Биохимия және тіршілік

1

Bas redaktory:
Jasūlan Dauren
Järdemūly


Redaksia alqalary:
Sağidolla Aidos
Bauyrjanūly
Jasūlan Tolqyn
Şaidollaqyzy


Redaksia meken-jaiy:
Almaty qalasy
Askarova 10


Redaksia telefony:
+7705 396 9775


Qazaqstan Respublikasy
Mädeniet jäne Aqparat
ministrlıgı
№KZ51VPY00085829
kuälıgı


Aiyna 1 ret qazaq, orys,
ağylşyn tılınde şyğady.


Teruge 29.07.2024j
berıldı
Basuğa
01.08.2024j
qol qoiyldy

Taralymy 1000 dana


Jurnal «Ūstaz
Onlain»
Ğylymi-ädıstemelık
ortalyğynda basyldy
Аманова Шолпан………...………… ................................................................................2


Муханова Гаухар Сабитовна................ ...........................................................................4


Нурметова Анар Орынбаевна.......................
................................... .................................6


Шеянов Сергей Анатольевич..........................................................................................8


Жумаканова Жанат Болатбековна.............................................................................. 11


Тюлембекова Мейрамгуль Жаманкешевна..................................................................14
Кайсенова Айнур Сабитовна.........................................................................................17
Тансыкбаева Гульшат Кыдырбаевна ...........................................................................19
Тәжібаев Ғалымжан Жұмахметұлы.. .........................................................................22
Сембаева Сандугаш Ахметбековна..............................................................................26
Укубаева Мадина Оразбековна......................................................................................31
Нурбаева Фарида Куантхановна...................................................................................35
Аубакирова Гаухар Задиновна........................................................................................38

2
ҚАЗАҚ ТІЛІ МЕН ӘДЕБИЕТІ САБАҒЫНДА ТҮРЛІ ТӘСІЛДЕРДІ ҚОЛДАНА
ОТЫРЫП,ОҚУШЫЛАРДЫҢ ФУНКЦИОНАЛДЫҚ САУАТТЫЛЫҒЫН АРТТЫРУ






Аманова Шолпан
Ақтөбе облысы, Ырғыз ауданы, Ырғыз селосы
№1 Қазақ жалпы білім беретін орта мектебінің
Бастауыш сынып мұғалімі



