Биология пәнінен 10 сыныпқа арналған

№

Оқу тақырыбы

Өтілген уақыты

Сағат саны

КІРІСПЕ (1 сағат).

1.

Биология ғылымы, ғылымдар жүйесіндегі биологияның орны, әлемнің ғылыми бейнесін түсініп білуде биологияның маңызы, биологияның басқа ғылымдармен (химия, физика, математика, география, астраномия және басқалары) байланысты, жаратылыстану ғылыми пәндер жүйесіндегі «Жалпы биология» курсының алатын орны, мақсаты мен міндеттері;

Көрсетілім: биолог-ғалымдардың суреттері, "Биологияның басқа ғалымдармен байланысы" − сызбанұсқа.

1 сағ.

I бөлім. ЦИТОЛОГИЯ. ЦИТОЛОГИЯНЫҢ МІНДЕТТЕРІ (1 сағат)

2.

Заманауи цитология пәні, міндеттері және зерттеу әдістері. Цитологиялық зерттеулердің басқа биологиялық ғылымдар мен медицина және ауыл шаруашылығы үшін маңызы

1 сағ.

ІІ бөлім. ЖАСУШАЛЫҚ ТЕОРИЯ (19 сағат)
      І тарау. ЖАСУШАНЫҢ ХИМИЯЛЫҚ ҚҰРАМЫ (9 сағат)

3.

Жасушаның ашылуы және зерттеу тарихы, жасушалық теорияның негізгі қағидалары, оның биология ғылымының дамуындағы маңызы

1 сағ.

4.

Жасуша тірі тіршілік иесі дамуының, құрылымы мен қызметінің бірлігі

1 сағ.

5.

Жасушаның химиялық құрамы

1 сағ.

6.

Су және басқа бейорганикалық заттар, олардың жасуша тіршілігіндегі рөлі

1 сағ.

7.

Органикалық заттар: көмірсулар, олардың құрылысы және жасушадағы рөлі;

1 сағ.

8.

Нәруыздар, олардың құрылысы және жасушадағы рөлі;

1 сағ.

9.

Липидтер, олардың құрылысы және жасушадағы рөлі;

1 сағ.

10.

Нуклеин қышқылдары, АТФ

1 сағ.

11.

Ферменттер, олардың тіршілік әрекеттерін реттеудегі рөлі

1 сағ.

ІІ тарау. ПРОКАРИОТТЫҚ ЖАСУШАНЫҢ ҚҰРЫЛЫСЫ МЕН ҚЫЗМЕТІ (2 сағат)

12.

Прокариоттық жасушаның құрылысы, бактериялық жасуша, оның құрылысы мен қызметінің ерекшеліктері.

1 сағ.

13.

Бактериялар тіршілігінің алуантүрлілігі

1 сағ.

ІІI тарау. ЭУКАРИОТТЫҚ ЖАСУШАНЫҢ ҚҰРЫЛЫМДЫҚ-ФУНКЦИЯЛЫҚ

ҚҰРЫЛЫС ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ (8 сағат)

14.

Жасушаның негізгі құрам бөліктері, түрлі жасушалық құрылымдар мембранасының құрылысы мен функциялық ерекшеліктері

1 сағ.

15.

Цитоплазма және оның органоидтері, олардың құрылысы және қызметі: цитоплазма, эндоплазмалық тор

1 сағ.

16.

Гольджи жиынтығы және лизосомалар

1 сағ.

17.

Митохондриялар − мембраналы органоид

1 сағ.

18.

Пластидтер − мембраналы органоид

1 сағ.

19.

Қозғалу органоидтері, жасушалық қосындылар

1 сағ.

20.

Ядро, оның құрылысы мен қызметі. Хромосомалардың химиялық құрамы мен құрылысы

1 сағ.

21.

Саңырауқұлақтар, жануарлар мен өсімдік жасушаларының құрылысындағы ерекшеліктер

1 сағ.

ІV тарау. ТІРШІЛІКТІҢ ЖАСУШАЛЫҚ ЕМЕС ФОРМАЛАРЫ (2 сағат)

22.

