Шығыс Қазақстан облысы білім басқармасы

Зайсан ауданы бойынша білім бөлімінің "М.Әуезов атындағы орта мектебі" КММ

БАЯНДАМА

"Білім алушыларды PISA дайындаудың

тиімді әдістері мен тәсілдері жаратылыстану пәндерінде"

География пәні мұғалімі: Кегенова Сайра Идрисовна

Кіріспе

Бүгінгі таңда әлемдік білім беру жүйелері арасындағы бәсекелестік артып келеді, және білім жүйесінің сапасы халықаралық деңгейде бағалануда. Осы тұрғыда PISA (Programme for International Student Assessment) зерттеуі маңызды рөл атқарады. Бұл зерттеу халықаралық деңгейде 15 жасар оқушылардың білім сапасын тексеретін бағдарлама болып табылады. PISA зерттеуі үш негізгі бағыт бойынша жүргізіледі: оқу сауаттылығы, математикалық сауаттылық және ғылыми сауаттылық. Жаратылыстану пәндері осы үш бағыттың ішінде ерекше маңызға ие, себебі олар оқушылардың ғылыми сауаттылығын арттыруға, сыни ойлау мен зерттеу дағдыларын дамытуға ықпал етеді.

Қазақстанның білім беру жүйесін халықаралық деңгейде бәсекеге қабілетті ету үшін жаратылыстану пәндерін оқыту әдістемесін жетілдіру қажет. Бұл баяндамада PISA талаптарына сай жаратылыстану пәндерінде білім алушыларды дайындаудың тиімді әдістері мен тәсілдері қарастырылады, сонымен қатар оларды дамытуға арналған тапсырмалар ұсынылады.

1. PISA зерттеулерінің талаптары мен мақсаттары

PISA зерттеуінің басты мақсаты – оқушылардың білім деңгейін тексеру және олардың өмірде кездесетін нақты мәселелерді шешу қабілетін бағалау. PISA сынағының басты үш бағыты мыналар:

1. Оқу сауаттылығы – мәтіндерді түсіну және ақпаратты өңдеу қабілеті.

2. Математикалық сауаттылық – математикалық есептерді шешу және математикалық білімді қолдану дағдылары.

3. Ғылыми сауаттылық – ғылыми тұжырымдар мен түсініктерді қолдану, ғылыми зерттеулер жүргізу және мәселелерді шешу қабілеті.

Жаратылыстану пәндерінде PISA зерттеуі ғылыми сауаттылықты бағалауға негізделген, сондықтан осы пәндерде оқушыларды ғылыми білім мен дағдыларды тереңдетуге бағытталған оқыту әдістерін пайдалану өте маңызды.

2. Жаратылыстану пәндерінде PISA дайындаудың тиімді әдістері

2.1. Сыни ойлау мен зерттеу дағдыларын дамыту

PISA тесті оқушылардың тек теориялық білімдерін ғана емес, сонымен қатар олардың бұл білімдерді нақты өмірлік жағдайларда қолдану дағдыларын да тексереді. Сондықтан оқыту барысында сыни ойлау мен зерттеу дағдыларын дамыту маңызды. Мұндай дағдыларды қалыптастыру үшін келесі әдістерді қолдануға болады:

• Практикалық тапсырмалар: Оқушыларға нақты ғылыми мәселелерді шешуге арналған тапсырмалар беру. Мысалы, экологиялық мәселелер немесе энергия ресурстарын үнемдеу туралы тапсырмалар.

• Зерттеу жобалары: Оқушыларға ғылыми зерттеу жүргізуді үйрету. Олар нақты гипотеза ұсынуы, эксперименттер жасау арқылы оны тексеруі керек.

• Проблемалық оқыту: Оқушыларға нақты өмірлік мәселелерді шешу үшін қажетті ақпаратты іздеуге, талдауға және шешім қабылдауға бағытталған тапсырмалар беру.

2.2. Инновациялық оқыту әдістері мен технологияларды пайдалану

PISA тестінің мақсаттарының бірі – оқушылардың ақпаратты дұрыс бағалауы мен қолдану қабілеттерін тексеру. Осыған орай, заманауи оқыту технологияларын қолдану өте маңызды.