Функционалды сауатты адам қалыптастыру қазіргі мектептің маңызды міндеттерінің бірі.
Функционалды сауаттылық бастауыш сыныптарда қаланады.Бастауыш сатыдағы «Әліппе», «Ана
тілі»,«Әдебиеттік оқу» пәндерінің басты мақсаты оқу және жазу дағдыларын қалыптастыру, байланыстырып
сөйлеуге үйрету балалар әдебиетінің озық үлгідегі шығармаларын жүйелі оқыту, оқырмандық мәдениетке
баулу, оқушының әдеби сауатын ашу, рухани дүниесін байыту, көркемдік-эстетикалық талғамын байыту,
ізгілікті, елжанды дара тұлға тәрбиелеу.
Сынып оқушысының тұлғасы дамуының ерекшелігін оның оқудағы жетістігі, оқу іс-әрекетінің
компоненттерін меңгеруі, жалпы оқу біліктілігі мен дағдыларының бір саласы – оқу техникасы. Аталған
дағдыны жоғары деңгейде қалыптастырмайынша оқушының әрі қарайғы сапалы біліміне қол жеткізу мүмкін
емес.
Бастауыш сынып оқушыларының оқу сабақтарында жіберген қателерді топтап көрсететін болсам:
1. Әріп, буын немесе сөз қалдырып кететін оқушылар;
2. Кейбір буындарды, сөздерді екі рет қайталап, ежелеп оқитындар;
3. Тілі келмегендіктен немесе әдеттеніп кеткендіктен бір әріпті екінші әріппен алмастырып оқу7
Өз тәжірибемде мұндай кемшіліктердің алдын а луға, оқушыларды дұрыс оқуға үйрету үшін В.Н.
Зайцевтің («Резервы обучения чтению») технологиясындағы шапшаң оқуға үйретудің 8 резервін іс-
тәжірибемде пайдаланамын.
Дайындық жаттығуларының ұзақтығы емес жиілігі маңызды.
Балаларға қандайда бір біліктілікті меңгертіп, оны дағды деңгейіне жеткізу үшін белгілі бір уақыт
аралығында олармен күнде-күнде көлемі шағын жаттығулар жүргізу қажет. Біз күнделікті өмірде мынадай
жайттарды жиі естиміз: «Мына ертегіні оқы, оқып болмайынша, ойнауға шықпайсың …» Баласының оқу
шапшаңдығы төмен екенін біле тұра, анасы күрделі педагогикалық қате жібереді. Сондықтан үйдегі
дайындық әр 5 минут сайын шағын абзацты оқып, мазмұнын айтып берумен аяқталады. Бір екі сағаттан соң
тағы 5 минут оқиды . Бұндай дайындық бір отырғанда бір жарым, екі сағат отырып оқығанға
қарағанда әлдеқайда тиімді. Мен осы әдісті балаларға белгілі бір уақыт аралығында сабақта, сабақтан тыс
уақытта күнде-күнде көлемі шағын жаттығулар және тіл дамыту жаттығуларын жүргіземін.
Ызыңдап оқу. Ол не? Бұ л барлық оқушы бір мезгілде бөгет жасамас үшін жартылай дауыспен оқу.
Әркім өз жылдамдығымен, біреулері тез оқыса, енді бірі баяу оқиды. Ызыңдап оқуды сабақтың кез келген
жерінде жүргізе беруге болады. Математика сабағындағы есептің немесе кейбір пәндердің тапсырмаларының
мазмұнын түсіну үшін оқудың осы түрін пайдаланған өте тиімді. Ызыңдап оқуды кез келген пәндерден,
сабақтың кез келген кезеңінде жүргізу арқылы жалықтырмай оқуға деген қызығушылығын арттырамын.
Әр сабақтағы 5 минуттық оқу. Бұл әді с өте тиімді. Мұғалімнің үлесіндегі әр сабақ сайын (математика,
қазақ тілі, дүниетану, әдебиеттік оқу, еңбекке баулу, дене шынықтыру, бейнелеу) балаға 5 минут оқуға
мүмкіндік беру апталық жаттығуды 120 минутқа дейін ұзарта алады. Мысалға, түсініп оқитын балалар ғана
математика пәніндегі мәтінді есепті шапшаң шығара алады.
Ұйықтар алдындағы оқу. Ұйықтар алдындағы оқу жақсы нәтиже береді. Өйткені күннің соңғы
сәттері адамның (жадында) көңіл-күйінде жақсы сақталады. Сегіз сағат ұйқының барысында адам сол сәттің
әсерінде болады. Осы әдістің тиімділігін ата- аналармен пікір алмасуда айтып түсіндіріп отырамын.