Вирустар − тіршіліктің жасушасыз түрелрі. Вирустар және фагтар

1 сағ.

23.

ЖИТС-тің (жүре пайда болған иммундық тапшылық синдромы) вирусы, оның құрылысы мен тіршілігінің ерекшеліктері, вирустық аурулардың алдын алу.

1 сағ.

IІI бөлім. ЖАСУШАДАҒЫ ЗАТ ЖӘНЕ ЭНЕРГИЯ АЛМАСУ (метаболизм) (9 сағат)

24.

Жасушадағы зат және энергия алмасу

1 сағ.

25.

Зат алмасу реакцияларының катализдік сипаты

1 сағ.

26.

Пластикалық және энергиялық алмасулар. Нәруыз биосинтезі

1 сағ.

27.

Энергиялық алмасудың негізгі кезеңдері, жасушалық тыныс алу процесінің ерекшеліктері

1 сағ.

28.

Органикалық заттарды түзу және қабылдау әдістері: автотрофтар және гетеротрофтар

1 сағ.

29.

Фотосинтез, оның сатылары, биосферадағы ғарыштық рөлі. Хемосинтез, оның биосферадағы рөлі

1 сағ.

30.

Генетикалық ақпараттың негізі − ген туралы түсінік, генетикалық код, нәруыз синтезіндегі матрицалық принцип. ДНҚ-лық матрицаға сәйкес а-РНҚ-ның түзілуі, биосинтездің реттелуі

1 сағ.

31.

Гомеостаз туралы түсінік, жасушадағы зат және энергия алмасу процестерінің реттелуі

Көрсетілім:

"Өсімдік және жануар жасушаларының микропрепараттары; фотосинтез процесін бейнелейтін тәжірибелер; жасуша модельдері; ДНҚ мен РНҚ-ның және түрлі молекулалар мен вирустық бөлшектердің моделдері; жасушадағы метаболизм жолдарының сызбанұсқалары, "Нәруыз биосинтезінің" аппликациялық — моделі"

1 сағ.

32.

Зертханалық жұмыстар

№1 - зертханалық жұмыс «Эукариоттық (өсімдік, жануар, саңырауқұлақ) және прокариоттық (бактериялар) жасушалардың құрылысы»;

№2 - зертханалық жұмыс «Пияз эпидермисінің жасушаларындағы плазмолиз және деплазмолиз құбылыстарын бақылау»

№3 - зертханалық жұмыс «Өсімдік жасушаларындағы цитоплазманың қозғалысын бақылау

1 сағ.

ІV бөлім. ОРГАНИЗМДЕРДІҢ КӨБЕЮІ ЖӘНЕ ЖЕКЕ ДАМУЫ (онтогенез) (10 сағат)
     V тарау. ӨСІМДІКТЕР МЕН ЖАНУАРЛАРДЫҢ ЖЫНЫССЫЗ КӨБЕЮІ (2 сағат)

33.

Өзін-өзі ұдайы өндіру − тіріге тән жалпылама қасиет; митоз жыныссыз көбеюдің және көпжасушалы организмдер өсуінің негізі, оның фазалары және биологиялық маңызы

1 сағ.

34.

организмдердің жыныссыз көбею формалары: қарапайымдар жасушаларының митоздық бөлінуі, споратүзуі;

біржасушалы және көпжасушалы организмдердегі бүршіктену; вегетативтік көбею, жыныссыз көбеюдің эволюциялық маңызы

1 сағ.

VІІ тарау. ЖЫНЫСТЫ КӨБЕЮ (3 сағат)

35.

Жынысты көбею

1 сағ.

36.

Мейоз, оның биологиялық маңызы

1 сағ.

37.

Сперматогенез, овогенез, ұрықтану, гүлді өсімдіктердегі ұрықтанудың ерекшеліктері, ұрықтанудың биологиялық маңызы

1 сағ.

VІІІ тарау. ЖЕКЕ ДАМУ (онтогенез) (3 сағат)

38.

Организмдердің жеке дамуы (онтогенез) түсінігі; бөліну, өсу, жасушалардың жіктелуі, органогенез, көбею, қартаю, организмнің өлуі

1 сағ.

