Нұсқаулық түрі

№

Нұсқаулықтың аты (тақырыбы)

Нұсқаулықтың қысқаша мазмұны

Кіріспе

№ 1

Биология кабинетінде жұмыс істеген кезінде еңбекті қорғаға арналған нұсқаулық

1. Оқушылардың лабороториялық столдарында биология сабағына арналған оқу құралдары, инструменттер және приборлар болу керек.

2. Бір спирт шамын екінші спирт шамының жалынымен жағуға болмайды. Спирт шамын арнайы қалпақпен жабу арқылы ғана өшіруге болады. Жұмыс кезінде шашың мен киімңе ұқыпты бол.

3. Ұшы үшкір және өткір құралдармен жұмыс істегенде (скальпель, қайшы, препарат инесі) ұшын өзіне қарай немесе көршісіне қарай бағыттауға болмайды, кесіп кетуден сақтану қажет.

4. Сұйық заттарды қыздыруды қажет ететін жұмыстарды жүргізу кезінде күйіктен сақтану мақсатында, сынауықтың аузын өзіне немесе жанындағы адамдарға бағыттауға болмайды, сынауқты арнайы ұстатқышпен ұстау қажет.

5. Сынауық, стақан т.б. шыны ыдыстарды ұстағанда ыдыс қабырғасын саусақпен қатты басуға болмайды. Саусақтарды жарақаттап алудан сақтау мақсатында, шыны ыдыстарды шетінен ұстау керек. Шыны ыдыс шынған жағдайда, қолмен термей арнайы шеткамен сыпырып алу керек.

6. Микроскоппен зерттелетін микропрепарат дайындаған кезде жабын шынысын оң қолыңның суқ саусағымен абайлап алып, сол қолындағы заттық шыныға ақырын, паралельді орналастыр. Шабын шыныны қатты баспа.

7. шыны ыдыстарды сабындап жууға болмайды, сабынмен өспетыр болып, сынып кету қаупі бар.

8. Зертханалық жұмыс біткен соң, қолды сабынмен тазалап жуу керек.

9. Жарақат немесе күйіп қалған кезде, бірден мұғалімге айту керек, мұғалім саған көмек көрсетеді.

Нұсқаулық түрі

№

Нұсқаулықтың аты (тақырыбы)

Нұсқаулықтың қысқаша мазмұны

Ағымды

№2

Биология кабинетінде зертханалық және сарамандық жұмыстар кезінде сақталатың қауіпсіздік техникасының ережесі

1. Оқушылар мғндетті:

• жұмыс кезінде мұғалімнің барлық берген тапсырмаларын дәл орындаулары қажет, мұғалімнің руқсатынсыз өз бетімен басқа жұмыс жасамау керек;

• кесетін, шаншитын құралдармен жұмыс істеу кезінде оларды тек қана тұтқасынан ұстап, ұшын өзіне қарай немесе көршісіне қарай бағыттауға болмайды және дұрыс орынды пайдаланып, өз орнына қою керек.

• Спирт шамымен жұмыс жасаған кезінде шашты, киімді жанып кетуден сақтау керек. Бір спирт шамын екінші спирт шамының жалымен жағуға болмайды. Спирт шамын жаныптурған кезінде үрлеуге болмайды, тек қана арнайы қалпақпен жабу арқылы ғана өшіруге болады.

• Сұйық заттарды қыздыру кезінде, сынауықты арнаулы қысқышпен ұстап, сынауықтың аузын өзіне немесе жанындағы адамдарға бағыттауға болмайды.

• Шыныдан жасалған құрал-жабдықтарды (сынауық, стақан, құты және т.б) қолдану кезінде қатты қоюға, соғуға болмайды.

• Микроскоппен зерттелетін микропрепараттарды дайындау кезінде жабын шынысын оң қолдың сұқ саусағымен ұстап, заттық шыныға ақырын қою керек.

• Қышқылдар, сілтілерді қолдану кезінде шыны ыдыстарды пайдалану керек, теріге, көзге, киімге тигізіп алмау керек.