3
Үзінділермен оқу. Егер бала оқуды ұнатпаса, онда осы оқу түрін пайдалануға болады. Бұндай
жағдайда балаға 1-2 жолдық үзінді оқуды ұсыну керек. Біраз демалып, содан соң оқу қайта жалғасады.
Оқудың бұл түрін ата-аналарға кеңес ретінде беремін. Оқудың қай түрі болмасын балаға қолдау көрсетіп,
мақтау, көмектесу керек екенін үнемі назарымда ұстаймын.
Көру диктанттарын жаздырту. Оқу техник асының қарқыны көп жағдайда оперативті жадының
нашар дамуына байланысты тежелетіні анықталған. Ол қалайша? Мәселен, оқушы 6-8 сөйлемнен тұратын
сөйлемді оқиды.Үшінші, төртінші сөздерді оқуға келгенде алғашқы бірінші сөзді ұмытып қалады. Соның
әсерінен оқушы сөйлемнің мағынасын түсінбей қалады. Бұл жағдайда оқушының оперативті жадын
жақсарту, жаттықтыру керек. Бұл профессор И.Т.Федоренко жасаған көру диктанттарының көмегімен жүзеге
асырылады. Әрбір 18 жинаққа 6 сөйлемнен енгізілген. Жұмыстың жүргізілу тәртібі: тақтаға 6 сөйлемнен
тұратын алдын ала бірінші жинақ ілінеді. Балалар диктантты жазуға дайын болған кезде бірінші сөйлемді
ашамыз. Бала сөйлемді оқып еске сақтайды. Берілген уақыт аяқталысымен мұғалім тақтадағы жазуды
өшіреді. Оқушылар тақтадан есте сақтаған сөйлемді дәптерлеріне көшіреді. Осылайша келесі сөйлемдер
ашылып отырады. Бастапқы кезде кейбір оқушылар естеріне сақтай алмай не істерін білмей қалады. Мұндай
жағдайда балаға «әзірше көршіңнен қарап жаз, келесі сөйлемді өзің есіңе сақтауға тырыс» деген көмек
беріледі. Әр диктантты жүргізуге 5- 8 минут уақыт жұмсалады. Әр сабақта пайдаланып тұрса оқушының
оперативті жады жылдам қалыпқа келеді.
Бірнеше дүркін оқу. Бұл үш типті жаттығулармен жұмыс болып табылады.
а) бірнеше дүркін оқу (жай ғана дауыстап оқу)
ә) жаңылтпаш қарқынмен оқу (минутқа оқу)
б) мәнерлеп оқу (бір дауыспен ұжым болып оқытылады)
Бұлардың барлығын дауыстап оқу шарт. Шамамен балалардың үштен бір бөлігі дауыстап оқуда
қиналды. Бұл балалардың ауызша сөйлеу дағдысының дұрыс қалыптаспауынан. Көп жағдайда бұндай
балалардың сөйлеуінің дамуында кемшіліктер бар. Мысалы тілі кеш шыққан балалаларда көптеген
дыбыстарды дұрыс айтпайды, айтқан дыбыстары анық емес т.с.с. Бұндай балалар ерекше назар аудару
тобына жататды. Өйткені бұндай балаларда тілінде аздаған кемшіліктер сақталып отырады. Бұл дыбыстың
бұзылып айтылуы, сөздік қорының аздығы, сөзді дұрыс қолданбауы, суреттеу мен әңімелесудің балаға
қиындық туғызуы. Сондықтан да осы балалармен тіл дамыту жұмыстарын жүргізу керек. Тіл дамуының
жоғарғы деңгейі ғана баланың оқу жылдамдығын арттырады және бала оқып тұрғанын тез түсінеді.
Бірінші сыныптағы кейбір балалар мектепке оқып келеді. Бірақ оқу тәсілдері әр түрлі. Біреулері
буындап оқиды, енді біреулері буындап және тұтастай оқиды, үшіншілері тұтас оқиды, ал төртіншілері тұтас
сөзбен және сөздердің тобын оқитындай дәрежеде. Яғни балалар оқу техникасын меңгерудің әртүрлі
кезеңдерінде орналасады. Ал мектепте мүлдем басқа жағдай орын алады: бала буындап оқиды, яғни сөзді
тұтас оқи алмайды, оның оқу техникасының деңгейіне сәйкес келмейтін мәтін ұсынылады. Әрі оқу
жылдамдығын тексереді. Ғалымдардың пайымдауынша, баламен оның мүмкіндігінше сәйкес жүргізілуі
керек. Егер бала буындап оқыса, оған соғұрлым көбірек буын саны аз сөздер ұсынылуы қажет. Әрине мәтінді
де оқу керек, бірақ оның көлемі шағын болғаны жөн. Егер бала буындап және тұтас сөзбен оқыса, онда
буындық құрылымы қарапайым және күрделі сөздерді оқыту маңызды. Мәтіннің көлемі ұлғая түседі, бала
біртіндеп тұтас сөздер және сөздер тобын оқи бастайды. Әрі қарайғы міндет – бұл тәсілді тұрақты ету, яғни
оны дағдыға айналдыру. Авторлар бұны балалар көтерілетін баспалдақ түрінде бейнелейді. Олар бұл
баспалдақты әртүрлі игереді: біреуі тез көтеріледі, енді біреуі әр баспалдақтан бөгеліңкіреп барып жоғары
өрлейді. Уақыт өте береді, баланың оқу қарқыны көтеріле түседі, мұғалім оның жетістігін дәптер арнап
белгілеп отыруы тиіс.
Сыныптағы шапшаң оқитын оқушылар тобының динамикасы мен баяуырақ оқитын оқушылар
тобының оқу жылдамдығының динамикасының көрсеткіштерін салыстыра отырып, оқу жылдамдығы мен
оның динамикасының өзара байланысын байқауға болады. Минутына 20 сөз оқитын оқушы минутына
70 сөз оқитынға қарғанда аз сөз қосады. Егер біріншілері 15 сөз қосса, екіншілері екі есе көп 30 сөздей
қосады. Минутына 20 сөз + 15 сөз. Минутына 70 сөз + 30 сөз. Енді оқудың дұрыстығы жөнінде. Оқудың
дұрыстығы – бұл қатесіз оқу:
а) Әріптерді тастамай,түгел оқу;
ә) Әріптердің орнын ауыстырмау;
б) Артық әріп қоспау;
в) Басқа әріппен алмастырмау; (оқу стандарты)
Өз тәжірибемде мұндай кемшіліктердің алдын алуға, оқушыларды дұрыс оқуға үйрету үшін
төмендегідей жұмыс түрлерін ұйымдастырамын.