• Интерактивті тақталар мен мультимедиялық ресурстар: Оқушыларға ғылыми процестерді визуализациялау арқылы түсіндіру. Мысалы, жаратылыстану пәндері бойынша тәжірибелердің анимациялары мен видеоматериалдарын көрсету.

• Ғылыми симуляциялар: Оқушыларды ғылыми симуляцияларға қатыстыру арқылы теориялық білімді практикада қолдануға үйрету. Мысалы, экологиялық тепе-теңдікті зерттеу немесе химиялық реакцияларды компьютерлік модельдер арқылы көрсету.

• Онлайн ресурстар мен платформалар: Oқушыларға қосымша білім алу үшін онлайн платформаларды пайдалану.

• 2.3. Қолданбалы тапсырмалар мен зерттеу дағдыларын дамыту

PISA сынағында оқушылардың білімдерін өмірде қолдана білу қабілеті бағаланады. Сондықтан нақты өмірлік мәселелерді шешуге бағытталған тапсырмаларды енгізу маңызды.

• Кейс-стади әдісі: Оқушыларға нақты өмірден алынған жағдайларды зерттеуді ұсыну. Мысалы, табиғи ресурстарды тиімді пайдалану, энергия үнемдеу немесе климаттың өзгеруі тақырыптарында зерттеу жүргізу.

• Оқушыларға нақты ғылыми жобаларды ұсыну: Оқушыларды зерттеуші ретінде тәрбиелеу үшін оларға ғылыми мәселелер бойынша зерттеу жүргізуге тапсырма беру. Мысалы, экожүйелердің өзгеруін зерттеу немесе химиялық заттардың әсерін тәжірибе арқылы анықтау.

3. PISA дайындауға арналған тапсырмалар

3.1. Экологиялық мәселелерді зерттеу

Мақсаты: Оқушыларды экология бойынша ғылыми зерттеу дағдыларын қалыптастыру.

Тапсырма: «Қалалық аумақта ауа ластануының экологиялық әсерін зерттеңіз. Бұл мәселені шешу үшін қандай ғылыми зерттеулер жүргізер едіңіз және қандай әдістерді қолданар едіңіз?»

Нұсқаулық: Оқушылар ауа ластануының себептерін анықтап, әртүрлі зерттеу әдістерін (мысалы, ауа сапасын талдау, ластанудың көздерін табу) қолдана отырып, экологиялық мәселені шешуге арналған ұсыныстар дайындауы керек.

3.2. Энергия үнемдеу мәселесі

Мақсаты: Оқушыларға энергия үнемдеу мәселесін ғылыми тұрғыда қарастыруды үйрету.

Тапсырма: «Үйдегі энергия тұтынуды азайту үшін қандай ғылыми тәсілдер мен технологиялар қолданылуы мүмкін?»

Нұсқаулық: Оқушылар энергия үнемдеу үшін қолданысқа енгізілетін жаңа технологияларды зерттеп, олардың тиімділігін бағалауы тиіс. Сондай-ақ, осы технологияларды енгізу арқылы энергия шығындарын азайту жолдарын ұсыну керек.

3.3. Жаһандық жылыну мәселесі

Мақсаты: Оқушыларға жаһандық жылыну проблемасын ғылыми негізде түсіндіру.

Тапсырма: «Жаһандық жылыну процесінің негізгі себептерін талқылаңыз және оның экологиялық және әлеуметтік әсерлерін түсіндіріңіз.»

Нұсқаулық: Оқушыларға ғаламдық жылыну процесін түсіндіру, оның салдарын анықтау және жаһандық жылынуды бәсеңдетуге бағытталған шешімдер ұсыну қажет.

4. Мұғалімдерге кәсіби даму мен дайындық

PISA нәтижелеріне жету үшін мұғалімдердің кәсіби дамуы мен дайындық деңгейі жоғары болуы керек. Мұғалімдерге арналған арнайы курстар мен тренингтер өткізу, жаңа әдістемелер мен технологияларды меңгеру оқыту сапасын арттырады.

