқулықтар білім мазмұны жүйеленген эстетикалық талғамға сай,тез мағлұматтар бере алатын жаңа буын оқулықтары. Электрондық оқулық құрамында негізгі білім мазмұны қарастырылған мәтін кестелермен қатар, тест жинақтамасы, тапсырмалары, зертханалық жұмыстар, глоссарий бар. Негізгі білім мазмұнын меңгерген оқушы, тапсырмалар мен тесттерді шешу арқылы, зертханалық жұмыстарды орындау барысында алған білімді бекіте алады. Электрондық оқулықтар оқушылардың танымдық белсенділігін арттырып қана қоймай, сонымен бірге логикалық ойлау жүйесін қалыптастыруға, шығармашылықпен еңбек етуіне жағдай жасайды. Электрондық оқулық мынандай қасиеттерге ие : жинақтылық,жүйелілік, эстетикалық көркемдігі, жылдамдығы.

Электрондық оқулықтарды пайдалану тиімділігі:

-    теориялық материалды өз бетімен оқып үйренуге, зерттеуге мүмкіндік береді;

-   сабақты иллюстрациялық материалдармен жабдықтауға көмектеседі;

-   сабақта және сабақтан тыс уақытта өз бетімен әр түрлі деңгейлі шығармашылық тапсырмаларды орындауға мүмкіндік береді.

Видеофильмдер оқушыларға жануарлар мен өсімдіктерді табиғи түрдегі тіршілік әрекеттерін көру арқылы олардың ерекшеліктерін ашуға, табиғаттың құпия сырларын тануға мүмкіндік береді.Мысалы «Тұқымның құрлысы мен өнуі» атты видеофильмді көрген оқушы даражарнақты және қосжарнақты тұқымның құрлысы мен ерекшеліктерін, өну жолдарын, өнуіне қажетті жағдайларды табиғи ортада көре отырып, толық меңгеріп шығады.

Оқу әдістемелік құралдар дайындау және пайдалану. Оқушыларға арнап оқу-әдістемелік құралдарды дайындап, олардың көмегімен білім мазмұнын қайталап шығуға болады. Мұғалімнің педагогикалық жинақтамасында ботаника, зоология,адам анатоимиясы мен физиологиясы, жалпы биология тарауларынан «ҰБТ дайындық » атты оқу-әдістемелік құрал құрастырылып, жинақталған. Оқу әдістемелік құралда биология пәнінің мазмұны кесте, тірек-сызбалар, схемалар түрінеде берілген , әр тақырыптың артында тест тапсырмалары жабдықталған. Оқушы схемелер көмегімен білім мазмұнын меңгеріп, тест тапсырмаларды шешу арқылы білімін тексере алады.

Зертханалық жұмыстар жасау. Зертханалық жұмыстар барысында оқушы кеппешөп немесе бөлмедегі өсімдіктерді пайдаланып сабақтың, тамырдың, жапырақтың, гүлдің, жемістің құрлысы мен тұқымның құрлысы жайлы алынған білімдерін тірі объектілер негізінде бекітетін болады, алған білімдерін пайдалана білуді үйренеді. Мысалы «Жапырақтың құрлысы» зертханалық жұмысы барысында жапырақтың тақтасын, сағағын, жапырақтың түрлерін, жапырақтың жүйкелену типтерін, жапырақтың сабақта орналау түрлерін ажырата білетін болады. Өсімдіктану бөлімінің әрбір тақырыбының соңында зертханалық жұмыс жүргізіліп отырса, Блум тасономиясының білу, түсіну, пайдалану, талдау категориялары жүзеге асатын болады.

Оқушының білім мазмұнын қалай меңгергенін тексеру үшін тест тапсырмаларды шешуді ұсынамыз. Әр тест нұсқасы 20 сұрақты қамтиды. Жалпы ұсынылып отырған оқу-әдәстемелік құралда барлығы 15 нұсқа ұсынылған. Оқушылар әр тақырыпты меңгергеннен кейін тест тапсырмаларын шешу арқылы алған білімдерін бекітіп, тексеруге мүмкіндік алады. Оқушы жауаптарының мониторингісін шығарып, талдау жұмыстарын жүргізу отыруы керек деп есептейміз. Қате жауаптарды тауып, оның дұрыс жауабын оқулықтан немесе әдістемелік құралдан іздеп тауып, қатемен жұмыс жүргізгуді ұсынамыз. Ол төмендегідей кесте арқылы жасауға болады.

