«Павлодар қаласы № 93 сәбилер бақшасы» КМҚК

Баяндама тақырыбы:

«Ұлттық ойындар арқылы

бала бойындағы

құндылықтарды арттыру»

Баяндаманы орындаған:

Зарина Жанатаевна Дюсембинова

Павлодар, 2025 жыл

Кіріспе

Тәрбие – тал бесіктен басталады. Ал халқымыздың ғасырлар бойы қалыптасқан тәрбие дәстүрлері ішінде ұлттық ойындардың алатын орны ерекше. Қазақ халқының ұлттық ойындары тек ойын-сауық құралы ғана емес, сонымен қатар тәрбиенің бірден-бір маңызды құралы ретінде бүгінгі күнге дейін маңызын жоғалтқан жоқ. Ұлттық ойындар баланың ой-өрісін дамытып, денесін шынықтырып қана қоймай, адамгершілік, имандылық, достық, еңбекқорлық сияқты қасиеттерді бойына сіңіреді.

Қазіргі таңда балабақшаларда тәрбиелеу мен оқытудың жаңа тәсілдері ізденіс үстінде. Солардың ішінде баланың ішкі рухани әлемін байытып, ұлттық сана-сезімін қалыптастыруда ұлттық ойындардың тәрбиелік маңызы зор. Балабақша тәрбиеленушілері үшін ұлттық құндылықтарды жеткізудің ең тиімді жолдарының бірі – ойын арқылы тәрбие беру.

Негізгі бөлім

1. Ұлттық ойындардың тәрбиелік мәні

Ұлттық ойындар – ата-бабаларымыздан келе жатқан ұлы мұра. Олар бала бойындағы ерлік, батылдық, ептілік, достық пен ынтымақ сияқты қасиеттерді қалыптастырып отырған. Бұл ойындар балаларды төзімділікке, әділдікке, жылдамдыққа үйреткен.

Мысалы, «Арқан тарту», «Күш сынасу», «Теңге алу» сияқты ойындар дене тәрбиесіне баулып, шапшаңдық пен төзімділікке баулыйды. Ал «Сақина салу», «Асық ату» секілді ойындар – ептілік пен зейінділікті дамытудың құралы. Осындай ойындарды күнделікті оқу іс-әрекетінде пайдалану арқылы біз баланың тек физикалық дамуына ғана емес, оның ішкі рухани дүниесіне де оң ықпал ете аламыз.

Ұлттық ойындарды пайдалану барысында балалар бір-бірімен қарым-қатынасқа түседі, үлкенге құрмет, кішіге қамқор болуға үйренеді. Әрбір ойынның өзіндік тәрбиелік мәні бар, сол арқылы балада қазақи рух, ұлттық сана, құндылықты қабылдау қалыптаса бастайды.

2. Құндылықтарды қалыптастырудағы ұлттық ойындардың рөлі

Тәрбие беру барысында ең алдымен бала бойына рухани-адамгершілік қасиеттерді қалыптастыру маңызды. Бұл құндылықтар ұлттық ойындар арқылы табиғи түрде беріледі. Төменде ұлттық ойындар мен олар тәрбиелейтін құндылықтарға мысал келтірілген:

Ойын барысында балалар белгілі бір ережелерді сақтай отырып әрекет етеді, бұл өз кезегінде тәртіпке үйретеді. Сонымен қатар ойынның жеңіліс пен жеңіс секілді жағдайлары баланы сабырлыққа, қабылдауға, қайта әрекет етуге тәрбиелейді. Бұл – болашақ өмірге қажетті маңызды дағдылардың бастауы.

3. Практикалық қолдану жолдары

Бүгінгі таңда балабақшадағы оқу қызметінде ұлттық ойындарды жүйелі түрде енгізу қажет. Тәрбиеші күнделікті іс-әрекетте ойын түрлерін баланың жас ерекшелігіне сай таңдап, оларды сабақ мазмұнына кіріктіріп отыруы керек.

Ұлттық ойындарды пайдаланудың кейбір тәсілдері:

• Апта сайын «Ұлттық ойындар күні» ұйымдастыру

• Қазақтың салт-дәстүрімен ұштастырылған мерекелерге ұлттық ойындарды қосу

• Ата-аналармен бірге ойын-сауық бағдарламаларын өткізу (мысалы: «Асық тойы», «Ұлттық ойындар жарысы»)

• Мектепке дейінгі ұйымның ішкі алаңын ұлттық ойын алаңына бейімдеу

• Қимыл-қозғалыс сабақтарына қазақтың қозғалмалы ойындарын қосу

Осындай іс-шаралар арқылы бала бойындағы ұлттық рухты жандандырып, өз ұлтына деген сүйіспеншілігін арттыруға болады.

Қорытынды

Ұлттық ойындар – халқымыздың мәдени мұрасының ажырамас бөлігі. Ол – баланы жан-жақты дамытатын, тәрбиенің барлық бағытын қамтитын тиімді әдіс. Әрбір ұлттық ойын өз ішінде бір немесе бірнеше құндылықты қамтиды. Ойын барысында бала өзін еркін ұстап, ішкі жан дүниесін ашады, шынайы болмысын көрсетеді.

Сондықтан да тәрбиешілер мен ата-аналар ұлттық ойындардың мәнін түсініп, оны тәрбиелеу құралы ретінде кеңінен қолдануы керек. Бала – болашағымыз. Ал сол болашақтың ұлттық болмысын сақтау үшін бала бойына қазақтың құндылықтарын сіңіру қажет. Ұлттық ойын – осы жолдағы ең тиімді және табиғи тәсіл.