39.

Э. Мюллер және Э. Геккельдің биогенетикалық заңы.

1 сағ.

40.

Өсімдіктердің онтогенезі. Жануарлардың онтогенезі. Дамып келе жатқан ұрықтағы дене бөліктерінің өзара әсері

1 сағ.

ІХ тарау. ОРГАНИЗМНІҢ ДАМУЫ ЖӘНЕ ҚОРШАҒАН ОРТА (2 сағат)

41.

Организмнің эмбриондық және постэмбриондық дамуындағы қоршаған орта факторларының рөлі, улы заттардың (токсиндік): темекі түтіні, алкоголь, есірткі, түрлі-түсті, ауыр металлдар және радиоактивті заттардың эмбриондық және постэмбриондық даму барысына әсері (туа біткен кемтарлықтар);

1 сағ.

42.

Организмнің өсуі және дамуы, орта жағдайларының өзгерістеріне организмнің бейімделу деңгейлері, организмнің қартаюы және өлуі, жыныссыз көбеюдегі онтогенез өзгешелігі;
Көрсетілім: жыныссыз, жынысты көбеюді, жоғары сатыдағы өсімдіктердің эмбриондық және постэмбриондық дамуын бейнелейтін кестелер, сызбанұсқалар; омыртқалы жануарлар ұрықтарының ұқсастығы, митоз және мейоздың сызбанұсқалары.

1 сағ.

V бөлім. ГЕНЕТИКА НЕГІЗДЕРІ (12 сағат)

Х тарау. ТҰҚЫМҚУАЛАУШЫЛЫҚТЫҢ НЕГІЗГІ ЗАҢДЫЛЫҚТАРЫ (7 сағат)

43.

Генетиканық даму тарихы

1 сағ.

44.

Тұқым қуалаушылықтың гибридологиялық әдісі; моногибридтік будандастыру; басымдылық көрсету заңдылығы; ажырау заңдылығы

1 сағ.

45.

Толық және толық емес доминанттылық; гаметалар тазалығының заңы, оның цитологиялық негіздемесі, көптік аллельдер, талдаушы шағылыстыру. Дигибридтік және полигибридтік шағылыстыру, тәуелсіз үйлесімділік заңы, фенотип және генотип, тұқым қуалаудың генетикалық заңдарының цитологиялық негіздері, жыныстың генетикалық анықталуы

1 сағ.

46.

Жыныс хромосомаларының генетикалық құрылымы, гомогаметалы және гетерогаметалы жыныс

1 сағ.

47.

Жыныспен тіркес тұқым қуалайтын белгілер, тұқымқуалаушылықтың хромосомалық теориясы, гендердің тіркесу топтары, белгілердің тіркес тұқым қуалауы, Т.Морган заңы

1 сағ.

48.

Хромосомалардың генетикалық картасы, генотип − біртұтас жүйе, хромосомалық (ядролық) және цитоплазмалық тұқымқуалаушылық, белгілердің анықталуында аллельді гендердің өзара әрекеттесулері

1 сағ.

49.

Сарамандық жұмыс. "Генетикалық есептер шығару"

1 сағ.

VІ бөлім. ӨЗГЕРГІШТІҢ НЕГІЗГІ ЗАҢДЫЛЫҚТАРЫ (5 сағат)

50.

Өзгергіштіктің негізгі формалары. Генотиптік өзгергіштік: Мутациялар

Көрсетілім: "тұқымқуалаушылық заңдылықтарын, хромосомалардың айқасуын бейнелейтін модель − аппликациялар"; қоршаған орта жағдайларының организм өзгергіштігіне әсерін көрсететін тәжірибе нәтижелері; кеппешөп материалдары, будандық, полиплоидтық өсімдіктердің жинақтамалары, нақпішіндері

1 сағ.

51.

Гендік, хромосомалық және геномдық мутациялар, сомалық және генеративтік мутациялар, жартылай летальды және летальді мутациялар

1 сағ.

52.

Мутациялардың себептері мен жиілігі, мутагендік факторлар, мутациялардың эволюциялық рөлі

1 сағ.

