Бөлім:

Педагогтің Т.А.Ә.:

Күні:

Сынып: 5

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Берел қорғандары

Зерттеу сұрағы: Берел қорымынан табылған олжалар сақтардың мәдениетін қалай сипаттайды?

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары:

5.2.2.1. – археологиялық ескерткіштерді сипатау;

5.2.1.2. – ежелгі тайпалардың дүниетанымын сипаттау;

5.2.2.3. – ежелгі тайпалардың қолданбалы өнер ерекшеліктерін сипаттау.

Сабақтың мақсаты:

• археологиялық ескерткіштерді сипатайды

• ежелгі тайпалардың қолданбалы өнер ерекшеліктерін сипаттайды

Ойлау дағдыларының деңгейі:

білу жіне түсіну, қолдану

Сабақтың барысы

Сабақтың кезеңі/

уақыты

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурс

Сабақтың басы

8 минут

Психологиялық ахуал қалыптастыру және топқа бөліну. «Абайдың батасы» әдісі арқылы ұяшықтарды таңдау арқылы 3 топқа бөлінеді.

1-топ: «Антропологтар»

2-топ: «Реконструкторлар»

3-топ: «Зергерлер»

Алдыңғы біліммен байланыстырып жаңа тақырыпты болжау мақсатында Joyteka платформасы арқылы «Кітапханадағы квест» ойынын ойнайды. Соңында шыққан сурет арқылы жаңа тақырыпты болжайды.

Сұрақтар:

1. Шілікті патша қорымы қайда орналасқан?

2. Үлкен Бесшатыр қорғанының биіктігі?

3. Бесшатыр қорымы қанша обадан тұрады?

4. Шілікті патша қорғанын кім зерттеді?

5. Шілікті патша қорымындағы обалардың саны?

Соңында шыққан суретке қарап «Миға шабуыл» сұрақтарына жауап береді:

- Суреттен не көріп тұрсыңдар? Бұл табиғи үйінді ме, әлде адам қолымен жасалған ба?

-Бұл жердің айналасына назар аударыңдар (таулар, жазық). Географиялық тұрғыдан бұл қай өлке болуы мүмкін?

-Үйіндінің астында не жасырылуы мүмкін деп ойлайсыңдар?

-Осы тастардың астындағы заттардың бүгінгі күнге дейін бұзылмай сақталуына не әсер етуі мүмкін? (Оқушыларды «мәңгі тоң» ұғымына жетелеу).

ЖИ көмегімен сабақтың тақырыбы мен, мақсаты айтылады.

Жаңа тақырып түсіндіріледі. Жаңа тақырып бойынша бейнеролик көрсетіледі.

Оқушылар бір-біріне тілек оқып, жағымды көңіл-күй алады.

Оқушылар өз ойын білдіреді.

Алдыңғы білім бойынша сұрақтарға жауап беріп жаңа тақырыпты болжайды.

Шығыс Қазақстан

17 метр

31

Ә. Төлеубаев

51

Сабақтың тақырыбымен, мақсатымен танысады

ҚБ

Жарайсың!

Берілген тапсырмалар

дың барлығына

«Адалдық мөрі» әдісі арқылы оқушылар өз-өздерін бағалайды.

Дескриптор:

-алдыңғы білім бойынша сұрақтарға жауап береді – 1б

- соңында шыққан сурет бойынша жаңа тақырыпты болжайды – 1б

Карточка, презентация, оқулық

https://youtu.be/1frND74eULs?si=Gnd-I0WrNCXY7F5K

Сабақтың ортасы

32 минут

Сабақтың соңы

5 минут

1-тапсырма. Топтық жұмыс.

«Мәңгілік тоң құпиясы» постер қорғау. Мәтінді пайдалана отырып, Берел қорғанының ерекшелігін сипаттаңыз.

«Антропологтар» тобы: Берел адамының сырт келбеті мен әлеуметтік мәртебесіне (патша, көсем) сипаттама береді.

«Реконструкторлар» тобы: Мәңгі тоң қабаты қалай пайда болды және ол жәдігерлердің сақталуына қалай әсер еткенін сызба (схема) арқылы көрсетеді.