4
Осылайша В.Н.Зайцевтің әзірлеген технологиясын шапшаң оқуға үйретудің бірнеше резервін
құрайтын бұл тәсілдерін өз тәжірибемде кеңінен қолданамын.
Жады. Аталған себептердің барлығы да балалардың оқу қарқынына әсер етеді.
Нәтижесінде үнемі жүргізілген қосымша жұмыстардың арқасында сыныптағы оқуға қызығушылығы
аз оқу шапшаңдығы талаптан төмен оқушылар қатары азаяды. Оны кезекті оқу шапшаңдығын тексеру
барысында тексерушінің жасаған маниторингісінен оқушылардың оқу шапшаңдығы айтарлықтай өскендігін
көруге болады.
Бүгінгі таңда жалпы білім беретін оқу орындарындағы білімдік процестің дамымалы
мүмкіндігінен елеулі маңыз беріледі. Сынып оқушысының тұлғасының дамуының ерекшелігін оның
оқудағы жетістігі, оқу іс- әрекетінің компоненттерін меңгеруі, жалпы оқу біліктілігі мен дағдыларының
қалыптасу деңгейі анықтайды.
Баланы оқуға үйретуде және ынтасын арттыруда, оқу материалын жүйелі
ұғынуында салыстыру ой операциясы зор маңызға ие. Салыстыру бір нәрсені
екінші бір дүниеден айырмашылығын анықтау немесе ортақ тұстарын табу
болғандықтан, ой үдерістерінің ерекше түріне жатады. Жапония мемлекетінде

оқуға деген талпынысын оятуда өз-өзімен салыстырып отыру керек дейді.
Мәселен, «Асқарға қара, сенен тез оқиды, тез қағып алады» деп емес, «кешегіге
қарағанда бүгін сен тапсырманы жақсы орындадың», «бұл тапсырманы
орындауға сенің қабілетің әбден жетеді» сынды мақтау, мадақтау сөздерін жиі
қолданады. Бұл арқылы бала өзіне мақсат қойып, оны дер кезінде және дұрыс
орындауға тырыса түседі.
Баланы оқуға деген көзқарасын дұрыс қалыптастыру мұғалім есіктен
кірген кезде-ақ басталуы тиіс. Мұғалім «ал сәлеметсіңдер ме, балалар! Қазір
қазақ тілі сабағы. Кім кезекші? Сыныпта кім жоқ?» деп басталатын дәстүрлі
оқытудың жаттанды сөздерінен бастамауы тиіс. Керісінше, «шаттық шеңберіне»
тұрғызып, бір-біріне ізгі тілектер тілеуден басталса, оқушыларда жағымды әсер
пайда болады. Сол арқылы баланың оқуға, мұғалімге деген сыйластығы артып,
алға талпынуға қадамдар жасай бастайды. Бұл арқылы ізгілік, жақсылық,
адамгершілік, бауырмалдық туралы терең тәрбие беріледі. Себебі оқуға
үйретуде тәрбие мен білім қатар жүруі тиіс, әл-Фараби көрсеткендей, «тәрбиесіз
берілген білім – адамзаттың қас жауы». Сондықтан қазіргі заман талабына сай
мұғалім баланың қызығушылығын ояту мақсатында оқыту мен оқудың жаңа
тәсілдерін ұтымды, шебер пайдалана алатын зияткер ұстаз бола білуі керек.
Бүгінгі таңда бастауыш сынып оқушыларының тапсырмалары жылдан
жылға түрліше өзгеріп, күрделеніп келеді. Бұрын кітапта қанша тапсырма
берілді, соншасы ғана мұғалім басқаруымен орындалатын. Ал қазіргі кезде
оқушыға жаңа білімді меңгертуде, оқуды үйретіп, оған деген ынтасын
арттыруда түрлі әдіс-тәсілдер қолданылады. Мысалы, жұптық, топтық жұмыс,
постер жазу және оны қорғау стратегиялары, сөзжұмбақ шешу, түртіп алу
(инсерт), оңай және қиын сұрақтар кестесін қолдана отырып тапсырмалар
орындағанда оқушылардың оқуға деген белсенділіктері жоғарылап, сабаққа
барлығы бірдей қатысуға тырысады.
Дұрыс оқу, түсініп оқу, шапшаң оқу, мәнерлеп оқу бәрі бір- бірімен тығыз
байланысты. Бастауыш сынып оқушылары мәтінді тез оқу арқылы тез түсінеді.
Ежектеп, әр сөзді дыбысқа бөліп оқыса, өзінің не оқығанын әсте түсінбейді.
Сондықтан дұрыс оқыған оқушы шапшаң оқиды, ал шапшаң оқыса, тезірек
түсінеді. Демек, бәрі бір-бірімен тығыз байланыстағы үдерістер.

