Баяндама. "Сыныпта оқушылардың айтылым әрекетін ұйымдастыру жолдары"

Абай атындағы орта мектебі

Баяндама

Тақырыбы

Сыныпта оқушылардың айтылым әрекетін

ұйымдастыру жолдары

Мұғалімі Сулейманов А.А

2018-2019 оқу жылы

Абай атындағы орта мектебінің бастауыш

сыныптың I санатты, III деңгейлік курсты

меңгерген мұғалімі

Сулейманова Айша Алпысбаевна

Тақырыбы: Сыныпта оқушылардың айтылым әрекетін

ұйымдастыру жолдары

Мақсаты:

Тыңдалым және айтылым дағдыларының өзара тығыз байланысын ескере отырып, сыныпта оқушылардың айтылым дағдысын қалыптастырудың негізгі жолдарын түсіндіру

Айтылым әрекетін ұйымдастырудың бес тәсілі:

1.Еліктеу

2. Қарқынды сөйлеу

3. Жауапкершілік

4. Тасымалдау

5. Тұлғаралық

1.Еліктеу тәсілі- Тідік форманың айрықша бөлігіне назар аудару. Қайталау жаттығуларын жүргізуде әр мұғалім жадында ұстану керек.Қайталау жаттығуларын табысты етуге бірқатар нұсқауларды ұсынамыз.

• Жаттығуларды қарапайым түрде ұсыныңыз

• Жаттығуларды қысқа жүргізіңіз

• Жаттығуларды ұзақ емес жылдам жүргізіп отырыңыз

• Оқушылардың қайталау жүргізіп жатқанына көз жеткізіңіз

• Шектен тыс

• қолданудан аулақ болыңыз

• Әрбір жаттығудың соңында қарым-қатынас жасауға ықпал ететіне көз жеткізіңіз

2. Қарқынды сөйлеу тәсілі- Тілдің кейбір фонологиялық немесе грамматикалық аспектілерін қолдануға арналған сөйлеу тәсілі

• Оқушылар тілдің белгілі бір қызметімен жұмыс жүргізіп жатқан жұптық жұмыста да жүзеге асыруға болады

3. Жауапкершілік тәсілі- Жақсы сөйлеуге дағдылануы өте маңызды.

Ол мұғалім сұрағына қысқа жауап түрінде емес өзінің

қойған сұрағы мен пікірінен байқалады.

Мысалы:

М: Бүгінгі жағдайыңыз қалай?

О: Өте жақсы ,рахмет.Сіздің ше?

М: Бұл эссенің негізгі идеясы не?

О: Табиғатты аялау

М: Сонымен,бірінші сұраққа не жаздыңыз?

О: Мен,сенімсіз болғандықтан бос қалдырдым.

Тасымалдау тәсілі- Арнайы ақпаратты тасымалдау немесе ауыстыру мақсатында жүзеге асырылатын тасымалдау тілі - тіл үйренуден кеңейтілген тәсіл.

Мысалы:

М: Бұл эссенің негізгі идеясы не?

О: Адамдардың, жан-жанурларлың,өсімдіктердің тіршілігі

табиғатпен байланысты

М: Тікелей байланысты дегенді қалай түсіндіресің?

О: Тіршілік ету үшін адам тамақтанады,тамақты әрине табиғаттан алады.

Сол үшін әрқашанда табиғатты аялап қорғау менің міндітім деп ойлаймын.

Айтылым дағдысын қалыптастыруға арналған әдістер

1. Айтылым дағдысын арттыратын күрделі әдістер

2. Айтылым дағдысын арттыратын ойындар

3. Айтылым дағдысын арттыратын қарапайым жеңіл әдістер

4. Сценарийлер

5. Оқырмандар театры

1.Айтылым дағдысын арттыратын ойындар- «Танысу» ойыны

Мысалы: Бір оқушы өз есімін және өзі жақсы көретін ісін қосып айтады.Менің есімім Жанерке. Мен секіруді ұнатамын.Келесі оқушы алдыңғы мәліметті қайталайды да нені жақсы көрітінін қосып айтады.Осылай жалғасады да,ойын соңында оқушылардың сөйлеу дағдылары жетіледі.

2. Айтылым дағдысын арттыратын қарапайым жеңіл әдістер- Оқушылар кезекпен орнынан тұрып,өзінің үйі,отбасы және сүйікті астары туралы әңгімелейді.Өздері білетін әзіл әңгімелерін баяндауға болады.Өздеріне таныс тақырыпта әңгімелесу олардың сөйлеуге деген қорқыныштарын сейілтіп, топ алдында сөйлеу дағдылары қалыптасады

3. Айтылым дағдысын арттыратын күрделі әдістер- Оқушылар өздері оқыған кітаптың мазмұнын сыныптастары алдында айтып беруді ұйымдастыруға болады. Таныстырылымы бойынша мұғалім сөздің көлемі, мазмұны,уақыты бойынша кері-байланыс беріп оларды жақсарту мақстында нақты кеңестер ұсынады.

4.Сценарийлер- Оқушылар таныс тақырыптары бойынша сценарий таңдап алуы маңызды.Мұндай әрекетті ұйымдастыруда оқушылардың сынып алдында қобалжуын жеңуге ықпалын тигізеді. Мысалы:

Дүкендегі сатушы мен тұтынушы», «Телефон арқылы әңгімелесу», «Тілші мен оқушы» т.б.

5.Оқырмандар театры- Бұл әдіс арқылы әрбір оқушы тұтас бір мәтіннің белгілі бір бөлігін оқиды.Бұл жерде маңыздысы олар мәтінді тек оқып қана қоймай,дауыс ырғағына мән беріп,ым-ишара арқылы және қимыл қозғалыспен көрсету арқылы оқиды.

Пайдаланылған әдебиеттер:

Мұғалімге арналған нұсқаулық «Назарбаев Зияткерлік мектептері»

• ДББҰ,Астана 2015

• А.Алимов «Интербелсенді әдістемені мектепте қолдану» Алматы2015

• Интернет желісі