«Зергерлер» тобы: Жылқылардың әбзелдері мен табылған бұйымдар неден жасалғанын және олардың сақ мәдениеті үшін маңызын түсіндіреді.

2-тапсырма. «Археологтың күнделігі». Жұптаса отырып, Берел қорымынан табылған №11 обаның қазба жұмыстары туралы шағын «күнделік жазбасын» дайындаңыз.

Сұрақтарға жауап іздеңіз: Неліктен жылқылар адаммен бірге жерленген? Неліктен олардың денесі шірімеген?

Мәтіндегі «саркофаг», «бальзамдау», «мәңгі тоң» терминдерін міндетті түрде қолдану.

Мысалы: «1998 жыл. Алтайдың қойнауы. Бүгін біз №11 обаны аштық. Таңғаларлығы, мәңгі тоң қабатының арқасында жәдігерлер бастапқы қалпында сақталыпты. Ағаштан жасалған саркофаг ішінен ақсүйек адамның денесі мен оның қасына жерленген 13 тұлпарды таптық. Сақтар жылқыны о дүниеде серік болады деп сенген сияқты. Денелердің бұзылмауына бальзамдау құпиясы мен қайың қабығының қолданылуы әсер еткен...»

3-тапсырма. Шығармашылық тапсырма. «Дизайнерлік шешім» жеке жұмыс. Берелден табылған «аң стиліндегі» бұйымдардың эскизін (суретін) салып, оның қазіргі заманда қандай бұйымға (мысалы, брелок, сырға, логотип) үлгі бола алатынын көрсетіңіз.

4-тапсырма. Сабақты бекітуге арналған тапсырма. Wordwall платформасы арқылы «Ақиқат па, жалған ба?» ойынын ойнайды.

- Берел қорымы Шығыс Қазақстанның Катонқарағай ауданында орналасқан.

- №11 обадан адаммен бірге 5 жылқы ғана табылған.

- Берел жәдігерлері б.з.д. V-IV ғасырларға жатады.

- Берел қорымындағы мәйіттер шірімей, жақсы сақталуына «мәңгі тоң» әсер еткен.

- Берелдіктер жылқының денесін шірітпеу үшін оны емен қабығымен жапқан.

- Берел қорымын зерттеген экспедицияны археолог Ә. Марғұлан басқарды.

- Антропологтар Берел адамының жасын 30-35 шамасында деп анықтады.

- Берелдіктер мәйітті сақтау үшін бальзамдау әдісін қолданған.

Үйге тапсырма: «Берел қорымынан табылған жәдігерлер сөйлейді» тақырыбына шағын әңгіме жазу. Өзіңді Берелден табылған бір жәдігердің (мысалы, алтын бұғы, патшаның қанжары немесе жылқының ер-тоқымы) орнына қойып, өз тарихыңды баянда. Жәдігерлердің жасалу материалы мен «аң стилі» ерекшеліктерін сипатта.

Рефлексия. «Білім шамы» әдісі арқылы кері байланыс береді.

Мәтіннен Берел адамының жас ерекшелігі мен жынысы туралы ақпаратты табады.

Оның сырт келбетіне (реконструкция бойынша) антропологиялық сипаттама береді.

Жерлеу ғұрпының салтанаттылығына қарап, оның қоғамдағы орны (патша не көсем) туралы дәлелдер келтіреді.

Мәтіннен мәңгі тоң қабатының қалыптасуына әсер еткен жағдайларды (тас құрылыстар, оба құрылысы) анықтайды.Мәңгі тоңның жәдігерлерді (мата, ағаш, тері) бұзылмай сақтауға қалай әсер еткенін талдайды.Оба құрылысының схемасын (тас үйіндісі, тереңдетілген лақат) постерге салып көрсетеді.

Мәтіннен жылқылармен бірге жерлеу рәсімі туралы ақпаратты жинақтайды. Табылған бұйымдардың (ер-тоқым, ат әбзелдері) неден жасалғанын және оларды сақтау үшін қандай әдістер (бальзамдау, қайың қабығы) қолданылғанын сипаттайды. Табылған олжалардың сақтардың қолданбалы өнері мен мәдениеті үшін маңызын түсіндіреді.

