Бердібек Соқпақбаев – қазақ балалар әдебиетінің көрнекті өкілі, бала жан дүниесін терең әрі шынайы бейнелеген қаламгер. Оның шығармалары тек көркем туынды ғана емес, сонымен қатар жасөспірімдердің ішкі әлемін, психологиялық күйін түсінуге мүмкіндік беретін маңызды әдеби мұра болып табылады.

Бала психологиясының көркем бейнеленуі

Жазушының ең танымал шығармаларының бірі – «Менің атым Қожа». Бұл туындыда басты кейіпкер Қожа арқылы бала мінезінің сан қырлы сипаты ашылады. Қожа – бір жағынан тентек, тәртіп бұзатын бала болса, екінші жағынан жүрегі таза, әділеттілікті қалайтын, өзін түсінуді қажет ететін тұлға.

Соқпақбаев бала психологиясын көрсету үшін кейіпкердің ішкі монологын, ой ағымын шебер қолданады. Баланың қателігі мен арман-мақсаты, өкініші мен қуанышы табиғи түрде беріледі. Жазушы балалардың әрекеті арқылы олардың ой-өрісін, дүниетанымын ашып көрсетеді .

Сонымен қатар «Балалық шаққа саяхат» шығармасында автор өз өмірін негізге ала отырып, балалық шақтағы қиындықтар мен рухани қалыптасу кезеңдерін суреттейді. Бұл туындыда баланың қоршаған ортаға бейімделуі, әлеуметтік жағдайдың оның психологиясына әсері айқын көрінеді. Баланың жан жарасы, отбасылық тәрбие мен қоғам ықпалы оның тұлға болып қалыптасуына тікелей әсер ететіні көрсетіледі .

Жазушы шығармаларындағы негізгі психологиялық ерекшеліктер

Соқпақбаев шығармаларындағы бала бейнесіне тән белгілер:

• Шынайылық – кейіпкерлер өмірдегі қарапайым ауыл балалары ретінде суреттеледі;

• Қайшылық – бала бойындағы жақсы мен жаман қасиеттер қатар беріледі;

• Өзін-өзі тану – кейіпкер өз әрекетіне баға беріп, түзелуге ұмтылады;

• Әлеуметтік әсер – орта, отбасы, мектеп баланың мінезіне ықпал етеді.

Жазушының шеберлігі – бала психологиясын әсірелемей, табиғи қалпында көрсетуінде. Оның кейіпкерлері оқырманға жақын, себебі олар шынайы өмірден алынғандай әсер қалдырады .

Бүгінгі жасөспірім әлемі

Қазіргі жасөспірімдердің өмірі Соқпақбаев дәуіріндегі балалардан біршама өзгеше. Бүгінде технологияның дамуы, әлеуметтік желілер, ақпараттың көптігі жасөспірім психологиясына жаңа ықпал етуде.

Бүгінгі жастарға тән ерекшеліктер:

• Ақпараттық ортада өмір сүру – интернет пен әлеуметтік желілер негізгі ортаға айналды;

• Жылдам өзгеретін құндылықтар – заманауи мәдениет пен трендтердің әсері;

• Жеке тұлғалық еркіндікке ұмтылу;

• Психологиялық қысымның артуы (стресс, өзін-өзі бағалау мәселелері).

Дегенмен, Соқпақбаев кейіпкерлері мен қазіргі жасөспірімдер арасында ұқсастықтар да бар. Екі кезеңдегі балалар да түсінуді, қолдауды, әділдікті қалайды. Олар да қателеседі, бірақ түзелуге тырысады.

Екі дәуір арасындағы байланыс

Бердібек Соқпақбаев шығармалары бүгінгі күні де өзектілігін жоғалтқан жоқ. Оның туындылары қазіргі жасөспірімдерге:

• өз-өзін түсінуге,

• мінезін саралауға,

• дұрыс жол таңдауға көмектеседі.

Қожа бейнесі – кез келген дәуірдегі жасөспірімнің символы. Ол арқылы автор «жаман бала жоқ, тек түсінілмеген бала бар» деген ойды жеткізеді.

Қорытынды

Қорыта айтқанда, Бердібек Соқпақбаев шығармаларындағы бала психологиясы – қазақ әдебиетіндегі маңызды тақырыптардың бірі. Жазушы бала жанын терең түсініп, оны шынайы әрі әсерлі түрде бейнелей алды. Ал бүгінгі жасөспірімдер әлемі өзгергенімен, олардың ішкі сезімі, арманы мен ізденісі сол күйінде сақталған. Сондықтан Соқпақбаев шығармалары әр кезеңнің жас оқырманы үшін құнды әрі тәрбиелік мәні зор әдеби мұра болып қала береді.