• Химиялық реактивтерді жалаңаш өолмен алуға, дәмін көруге болмайды, тәжірибе кезінде оларды арнаулы қасықтармен (метал емес) салу керек.

• Аллергиялық реакцияларды болдырмау үшін, өсімдік саңырауқұлақ және т.б. дәмін татуға болмайды.

2. Мұғалім міндетті:

• оқушылар орындайтың жұмыс тәртібін қадағалап, қажет болса көмек көрсету керек.

• Оқушылардың еңбек қауыпсіздігі ережелерін орындауды талап етуі қажет.

Нұсқаулық түрі

№

Нұсқаулықтың аты (тақырыбы)

Нұсқаулықтың қысқаша мазмұны

Ағымды

№ 3

Биология кабинетінде көрсетілімкөрсету кезінде сақталатын қауіпсіздік техникасының ережесі

1. Жұмыс кезінде жеке бас гигиенасын сақтау, жұмыс орнын таза ұстау.

2. Кесетін өткір, үшкір (скальпель, қайшы, сапты ине) құралдарды пайдаланған кезде қауіпсіздік ережесін сақтап отыру керек, құрал-жабдықтарды тұтқасынан ұстап, ұшын өзіне қарай немесе көршісіне қарай бағыттауға болмайтынын еске сақтаған жөн.

3. Шыныдан жасалған зертханалық құрал ыдыстармен жұмыс кезінде қауіпсіздік ережесін есте сақтау керек. Заттық шыныны шетінен ұстап, қолды кесіп кетуден абай болу керек.

4. Спирт шамымен сұйықтарды қыздыру кезінде қолды күйдіріп алудан сақтану керек. Сұйық заттарды (пробиркада, колбада және т.б) ғана қыздыру керек. Сынауықтың аузын өзіне немесе жаңындағы адамдарға бағыттауға болмайды. Сүйықтықты қыздыру кезінде еңкейіп қарауға болмайды.

5. Шыны заттарды қыздыру кезінде бірінші біркелкі барлық бөлігінен қыздырып алып, содан кейін бір жерді қыздыруға болады.

6. Оңай жанатын сүйықтарды ашық жалында қайнатуға болмайды.

7. Ылғалды және құрғақ препараттармен жұмыс істегенде қауіпсіздік ережесін сақтай отырып, дәмін көруге, ұлы өсімдіктермен, саңырауқұлақтарды қолыменұстауға болмайды.

8. Химиялық реактивтермен жұмыс істегенде оларды қолмен ұстауға болмайды, қатты реактивтерді арнайы қасық шпательмен салу керек.

9. жұмыс орнын ұқыпты, таза ұстау керек, оқушы үстелінде қажет емес заттарды болдырмау керек.

Нұсқаулық түрі

№

Нұсқаулықтың аты (тақырыбы)

Нұсқаулықтың қысқаша мазмұны

Ағымды

№ 4

Микроскоппен жұмыс істеу тәртібі.

1. микроскоптың штативін өзіне қаратып, столдың шетінен 5-10 см қашықтықта қой.

2. Заттық үстелшенің ортасына айнамен жарықты жина.

3. Дайындалған микропрепаратты заттық үстелшеге орналастырып, қысқыштарымен бекіту.

4. Бұранданы пайдалана отырып тубусты (көру түтігін) төмен түсіріп, микропрепараттан 1-2 мм қашықтықта болсын.

5. Окулярға бір көзінмен қара, екінші көзінді жаппа , окулярға қарай отырып, бұранданың көмегімен тубусты ақырын көтер, зерттеліп отырған заттың бейнесі анық көрінгенше.

6. Жұмыс аяқталғаннан кейін микроскопты қорабына орналастыр. Микроскоп қымбат құрал, онымен ұқыпты барлық тәртіпті сақтай отырып жұмыс істе.