Осы тұста мұғалім өзінің шеберлігіне қарай мәтінді түрліше оқытуына
болады. Мәселен:
- мәтінді толық оқыту;
- рөлдерге бөліп оқыту;
- сұрақтар қойып, сол сұрақтарға жауаптарды мәтіннен іздетіп оқыту;
- мәтінді оқытып ғана қоймай, мазмұнын айтқызу;

5
- абзац бойынша оқушыларға бөліп оқыту;
- мәтін мазмұнына сай бөлімдерге бөліп оқыту.
Қалай оқытса да, бұл жерде оқушы өзіне керекті білімді алады. Себебі өзі
немесе жұппен, ұжыммен оқып, әр сөйлемді көзбен іштей оқу арқылы бақылап
отырады. Демек, бұл әрекет баланы тек дауыстап оқуға ғана емес, іштей оқуға
да дағдыландырады.
Бастауыш сынып оқушыларын оқыту түрі екіге бөлінеді. Біріншісі –
дауыстап оқу, екіншісі – іштей оқу. Мектеп табалдырығын алғаш аттаған
баланың дауыстап оқуы аса маңызды, себебі сол арқылы мұғалім әр оқушының
деңгейін анықтайды. Ал әліппені үйренген соң, баланы іштей оқи алуына назар
салынады, әр ұстаз өз әдісі бойынша дағдыландырады. Оқушыны іштей оқуға
үйретуде екі маңызды нәрсе іске асады. Біріншіден, бала сабаққа өзі
дайындалып үйренеді, дауыстап оқыса өзге оқушыларға кедергі келтіретіні
анық. Екіншіден, бала тек дауыстап оқып үйренсе, оның оқу жылдамдығы
артпайды. Өйткені оқу шапшаңдығын арттырудың ең басты жолы – іштей оқуға
дағдыландыру.
Ал оқушыны қалай дұрыс оқыта аламыз? Бұрын-соңды оқып көрмеген
баланың қате жіберетіні заңдылық. Көп кездесетін қиыншылықтар мен
қателіктерді сараптап, төмендегідей негізгі талаптарды шығара аламыз:
 а-ә, ү-ұ, ы-і, ү-ө, д-т дыбыстарын шатастырмау;
 сөз алды мен артынан немесе ортасынан артық дыбыс қоспау;
 бір дыбысты қысқа қайырып, бір дыбысты ұзақ созбау;
 бір дыбысты екі рет қайталатпау;
 сөзді әріптетіп оқытпау.
Қорыта айтқанда, оқушыны түсініп әрі мәнерлеп шапшаң оқуға дағдыландырған сайын оқытудың
да мәні арта түсері анық.
Қазір білім, ғылым, техника, ақпараттың дамыған заманы. Мектеп
бағдарламасымен, мектеп оқулықтарымен шектелу – ұстаз үшін үлкен сын. Сол
себепті білімді ғылыми негізге құра білген мұғалім өз шәкіртін биік шыңға
шығара алады. Ал мұның бәрінің алғашқы баспалдағы – бастауыш сынып!

Пайдаланған материалдар:
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1 Выготский Л.С. Собр. Соч. В 6-ти. Т.3. – Москва, 1983. - 510 с;
2. https://bilimainasy.kz/22-15-09-03/
3. Абуова М. Бастауыш сынып оқушыларының оқу-танымдық әрекетінің
қалыптасу ерекшелігі // Білім көкжиегі, 2014. №1, 46- 48 бб;

6
ХИМИЯ ПӘНІН ОҚЫТУДА АҚПАРАТТЫҚ -КОММУНИКАТИВТІК
ТЕХНОЛОГИЯЛАРДЫ ПАЙДАЛАНУ







Муханова Гаухар Сабитовна
Ақтөбе облысы, Шалқар ауданы, Қарашоқат бекеті
"Қарашоқат ЖОББМ" КММ
Биология және химия пәні мұғалімі