Мектеп аты_________________________

Сыныбы____________________________

Оқушының аты жөні__________________

Пәні_______________________________

Жоғарыда көрсетілген кестенің толық нұсқасын Б қосымшасынан көре аласыз. Оқушы осы кестеге жауабын жазып дұрыс бұрыстығын тексере алады.Астына дұрыс, бұрыс жауап саны, жинаған ұпай саны, сол ұпайға сәйкес алынған бағасы да жазылады. Осы қорытындылар негізінде әр пәнді меңгерілу деңгейіне мониторинг жасалады. Биология пәнінің әр саласын соңында қорытынды талдау жасалады. Мысалы төменде бір оқушының өсімдіктану бөлімін меңгеру деңгейіне жасалған мониторинг.

Оқушының тест тапсырмаларын орындағаннан кейін үйге тапсырма ретінде әдістемелік-құрал, оқулықты пайдаланып сабақ мазмұнын қайталап келгеннен сынақ өтем тапсырады. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

«ӨРЛЕУ» Біліктілікті арттырудың ұлттық орталығы АҚ филиалы

ШҚО бойынша педагогикалық қызметкерлердің біліктілігін арттыру институты

«Ғылыми-жаратылыстану(гуманитарлық) пәндерді оқыту әдістемесі және

инновациялық технологиялар» кафедрасы

Шығармашылық жоба:

Биология пәнінен Ұлттық біріңғай тестілеуге дайындау барысында өсімдіктер жүйесін оқыту әдістемесі

Жобаны дайындағандар:

Ильяшева Бейбітгүл Кенжебаевна

Мамырбекова Назым Зейнолдановна

Шакаримова Ардақ Қалымқожановна

Жобаны тексерген:

ИТ және ҒЖГПОӘ кафедрасының аға оқытушысы

т.ғ.к Идирешева Жанат Қабылбековна

Өскемен 2015ж

Мазмұны

Кіріспе

Негізгі бөлім

2.1 Теориялық бөлім

ҰБТ-дің мақсат, міндеттері

2.2 Практикалық бөлім

Ұстаздың ҰБТ дайындау әдістемесі

Қорытынды

Қосымша

Пайдаланған әдебиеттер

Зерттеудің өзектілігі. Ұлттық біріңғай тестілеу оқушы өміріндегі ең маңызды сынақтардың бірі. Ұлттық біріңғай тестілеу нәтижесінде оқушылар болашақ өмірін, яғни кәсіби мамандығын анықтауға негіз болады. Сондықтан да тестілеуге тиімді дайындалу жасөспірім өміріндегі маңызды міндеттердің бірі. Cол сияқты биология пәнінен тестілеуден өтуді тиімді, әрі пайдалы ұйымдастыру мұғалімнің педагогикалық іс-әрекетінің негізгі міндеттерінің бірі.

Қазіргі уақытта тестілеуге дайындықты ұйымдастырудың бірнеше әдісі бар, соның ішінде қажетті пәндер тізімі бойынша байқау сынақтарынан өту, сондай-ақ пәндер бойынша оқу-әдістемелік құралдарды қолдану. Байқау сынағынан өту ісін мектеп және жоо арнайы дайындық курстары арқылы ұйымдастырады. Ал пән бойынша оқу-әдістемелік кешенді дайындау ол тікелей мұғалімнің педагогикалық іс-әрекетіне байлынысты. Тестілеуден тиімді өтуінің негіз болатын жағдайлардың бірі пән бойынша дайындалған оқу-әдістемелік құралдар, мультимедиялық презентациялар мен бейне ресурстар және өзін-өзі тексеруге арналған тест тапсырмаларының жиынтығы болып табылады.