Нұсқаулық түрі

№

Нұсқаулықтың аты (тақырыбы)

Нұсқаулықтың қысқаша мазмұны

Ағымды

№ 5

Мектептің оқу-тәжірибелік учаскесіндегі жұмыстарды атқару кезіндегі оқушылардың сақтауға тиіс қауіпсіздік ережесі.

1. Мектеп учаскесінде істелетін жұмысқа жұмыс киімімен және ыңғайлы аяқ киіммен кел.

2. ауыл шаруашылығы жұмыстарына арналған жұмыс құралдарын (күрек, тырма, айыр) тігінен алып жүр. Бұл сенің жолдастарынды кездесоқ жарақаттан сақтайды.

3. Күрекпен жер қазғанда оң және сол аяқпени кезек- кезек ауысып, жұмыс істеу керек. (5 минут сайын). Бұндай жұмыс тәртібі омыртқа жотасын қисаюдан сақтайды.

4. Топырақ тасыған кезде мұғалім көрсеткен нормадан ауытқыма.

5. Салмағы ауыр заттарды тасығанда күш екі қолына бірдей түсуін қадағала.

6. Мұғалім көрсеткен жұмыс ритмін сақта.

7. шаршамау үшін, әр 20-30 минут сайын мұғалімнің ескертуі бойынша 10 минуттық үзіліс жаса

8. Күрекпен жұмыс істеген кезде аяғынды жарақаттап алудан сақта. Күрекпен жұмыс істегенде, оның үштен бір бөліміне ғана топырақ сал. Айыр және тырмамен жұмыс істегенде олардың үшкір жағын адамдарға бағыттама.

9. Кетпен және шотпен жұмыс істегенде қолына қолғап ки.

10. Өсімдіктерді улы химиялық заттармен зарарсыздандырылса, 5 тәулікке дейін онда баруға болмайды.

11. Жуылмаған көкөніс, жеміс-жидектерді жеуге болмайды.

12. Жұмыс аяқталған соң жұмыс құралдарын тазартып, өткіз. Киіміңді шешіп, қолынды сабынмен жу.

13. Жарақаттанған жағдайда жедел түрде мүғалімге бар. Ол саған алғашқы медициналық жәрдем көрсетеді.

Нұсқаулық түрі

№

Нұсқаулықтың аты (тақырыбы)

Нұсқаулықтың қысқаша мазмұны

Ағымды

№ 6

Топсеруенге шыққанда оқушылардың сақтауға тиісті қауіпсіздік ережесі.

1. Топсеруенге барарда ыңғайлы, өзіне дәл аяқ киімді және ол ауа райына сай болу керек.

2. Өзінмең бірге суды арнайы бөтелкеге құйып алу керек, жолдан ашық құдықтан су ішуге болмайды.

3. Жиналған өсімдіктердің дәмін көруге болмайды, себебі түрлі ішек аурулары, улану болуы мүмкін.

4. Жиналған бунақденелерді эфир, хлороформен өлтіруге болмайды.

5. Өсімдіктерді жаланаш қолмен қазуға болмайды. Бүл үшін қолғап киіп, күректерді пайдалану керек.

6. Қандайда жарақат болса, бірден мұғалімге айту керек, мұғалімде алғашқы көмек көрсететін медициналық қобдиша бар.

Оқушылар міндетті:

• топсеруен кезінде аяқ киімді шешуге болмайды, түрлі бунақданелілер шағып алмау үшін;

• судан жануарлар мен өсімдіктер дүниесін зерттеу кезінде терең жерге бармау. Су қоймасының тірі объектілерін зерттеу үшін сабы бар құралдарды пайдалан. Қайықты, көпірді пайдалануға болмайды, оқушыларға тиым салынады;

• өрт болдырмау үшін от жануға болмайды.

• Улы заттарды пайдалануға болмайды (хлороформ, эфир майы және т.б) .