• Мұғалімдерге арналған тренингтер: Мұғалімдерге сыни ойлау, ғылыми зерттеу әдістері мен технологияларды қолдану бойынша курстар ұйымдастыру.

• Педагогикалық қауымдастық құру: Мұғалімдер арасында үздік тәжірибелермен бөлісу үшін арнайы платформалар мен семинарлар ұйымдастыру.

Қорытынды

Жаратылыстану пәндерінде PISA дайындаудың тиімді әдістері оқушыларды ғылыми сауаттылыққа, сыни ойлауға және зерттеу дағдыларына үйретуге бағытталған. Заманауи технологиялар мен инновациялық әдістерді қолдану, қолданбалы тапсырмаларды ұсыну және мұғалімдердің кәсіби дамуы арқылы Қазақстанның білім беру жүйесі халықаралық деңгейде жоғары нәтижелерге қол жеткізе алады.

PISA (Programme for International Student Assessment) бағдарламасы әлемдегі ең ірі білімді бағалау жүйесі болып табылады, және ол білім алушылардың ғылыми сауаттылығын, оқу сауаттылығын және математикалық сауаттылығын өлшеу арқылы әр елдің білім жүйесін бағалауға мүмкіндік береді. Қазақстанның білім беру жүйесі үшін PISA сынақтарына дайындау үдерісі маңызды мақсат болып табылады. Жаратылыстану пәндері — бұл PISA тестінің негізгі компоненттерінің бірі, себебі олар оқушылардың ғылыми білімдерін өмірде қолдануға дағдыландырады, сондай-ақ олардың сыни ойлау қабілетін дамытады.

PISA бағдарламасына сәйкес тиімді дайындық үшін жаратылыстану пәндерін оқытуда заманауи оқыту әдістері мен технологияларын пайдалану қажет. Оқушылардың ғылыми сауаттылығын арттыруға бағытталған тапсырмалар мен жобалар, зерттеу дағдыларын дамыту, сыни ойлау қабілеттерін жетілдіру маңызды. Сонымен қатар, инновациялық тәсілдер, мысалы, онлайн ресурстарды пайдалану, ғылыми симуляциялар мен тәжірибелер арқылы оқу процесін әртараптандыру тиімді нәтиже береді.

Әлемдегі білім беру жүйелерінің үздік тәжірибелерін зерттеп, оларды өз еліміздің білім беру жүйесіне енгізу арқылы оқушылардың білімін жоғары деңгейге көтеруге болады. PISA сынағына дайындық барысында қолданылатын әдістер мен тәсілдер оқушыларға тек теориялық білім беріп қана қоймай, оларды нақты өмірлік жағдайларда шешім қабылдауға, ақпаратты жинауға және оны талдауға дағдыландырады. Сонымен қатар, бұл әдістер оқушылардың ғылыми проблемаларды шешу қабілеттерін, инновациялық ойлауын және зерттеу дағдыларын дамытады.

PISA сынағына дайындықтың маңызды аспектісі — мұғалімдердің кәсіби дамуы. Мұғалімдер жаңа әдістемелер мен технологиялармен танысып, оларды өз сабақтарында тиімді қолдана алуы үшін арнайы курстар мен тренингтер өткізілуі тиіс. Мұғалімдер өзара тәжірибе алмасып, үздік практикаларды енгізу арқылы оқу процесін үздіксіз жақсартып отыруы қажет.

Қорыта келгенде, PISA тестіне дайындық оқушылардың тек ғылыми білімдерін тереңдетуге ғана емес, сонымен қатар оларды шығармашылық ойлауға, зерттеу жүргізуге, әртүрлі мәселелерді шешуге үйретуге бағытталуы тиіс. Осы мақсатқа жету үшін жаратылыстану пәндерін оқыту әдістерін жаңартып, мұғалімдердің кәсіби дайындығын арттыру арқылы Қазақстанның білім беру жүйесінің халықаралық аренадағы позициясын жақсартуға мүмкіндік болады.