Бүгінгі уақытта биология пәнінен біріңғай ұлттық тестілеуге дайындық жұмыстарын тиімді ұйымдастыру үшін әр түрлі тест тапсырмалары және оқу құралдары дайындалғанымен, арнайы түрде биология пәнінен өсімдіктер жүйесін оқытудың әдістемелік кешенін дайындау жұмыстары әлі де толық әзірленбеген, сондықтан да осы жағдай бұл жобаны зерттеудің маңыздылығы мен өзектілігін арттырып отыр.

Зерттеу пәні ұлттық біріңғай тестілеу жүйесіндегі биология пәнінен өсімдіктер жүйесін оқытудың педагогикалық шарттары

Зерттеу объектісі биология пәнінен ұлттық біріңғай тестілеуге дайындық

Жобаның мақсаты: біріңғай ұлттық тестілеуге дайындаудағы биология пәнінен өсімдіктер жүйесін оқытудың теориялық негіздерін анықтау және әдістемесін құрастыру.

Зерттеудің ғылыми болжамы

Егер биология сабақтарында және биология пәнінен ҰБТ дайындық сабақтарында өсімдіктер жүйесін оқытудың теориялық негіздері нақтыланып, өзіндік әдістемесі жасалынса; жоғары сынып оқушыларын биология пәнінен ҰБТ дайындау мақсатында өсімдіктер жүйесін оқытуға бағытталған арнайы курс ұйымдастырылып, оқу-әдістемелік кешені дайындалса, онда оқушылардың биология пәнінен біріңғай ұлттық тестілеуден тиімді әрі сәтті өтуі мүмкін болады, өйткені дайындық жұмыстарының негізінің бірі пән бойынша оқу-әдістемелік кешенді әзірлеу болып табылады.

Зерттеу міндеттері:

- Ұлттық біріңғай тестілеу жүйесіндегі биология пәнінің маңызы мен мәнін анықтау;

- Биология пәнінен ұлттық біріңғай тестілеуге дайындық барысындағы өсімдіктер жүйесін оқытудың ғылыми-теориялық негіздерін жүйелеу;

- Биология пәнінен өсімдіктер жүйесін оқытудың өзіндік педагогикалық тәжірибені сипаттау және әдістемелік негіздерін құрастыру.

- Биология пәнінен өсімдіктер жүйесін оқытудың өзіндік оқу-әдістемелік кешенін әзірлеу, оны сипаттау.

Зерттеу әдістері:

а) теориялық зерттеу әдістері: педагогикалық, әдістемелік әдебиеттерді оқып танысу, талдау, салыстыру, жүйелеу;

б) озат іс-тәжірибелерді жинақтау, талдау;

в) бақылау, анкета, әңгіме.

Зертеу жұмысының негізгі идеясы: оқушыларды ұлттық біріңғай тесілеуге дайындау барысында биология пәнінен өсімдіктер жүйесін тиімді оқытуды ұйыидастырудың озат тәжірибесі мен өзіндік тәжірибені үйлестіре отырып жұмыс әдістемесін құру.

Зерттеудің әдіснамалық негізі: биология пәнін оқытудың дидактикалық шарттары мен қағидалары, зерттеу мәселесі бойынша ғалымдардың, педагог-практиктердің және әдіскерлердің ғылыми-әдістемелік еңбектері негіз болады.

Зерттеу жұмысының практикалық мәні. Оқушыларды ҰБТ-ға биология пәнінен тестілеуге дайындауды теориялық тұрғыда негіздей отыра, өсімдіктер жүйесін оқытудың өзіндік әдістемелік негізін ұсыну, зерттеуден алынған нәтижелермен, олардың негізінде құрылған ұсыныстарды мектеп практикасында қолданумен ерекшеленеді.

Зерттеудің ғылыми жаңалығы: зерттеу барысында ҰБТ-ға биология пәнінен тестілеуге дайындау жұмысы теориялық негізделді. Жалпы орта білім беру жүйесіндегі биология пәні аясындағы өсімдіктер жүйесін оқытудың әдістемесі құрастырылып, оқу-әдістемелік кешені әзірленді. Өсімдіктер жүйесі курсын оқыту бойынша сабақ жоспарлары, тесттері, мультимедиялық презентациялары дайындалып, тәжірибеге енгізілді.