ХХІ ғасыр ақпарат ғасыры болғандықтан адамзатқа компьютерлік сауаттылық қажет. Білім берудің негізгі
мақсаты – білім мазмұнын жаңартумен қатар, оқытудың әдіс- тәсілдері мен әр түрлі құралдарын қолданудың
тиімділігін арттыруды талап етеді. Осы мақсатты жүзеге асыруда
ақпараттық технологияны пайдалану әдісі зор рөл атқарады. Осы
орайда ел Президенті Қ.Ж.Тоқаев халыққа жолдауындағы «оқу
үрдісінде ақпараттық технологияларды білім беру саласын
жақсартуда қолданыс аясын кеңейту керек» деген сөзін
басшылыққа ала отырып, сабақта жаңа ақпараттық
технологияларды пайдалануға жаппай көшуіміз керек [4].
Ақпараттық-коммуникативтік технологияларды сабақта пайдаланудың негізгі мақсаты: Қазақстан
Республикасында біртұтас білімдік ақпараттық ортаны құру, жаңа ақпараттық технологияны пайдалану,
Қазақстан Республикасындағы ақпараттық кеңістікті
әлемдік білім беру кеңістігімен сабақтастыру болып
табылады [5]. Көптеген жаңа технологиялармен
қатар соңғы кездері химия пәні сабақтарында
ақпараттық-коммуникативтік технологиялар жиі
қолданылуда [2]. Осыған байланысты:
Мұндай қондырғылар оқушылардың
қызығушылығын арттырып, зейін қойып тыңдауға
және алған мәліметтерді нақтылауға мүмкіндік
береді. Осы ретте мына мәселелерге баса назар аударсақ.
[3].
Ақпараттық технология әдістері, оның тиімділіктері
Ақпараттық технологиялардың бірі – интерактивтік тақта,
мультимедиялық және онлайн сабақтары.
Сабақта интерактивті тақтаның элементтерін пайдалану,
дайындалған арнайы тапсырмаларды тыңдап қана қоймай, көздерімен көріп, оны жетік түсінуге, дағдыланады.
[6].
Оқытудың интерактивті әдістері
Интерактивті оқыту әдістерін тиімді пайдаланып, алға қойған мақсатқа жету үшін, белсенді оқытудың өзіндік
талаптарын есепке алып, алғы шарттарын қанағаттандыру керек. Психологиялық тұрғыдан алғанда:
Жалпы алғанда,
Яғни, интерактивті оқытудың басты шарттары қауымдастық пен бәсекелестік болып табылады. [7].
Химия пәнін оқытуда ақпараттық технологияны пайдалану
Бүгінгі таңдағы ақпараттық қоғам аймағындағы студенттердің ойлау қабілетін қалыптастыратын,
компьютерлік оқыту ісін дамытатын жалпы заңдылықтардан тарайтын педагогикалық технологиялардың
тиімділігі жоғары.

7
Химия пәнін оқытуда ақпараттық-коммуникативтік технологияны пайдалану барысында, химиктердің өмірі
мен кызметі жайында компакт-дискілерде кең қамтылған. Рефераттар жазуда оқушылар атақты химиктердің
өмірбаяны жөнінде ақпарат құралдарынанан
энциклопедиялық мәліметтер ала алады.
Сонымен қатар, оқушылармен сабақта «Химик
анықтамалығы» журналына шығатын СD-де
ұсынылған слайд-презентацияларын үнемі
пайдаланғаны жөн. Журналға шығатын
презентациялар кез-келген тақырып үшін
таптырмайтын құндылық және оқушылар
кеңірек мәліметтер алады. [8].
1. Оқушының пәнге деген қызығушылығы артады, құлшынысы оянады.
2. Шығармашылық қабілеттері артып, жылдам ойлауға машықтанады, білім сапасы артады.
3. Оқушының өз бетімен жұмыс жасауға
дағдыланды.
4. Экологиялық сауатты болуға үйренеді,
тағамның химиялық құрамының зияндылығын іс-
тәжірибелер барысында анықтайды.
5. Химиялық технологияны меңгеруге ұмтылыс пайда болады.
Мұғалім үшін:
1.Сәтсіз өткен сабақтарға өзіндік талдау жасап өз кемшілігін ізденуге әрекет жасайды.
2.Білім мен тәрбие беруде жариялылық, педагогикалық,
ынтымақтастық, ғылыми-әдістемелік, тың ізденістерге сүйене
отырып жаңашылдыққа талпынады..
3. Күнделікті әр сабағына шығармашылықпен дайындалып келеді.
Нәтиже:
1.Оқушылардың топтық жұмыс ережелерін қабылдай
отырып, нақты мақсаттар қоюға үйренеді.
2. Жаңаша оқуға дайындықтары жетіліп, өзара әрекеттесу
дағдылары дамиды
3. Оқушылардың пәнге деген қызығушылығы артып, құлшынысы оянады.
4. Жылдам ойлауға машықтанады, білім сапасы артады.
5. Оқушының өз бетімен жұмыс жасауға дағдыланады.