• Саңырауқұлақ, ұлы өсімдік, жемістерді жеуге болмайды;

• Түрлі жарақат, ұлы жәндіктердің шағып алуын болдырмау үшін улы жәндіктерді, жорғалаушыларды, өсімдік, саңырауқұлақтарды, тікенекті бұталарды устауға болмайды;

• Жаланаш қолмен топырақтан өсімдіктерді қазуға болмайды, күрек, қалақ, қолсытқыш пайдалану қажет;

• Ішек ауруларын болдырмау үшін ашық, өзен су қоймаларынан су ішуге болмайды, ішедін суды арнайы бөтелке, ыдыспен өзеңмен бірге алған дұрыс.

Мұғалім міндетті:

• топсеруен кезінде оқушылардың жүру бағытында оларды қадағалап отыру қерек;

Мүғалімге болмайды:

• оқушыларды қорғаусыз қалдыруға.

Нұсқаулық түрі

№

Нұсқаулықтың аты (тақырыбы)

Нұсқаулықтың қысқаша мазмұны

Ағымды

№ 7

Тірі табиғат мүйісіндегі жұмыстарды атқару кезінде оқушылардың сақтауға тиісті қауіпсіздік ережесі

1. Тірі табиғат мүйісіндегі халат немесе алшалғышпен орында.

2. Бөлме өсімдіктерін отырғызу, өңдеу кезінде өолынды қолғаппен қорға.

3. Бөлме өсімдіктерін тыңайту кезінде тыңайтқыштарды қолыңмен ұстама, оларды пластмасса қасықпен немесе қалақшамен ал.

4. Өсімдіктерді улы химикаттармен бүркуге тыйым салынады.

5. Құстардың торлары мен сүтқоректі жануарларлдың вольерін тазарту кезінде қолына қолғап ки. Жануарларды вольерден алып шыққанда, тістемеу үшін желкесінен ұста.

6. Сифонмен аквариумдағы суды ауыстыру кезінде, оның түтігінен ауызбен ауа соруға болмайды, ол үшін сифон түтігіне жалғастырылған резина құралды (груша) қолдану қажет.

7. Жұмыс аяқталған соң халат пен алшалғышты шешіп, қолыңды сабынмен жу.

8. Тірі табиғат мүйісіндегі жұмыстарды орындау кезінде, жарақаттанып қалсаң мұғалімге бар. Мұғалім саған алғашқы медициналық жәрдем көрсетеді.

Дәрі- дәрмектер, таңуға арналған материалдар мен құралдар сақталатын биология кабинетіндегі қобдиша

1. Ені 5 см зарарсызданған дәке – 2 дана

2. Алғашқы көмек көрсетуге арналған жеке пакет -1 дана

3. Зарарсызданған дәке және дәке салфеткалар.

4. Ылғал жұтқыш мақта (шыны ыдыс ішінде)

5. Медициналық қайшы – 1 дана.

6. Ағылшын түйреуші – 5 дана

7. Пинцет – 2 дана

8. Йодтың спирттегі ерітіндісі – 2 флакон

9. Күйікке арналған мазь – 1 құты

10. Калий перманганаты және оның ерітіндісі

11. Ас содасы (құрғақ күйдегі) және оның 3% - ерітіндісі.

12. Бор қышқылы (2%-ерітінді)

13. Мұсәтір спирті

14. Валериан тамшылары

Дәрі- дәрмектер, таңуға арналған материалдар мен құралдар сақталатын топсеруенге арналған қобдиша

1. Зарарсызданған дәке – 2 дана

2. Алғашқы көмек көрсетуге арналған жеке пакет -2 дана

3. Ағылшын түйреуші – 5 дана

4. Пинцет – 1 дана

5. Йодтың спирттегі ерітіндісі – 2 флакон

6. Бор қышқылы (2%-ерітінді)

7. Мұсәтір спирті – 1 флокон

8. Валериан тамшылары

9. Сутек пероксиді – 1 флокон (3%-ті)

10. Анальгин таблеткалары – 1

11. Медициналық қайшы – 1 дана

12. Тығыз картоннан жасалған шина – (50+5см) – 1 дана

13. Медициналық жгут