Зерттеу көздері: биология пәнінен ҰБТ-ге дайындық мәселесі туралы зерттеген ғылыми, педагогикалық еңбектер, мерзімді баспасөз ақпараттары, оқу-әдістемелік және бағдарламалық құжаттар, білім беру мекемелерінің және өзіндік іс- тәжірибелік жұмыстар.

Зерттеу жұмысының құрылымы: жоба кіріспе, негізгі бөлім, қорытынды және қосымшалардан тұрады. Кіріспе бөлімде зерттеу жұмысының өзектілігі, зерттеу пәні мен объектісі, мақсаты мен міндеттері, ғылыми болжамы, әдістері және зерттеу жұмысының практикалық мәні мен ғылыми жаңалығы баяндалған.

Негізгі бөлімде биология пәнінен ҰБТ дайындық жұмыстарының мәні мен мазмұны ашылып, озат педагогикалық тәжірибе талдаудан өткізіліп, өсімдіктер жүйесін оқытудағы әзірленген оқу-әдістемелік кешен мазмұны сипатталған.

Қорытынды бөлімде өсімдіктер жүйесін оқытудағы биология пәнінен ҰБТ дайындық жұмыстарын тиімді жүргізудің негізгі шарттары мен ұсыныстары берілген.

Қосымшаларда ҰБТ биология пәнінен дайындықты жүргізу бойынша өсімдіктер жүйесін оқытуға мүмкіндік беретін оқу-әдістемелік құралдың бөлігі, мультимедиялық презентациялар, тест тапсырмаларының үлгілері берілген.

ПРАКТИКАЛЫҚ БӨЛІМ

ҰБТ мектептеп бітірушілердің білім деңгейін анықтайтын қорытынды сынақ қана емес, сонымен бірге мектептің және жекелеген мұғалімнің білім беру дәрежесін анықтайтын әмбепап құрал. Сондықтан білім беру жүйесінде оның алар орын ерекше, сол себепті тест жұмыстарына дайындық жұмыстары тыңғылықты жүргізіледі. ҰБТ мектеп әкімшілігі, ата-аналар қауымдастығы, оқушылар мен ұстаздардың біріге отырып дайындалатын, біріге отырып атқаратын шаралар жиынтығынан тұрады. Тест жүмыстарына дайындықты көбіне 9-10сыныптардан қарастырып жатады, дегенмен негізгі дайындық жұмыстары 11 сыныптан басталады.

Биология пәні ҰБТ-те таңдау пәні болып табылады.Таңдау пәні оқушының мамандығына байланысты таңдалады. Биология пәнін болашақта медецина саласында қызмет атқарсам, дене шынықтыру, бастауыш сыныптардың және биология мұғалімдері болсам, психолог, мәл дәрігері атансам деп талаптантанған оқушылар таңдап жатады. Мектеп бітірушілердің 60-70% биология пәнін таңдау пәні ретінде қалап жатататынын статаистикалық мәліметтерден, тест қорытындыларын саралаудан белгілі болып отыр. Биология пәні тірі ағзаларды қарасытыратыны бәрімізге белгілі. Тест тапсырмаларының

• 7 сұрағы-өсімдіктер бөлімінен;

• 7 сұрағы жануарлар бөлімінен;

• 6 сұрағы адам анатомиясы мен физиологиясы бөлімінен;

• 5 сұрағы жалпы биология бөлімінен тұрады.

Байқап отырғанымыздай тест тапсырмаларының 28% өсімдіктердің құрлысы, тіршілік әрекеттері мен өсімдіктердің негізгі систематикалық жүйелерінен келеді. Бұл материалдарды оқушылар 6 сыныпта оқып кеткендіктен тест тапсырғалы отырған оқушы үшін өте қиынға түседі. Сол себептен осы материалдарды қайталау өте маңызды болып табылады.