Жұптар «бас археолог» және «ғылыми хатшы» рөлдеріне бөлініп, 1998–1999 жылдардағы З. Самашев экспедициясының атмосферасына енеді.

Мәтіннен №11 обаның орналасқан жерін және оның ерекшелігін анықтайды.

Жылқылардың неліктен жерленгені туралы және денесінің шірімеу себептерін талқылайды.

Күнделік жазбасына міндетті терминдерді мағынасына қарай кірістіріп, логикалық ретпен жазады.

Жазған күнделіктен үзінді оқиды немесе көрші жұппен алмасып, бірін-бірі тексереді.

ханның жауынгерлер арасында жүріп жігер беруі туралы жазады.

Моңғол сарбазы болса: Даладағы суық/ыстық, Отырар қабырғаларының алынбас қамалдай көрінуі және Шыңғыс ханның қатаң бұйрығы туралы баяндайды.

Оқулықтағы суреттер мен мәтінді пайдалана отырып, Берел қорымынан табылған жәдігерлердегі «аң стилінің» элементтерін (мысалы, алтынмен апталған мүйіздер, мифологиялық жануарлар бейнесі) анықтайды.Таңдап алынған жәдігердің (мысалы, бұғы бейнесі немесе жылқы әбзелдеріндегі өрнектер) қағазға нобайын (эскизін) салады.Салынған ежелгі өрнекті қазіргі заманғы заттарға (брелок, сырға, киімдегі логотип, телефон қабының дизайны т.б.) қалай қолдануға болатынын ойластырады.Өз жұмысын сынып алдында қорғап, таңдаған дизайнының сақ мәдениетімен байланысын және оның маңызын айтып береді.

Ақиқат

Жалған

Ақиқат

Ақиқат

Жалған

Жалған

Ақиқат

Ақиқат

ҚБ

«Бәрекелді! Әттеген-ай!»

Дескриптор:

-Берел адамының жасы мен жынысын дұрыс анықтайды.

-Сырт келбетіне антропологиялық сипаттама береді.

-Жерленген адамның әлеуметтік мәртебесін (билік иесі екенін) негіздейді.

Дескриптор:

- Мәңгі тоң қабатының қалыптасу себебін түсіндіреді.

-Тоңның органикалық жәдігерлерді сақтаудағы рөлін сипаттайды.

-Берел обасының құрылыс ерекшелігін схема түрінде бейнелейді.

Дескриптор:

- Жылқы әбзелдері мен қолданылған материалдарды (ағаш, тері, киіз) атайды.

-Жәдігерлерді шірітпеу үшін қолданылған әдістерді (бальзамдау, қайың қабығы) сипаттайды.

-Олжалардың сақ мәдениетін сипаттаудағы маңызын ашады.

ҚБ

«Жарайсың! Керемет!»

Дескриптор:

- №11 обаны қазу барысы туралы археолог күнделігінің стилінде шағын мәтін (5-6 сөйлем) құрастырады.

-Жылқылардың адаммен бірге жерлену себебін (сақтардың дүниетанымы) түсіндіреді.

-Органикалық қалдықтардың сақталуына әсер еткен факторларды (мәңгі тоң, бальзамдау, қайың қабығы) атайды.

-Мәтінде «саркофаг», «бальзамдау», «мәңгі тоң» терминдерін орынды қолданады.

«Адалдық мөрі» өзін-өзі бағалау әдісі

Дескриптор:

- Берел жәдігерлеріне тән «аң стиліндегі» бейненің эскизін (суретін) ұқыпты салады.

-Ежелгі өнер элементін қазіргі заманғы бұйымға (логотип, брелок, әшекей т.б.) сәтті бейімдейді.

-Өз дизайнының сақ мәдениетімен байланысын (өнер ерекшелігін) сипаттайды.

«Адалдық мөрі» өзін-өзі бағалау әдісі

Дескриптор:

-берілген ақпараттардың ақиқат немесе жалған екенін анықтайды – 2б

Презентация

Карта кластер зерттеу парағы