8
РАЗВИТИЕ ФУНКЦИОНАЛЬНОЙ ГРАМОТНОСТИ НА УРОКАХ ХИМИИ



Шеянов Сергей Анатольевич
ВКО, район Самар, село Миролюбовка
Коммунальное государственное учреждение «Средняя школа имени
Алии Молдагуловой» отдела образования по району Самар
управления образования Восточно-Казахстанской области
Учитель химии


«Функциональная грамотность»– сегодня важная часть общекультурных требований, предъявляемых к
современным людям, сродни «компьютерной грамотности», «элементарной математической грамотности» и
т.п. Поэтому она является важным элементом грамотного человека в XXI веке.
Педагог, преподаватель, учитель как традиционный носитель знаний и высоких норм морали и
социального поведения призван занимать особенное место и в формировании функциональной грамотности
обучающихся.
Международное исследование PISA (PISA – Международная программа по оценке образовательных
достижений учащихся в области математики, естественных наук и чтения. Исследование проводится в
электронном формате в более чем 80 стран и систем образования) проводит мониторинг сформированности
функциональной грамотности. Основными составляющими функциональной грамотности являются
способность человека действовать в современном обществе, решать различные задачи, используя при этом
определенные знания, умения и компетенции. На практике функциональная грамотность проявляется в
действиях учащихся, а оценка сформированности функциональной грамотности может осуществляться через
оценку определенных стратегий действий, поведения учащихся, которые они могли бы продемонстрировать в
различных ситуациях реальной жизни. За основу в разработке национального инструментария мониторинга
формирования функциональной грамотности приняты подходы, реализованные в исследовании PISA.
В рамках этого исследования оценивается функциональная грамотность, включая читательскую,
математическую, естественно-научную. Для формирования оценки естественнонаучной грамотности
используются тематические блоки, которые включают описание реальной ситуации и задания, связанные с
этой ситуацией. Каждое из заданий характеризуется следующими признаками: компетентность (как правило,
умение составляющее данную компетентность), естественно-научные знания (т.е. те знания из биологии,
физики, химии, или физической географии, которые необходимы для выполнения задания); контекст (т.е.
характеристика жизненной ситуации, использующейся в задании); уровень сложности. В современное время
результаты многих исследований подтвердили, что функциональная грамотность школьников на уроках химии
оказалась недостаточной.
Одной из причин низкой функциональной грамотности является недостаточное время, отведенное на
практическую работу и самостоятельное исследование во время занятий по химии. А также, учащиеся редко
участвуют в дискуссиях и анализе научных материалов, что также препятствует развитию данного навыка. Как
же помочь ученикам развить функциональную грамотность? Прежде всего, необходимо научить их учиться.
Наши ученики должны осознавать, что хорошая функциональная грамотность является одним из ключевых
навыков для успешной учебы и будущей профессиональной деятельности. Также важно продумать свою
методику преподавания. Необходимо учитывать множество факторов, включая уровень подготовки и возраст
учеников, чтобы облегчить их понимание сложных терминов и процессов. Как вы знаете, урок химии — это
не только получение знаний о химических элементах, соединениях и реакциях, но и развитие
коммуникативных и когнитивных умений учащихся. Функциональная грамотность в химии — это не только
знание научной терминологии и содержания учебного материала, но и умение применять этот материал в
различных жизненных и профессиональных ситуациях.
Для формирования функциональной грамотности учащихся на уроках химии можно использовать
несколько методов:

9
1) Решение на уроках практических задач и заданий, когда необходимо применять химические знания в
реальных практических ситуациях;
2) Интеграция с другими предметами и с повседневной жизнью, при этом учащиеся сами приходят к
выводу о взаимосвязи знаний из различных предметов с жизнью и возможности применять эти знания в
комбинации для решения проблемы;
3) Применение технологических методов обучения таких, как видеоуроки, кейсы, интерактивные
упражнения и др, для лучшего восприятия информации;
4) Использование игровых технологий, также различных конкурсов и командных состязаний, где
возникает конкурентная среда и необходимость развития новых навыков (поиск, компиляция, применение
новой информации).
Для успешного формирования функциональной грамотности в целом и естественно- научной в
частности, можно использовать следующие простые правила: - Первичен познавательный интерес, а затем
учение (интересно и полезно, занимательно и экспериментально) - «От живого созерцания к абстрактному
мышлению.».. (знакомство с веществом, а затем с его строением) - «В начале был эксперимент» (исследования,
эксперименты, решение проблем, а затем теория) - «Химия — жизнь — естествознание» (изучаем химию на
примерах из жизни) - Формулы и уравнения познавать с помощью химических расчётов. - И главное —
создание ситуации успеха в интегрированной познавательной деятельности. Процесс обучения эффективен
будет лишь при наличии организационных форм, обеспечивающих деятельностный подход, и
соответствующего интегративного содержания. Задачей учителя является создание соответствующих
педагогических условий для самостоятельной познавательной деятельности обучающихся, массовое
внедрение проблемного обучения и проектного метода, групповой и коллективной работы на уроке,
использование электронных образовательных ресурсов, технических средств. Одним из эффективных
приемов, направленных на формирование функциональной грамотности школьников,является решение
практикоориентированных задач
Задание
«Вездесущий иод» Иод – это кристаллическое вещество чёрно-серого цвета с металлическим блеском.
Обладает замечательным свойством: при нагревании он, не плавясь, т.е. минуя жидкое состояние, переходит в
газообразное состояние. Пары иода имеют резкий запах и фиолетовую окраску, откуда и произошло название
данного элемента – «фиалковый». В виде простого вещества ядовит: при вдыхании паров иода появляется
головная боль, кашель, насморк, может быть отёк лёгких. Особую роль иод играет в жизни животных и
человека. Добавление небольших доз иода в корм скоту увеличивает удой молока у коров, ускоряет рост
шерсти у овец, повышает яйценоскость кур. При недостатке иода у человека деградирует интеллект,
развивается базедова болезнь, которая обусловлена сбоем в выработке гормона и нарушением
функционирования щитовидной железы. Наибольшую славу иод приобрёл благодаря активному
использованию в качестве средства для дезинфекции кожи вокруг места повреждения. Другое направление
применение спиртовой настойки иода в домашних условия – нанесение иодной сетки на кожу, что
способствует улучшению кровотока и более быстрому заживлению кожи. Известно, что во многих районах
нашей страны в пище человека и кормах для животных содержится недостаточное количество иода. Как эта
проблема решается в нашем государстве? Почему выбран именно данный вариант?
Ответ При нагревании иод сублимирует (возгоняется), превращаясь в пары фиолетового цвета, а при
охлаждении при атмосферном давлении пары иода кристаллизуются, т.е. переходят в твёрдое состояние, минуя
жидкое. К каким явлениям (физическим, химическим, биологическим) относится данный процесс? Обоснуйте
свой ответ.
Ответ (Физическое явление, так как происходит только изменение агрегатного состояния или: так как
не образуется новое вещество). На чём основано действие «иодной сетки» – спиртового раствора иода,
нанесённого на место ушиба в виде сетки? Ответ (полезные свойства иодной сетки основаны на раздражающих
качествах иода и спирта. При контакте с кожей они стимулируют прилив крови к тканям и ближайшей к ним
поверхности. В результате усиления кровотока уменьшается проявление воспалительного процесса). Врачи
рекомендуют в первый день ушиба прикладывать к месту ушиба (гематоме) пузырь со льдом, а уже на другой
день наносить иодную сетку. Как объяснить такие рекомендации врачей по нанесению иодной сетки.
Ответ (В день получения травмы важно предотвратить увеличение площади гематомы, а для этого
нужно сузить сосуды, приложив холод. А потом нужно способствовать увеличению притока крови, а для этого
можно использовать иодную сетку). Поскольку мы живем в эпоху глобализации и взаимодействия, наши дети
должны быть успешными и конкурентоспособными в современном мире. И наша с вами задача как педагогов

10
выстроить свою работу так, чтобы дети обладали всеми необходимыми навыками 21 века и были готовы к
жизни в постиндустриальном информационном обществе. Естественнонаучная грамотность - это
составляющее звено в формировании функциональной грамотности. Естественные науки, особенно в
современную информационную эпоху, должны преподаваться не как огромный набор сведений,
предназначенный для запоминания, а как действенный инструмент познания мира.