ҰБТ-ке дайындық жұмыстарын ұйымдастыру кезеңдері:

• Дайындық сабақтарының жоспарын жасау;

• Жыл бойы дайындық сабақтарын өткізу;

• Байқау сынақтарына оқушыларды қатыстырту;

• Байқау сынақтарының қорытындысы бойынша мониторингісін жасау;

• Дайындық сабақтарының қорытындысы бойынша білім меңгеру деңгейін саралау;

• Қателармен жұмыс, коррекциялық кезең;

• ҰБТ тапсыру

11 сыныптың басында оқушылармен жүргізілетін дайындық сабақтарының жылдық жоспары жасалады. Жылдық жоспарда сабақ мазмұны сағат саны өту мерзімі көрсетіледі. Қосымша №1 «Биология пәнінен ҰБТ-ке дайындау сабақтарының бағдарламасынан» үзінді ұсынылған.Осы ұсынылған бағдарлама бойынша оқу жыл барысында дайындық сабақтары өткізілді.

Қарастырылып отырған жоба тақырыбы бойынша «Ботаника» бөлімінде жоспар бойынша келесідей сабақтар мен сағатттар қарастырылған:

Ботаника бөлімі (барлығы-28 сағат)

Дайындық сабақтарының барысында оқушыларымыз өсімдіктердің ерекшелігі, құрлысы, тіршілік әрекетері мен негізгі жүйелік топтарын толық меңгеріп шығады. Дайындық сабақтары аптасына төрт рет ұйымдастырылады. Мұғалім дайындық сабақтарын жылдың басында жасалған күнтізбелік жоспар негізінде жүргізіледі.

Дайындық сабақтарының құрылымы

Сынақ-өтем тапсыру

Тест тапсырмалырын шешу

Зерханалық жұмыс орындау

Тірек-сызбалар мен акпараттық технологя элементтерін пайдаланып сабақ мазмұнынын меңгеру

Дайындық сабақтарында ақпараттық-коммуникативті технологияның келесідей әдіс-тәсілдерін пайдаланады:

- Слайд-көрсетілімдер. Мұғалім әрбір сабақ мазмұнына сай слайд- көрсетілімдер дайындайды. Слайд көрсетілім суреттер, схемалар, кестелер , мәтіндер, сұрақтар, тест тапсырмаларын, танымдық тапсырмаларды қамти отырып, оқушылардың сабақққа қызығушылығын, белсенділігін арттыру арқылы толық қанды меңгеруге жол ашады. Слайдтағы материалдар көрнекі болғандықтан және сурет, кесте, тірек-сызбалармен жабдықталғандықтан оқушы есіне тез сақталып, сабақ мазмұны ашыла түседі. Мұғалімнің педагогикалық жинақтамасында биологияның барлық бөлімдерін қарастыратын слайд-көрсетілімдер жинақталған. Сол слайд-көрсетілімдерді пайдалана отырып азғантай уақыттың ішінде 6-11 сынып аралығындағы барлық тақырыптарды толық қайталап шығуға болады.Мұғалімнің педагогикалық жинақтамасындағы слайдтар тірек-сызбалар мен кестелермен жабдықталған, сол себепті оқушы білім мазмұнын тез меңгеріп,жылдам еске сақтауына мүмкіндік береді.

Электрондық оқулықтар білім мазмұны жүйеленген эстетикалық талғамға сай,тез мағлұматтар бере алатын жаңа буын оқулықтары. Электрондық оқулық құрамында негізгі білім мазмұны қарастырылған мәтін кестелермен қатар, тест жинақтамасы, тапсырмалары, зертханалық жұмыстар, глоссарий бар. Негізгі білім мазмұнын меңгерген оқушы, тапсырмалар мен тесттерді шешу арқылы, зертханалық жұмыстарды орындау барысында алған білімді бекіте алады. Электрондық оқулықтар оқушылардың танымдық белсенділігін арттырып қана қоймай, сонымен бірге логикалық ойлау жүйесін қалыптастыруға, шығармашылықпен еңбек етуіне жағдай жасайды. Электрондық оқулық мынандай қасиеттерге ие : жинақтылық,жүйелілік, эстетикалық көркемдігі, жылдамдығы.

Электрондық оқулықтарды пайдалану тиімділігі:

-    теориялық материалды өз бетімен оқып үйренуге, зерттеуге мүмкіндік береді;

-   сабақты иллюстрациялық материалдармен жабдықтауға көмектеседі;

-   сабақта және сабақтан тыс уақытта өз бетімен әр түрлі деңгейлі шығармашылық тапсырмаларды орындауға мүмкіндік береді.