53.

Үйлесімдік өзгергіштік, гендердің түрлі үйлесімдерінің пайда болуы және олардың генетикалық алуантүрлілікті (түрдің шегінде) қалыптастырудағы рөлі, үйлесімдік өзгергіштіктің эволюциялық маңызы, тұқым қуалайтын өзгергіштіктегі гомологтік қатарлар заңы

№1 - зертханалық жұмыс

«Өсімдіктер мен жануарлардағы өзгергіштікті зерттеу, вариациялық қатар және қисық құрастыру

1 сағ.

54.

Фенотиптік немесе модификациялық өзгергіштік, белгілер мен қасиеттердің дамуы және олардың жарыққа шығуында сыртқы орта жағдайларының рөлі, модификациялық өзгергіштіктің статистикалық заңдылықтары, доминанттылықты басқару

№2 - зертханалық жұмыс

«Өсімдік фенотиптерін зерттеу».

1 сағ.

VІІ бөлім. АДАМ ГЕНЕТИКАСЫ (5 сағат)

55.

Адамның тұқым қуалаушылығын зерттеу әдістері, адамның генетикалық әртүрлілігі, адамның және адам нәсілдерінің шығу тегі туралы генетикалық мәліметтер

1 сағ.

56.

Адам белгілерінің тұқым қуалау сипаты, денсаулықтың генетикалық негіздері, адамның генетикалық денсаулығына ортаның әсері, генетикалық аурулар, генотип және адамның денсаулығы, популяция генофонды

1 сағ.

57.

Биологиялық және әлеуметтік тұқым қуалаудың арақатынасы, генетиканың әлеуметтік проблемалары, гендік инженерияның этикалық проблемалары

1 сағ.

58.

Генетикалық болжау және медициналық-генетикалық кеңес беру, оның практикалық маңызы, міндеттері және болашағы

1 сағ.

59.

Көрсетілім: "адамның хромосомалық аурулары және олардың фенотиптік көрініс беруі";

№6 - зертханалық жұмыс

"Шежіре құру".

1 сағ.

VІІІ бөлім. СЕЛЕКЦИЯ ЖӘНЕ БИОТЕХНОЛОГИЯ НЕГІЗДЕРІ (9 сағат)

60.

Селекцияның міндеттері және әдістері, генетика — организмдер селекциясының ғылыми негізі, селекция үшін бастапқы материал

1 сағ.

61.

Н.И.Вавиловтың мәдени өсімдіктердің шығу орталықтары туралы ілімі.

Көрсетілім: белгілі ғалым селекционерлердің фотосуреттерін, өсімдіктердің жаңа іріктемелерін пайдалану;

1 сағ.

62.

Өсімдіктер және жануарлар селекциясы, селекциядағы қолдан сұрыптау.

Көрсетілім: тірі өсімдіктерді, кеппешөптерді нақпішіндерді, кестелер, суреттер мен сызбанұсқаларды, селекциялық жұмыстардың нәтижелерін бейнелейтін басқа да материалдарды пайдалану, жануарлардың жаңа қолтұқымдарын алудың әдістерін бейнелейтін сызбанұсқаларды, кестелерді пайдалану

1 сағ.

63.

Будандастыру − селекциялық әдіс ретінде, шағылыстыру типтері, өсімдіктер селекциясындағы полиплоидия, заманауи селекцияның жетістіктері;

1 сағ.

64.

Микроорганизмдер, саңырауқұлақтар, прокариоттар-биотехнологиялық нысандар

1 сағ.

65.

Микроорганизмдер селекциясы және оның микробиологиялық өнеркәсіп үшін маңызы

1 сағ.

66.

Тамақ өнімдерін, дәрумендерді, ферменттер мен дәрілерді микробиологиялық өндіру

Көрсетілім: микробиологиялық өндірістің сызбанұсқаларын, микробиологиялық синтез өнімдерін көрнекілеу

1 сағ.

67.

Гендік инженерия, оның жетістіктері және болашағы

1 сағ.

68.

Қорытынды

1 сағ.