Видеофильмдер оқушыларға жануарлар мен өсімдіктерді табиғи түрдегі тіршілік әрекеттерін көру арқылы олардың ерекшеліктерін ашуға, табиғаттың құпия сырларын тануға мүмкіндік береді.Мысалы «Тұқымның құрлысы мен өнуі» атты видеофильмді көрген оқушы даражарнақты және қосжарнақты тұқымның құрлысы мен ерекшеліктерін, өну жолдарын, өнуіне қажетті жағдайларды табиғи ортада көре отырып, толық меңгеріп шығады.

Оқу әдістемелік құралдар дайындау және пайдалану. Оқушыларға арнап оқу-әдістемелік құралдарды дайындап, олардың көмегімен білім мазмұнын қайталап шығуға болады. Мұғалімнің педагогикалық жинақтамасында ботаника, зоология,адам анатоимиясы мен физиологиясы, жалпы биология тарауларынан «ҰБТ дайындық » атты оқу-әдістемелік құрал құрастырылып, жинақталған. Оқу әдістемелік құралда биология пәнінің мазмұны кесте, тірек-сызбалар, схемалар түрінеде берілген , әр тақырыптың артында тест тапсырмалары жабдықталған. Оқушы схемелер көмегімен білім мазмұнын меңгеріп, тест тапсырмаларды шешу арқылы білімін тексере алады.

Зертханалық жұмыстар жасау. Зертханалық жұмыстар барысында оқушы кеппешөп немесе бөлмедегі өсімдіктерді пайдаланып сабақтың, тамырдың, жапырақтың, гүлдің, жемістің құрлысы мен тұқымның құрлысы жайлы алынған білімдерін тірі объектілер негізінде бекітетін болады, алған білімдерін пайдалана білуді үйренеді. Мысалы «Жапырақтың құрлысы» зертханалық жұмысы барысында жапырақтың тақтасын, сағағын, жапырақтың түрлерін, жапырақтың жүйкелену типтерін, жапырақтың сабақта орналау түрлерін ажырата білетін болады. Өсімдіктану бөлімінің әрбір тақырыбының соңында зертханалық жұмыс жүргізіліп отырса, Блум тасономиясының білу, түсіну, пайдалану, талдау категориялары жүзеге асатын болады.

Оқушының білім мазмұнын қалай меңгергенін тексеру үшін тест тапсырмаларды шешуді ұсынамыз. Әр тест нұсқасы 20 сұрақты қамтиды. Жалпы ұсынылып отырған оқу-әдәстемелік құралда барлығы 15 нұсқа ұсынылған. Оқушылар әр тақырыпты меңгергеннен кейін тест тапсырмаларын шешу арқылы алған білімдерін бекітіп, тексеруге мүмкіндік алады. Оқушы жауаптарының мониторингісін шығарып, талдау жұмыстарын жүргізу отыруы керек деп есептейміз. Қате жауаптарды тауып, оның дұрыс жауабын оқулықтан немесе әдістемелік құралдан іздеп тауып, қатемен жұмыс жүргізгуді ұсынамыз. Ол төмендегідей кесте арқылы жасауға болады.

Мектеп аты_________________________

Сыныбы____________________________

Оқушының аты жөні__________________

Пәні_______________________________

Жоғарыда көрсетілген кестенің толық нұсқасын Б қосымшасынан көре аласыз. Оқушы осы кестеге жауабын жазып дұрыс бұрыстығын тексере алады.Астына дұрыс, бұрыс жауап саны, жинаған ұпай саны, сол ұпайға сәйкес алынған бағасы да жазылады. Осы қорытындылар негізінде әр пәнді меңгерілу деңгейіне мониторинг жасалады. Биология пәнінің әр саласын соңында қорытынды талдау жасалады. Мысалы төменде бір оқушының өсімдіктану бөлімін меңгеру деңгейіне жасалған мониторинг.

Оқушының тест тапсырмаларын орындағаннан кейін үйге тапсырма ретінде әдістемелік-құрал, оқулықты пайдаланып сабақ мазмұнын қайталап келгеннен сынақ өтем тапсырады.