Көмірсулар:

1) Глюкоза

2) Сахароза

3) Лактоза

4) Гиалурон қышқылы

5) Крахмал

Функциясы:

А) Өсімдіктерде тасымалдаушы негізгі көмірсу

Б) Жануарларда жасушааралық қалыптың негізін құрайды

В) Омыртқалы жануарлар қанында тасымалданатын көмірсу

Г) Сүтқоректілердің жасушасында түзілетін дисахарид

Д) Жануарларда болмайтын полисахарид

Көмірсулар	1	2	3	4	5
Функциясы

5. [мах. 4 балл] Гинецейлерді (1–4) суреттермен (а–г) сәйкестендір.

1. паракарпты; 2) синкарпты; 3) апокарпты; 4) лизикарпты.

Гинецей типі	1	2	3	4
Суретте белгіленуі

6. [мах. 5 балл] Организмдегі химиялық элементтердіжікте:

	C	S	Co	I	O	N	Cu	P	H	Ca
Макроэлементтер
Микроэлементтер
Ультрамикроэлементтер

6. [мах. 2,5 балл] Сәйкестендіріңіз:

	Ғалымдар	№	Еңбектері
А	Р.Гук	1	Жасушалардыңбөлінуі
В	Р.Броун	2	Жануарларда ядро болады
С	М.Шлейден	3	Жасушаны ашты
Д	Т.Шванн	4	Ядроны ашты
Е	Р.Вирхов	5	Өсімдікте ядро болады

6. [мах. 2,5 балл] Төменде ұсынылған тіршіліктің негізгі жаратылым деңгейлерін олардың құрылымының өсуіне қарай ретімен орналастырыңыз:

А. Ағзалық В.Биогеоценоздық С.Жасушалық Д. Биосфералық Е. Популяциялық-түрлік

Жауабы: 1. ____, 2. _____, 3. _____, 4. _____.5_______

Жауаптары:

І. мах 20 балл

	1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	11	12	13	14	15	16	17	18	19	20
Да			+				+			+	+	+	+	+	+
Нет	+	+		+	+	+		+	+							+	+	+	+	+

ІІ.

1. Мах 2,5 балл

Белгілер	1	2	3	4	5
Жүйелілік топ	А	Б	Б	Б	А

2. Мах. 2,5 балл

Суретте	1	2	3	4	5
Мүшелер	А	Г	В	Б	Д

3. Мах. 4 балл

Даму ерекшеліктері	1	2	3	4	5	6	7	8
Организм	Б	Б	В	Б	А	А	Б	В

4. Мах 5 балл

Көмірсулар	1	2	3	4	5
Функциясы	В	А	Г	Б	Д

5.мах 4 балл

Гинецей типі	1	2	3	4
Суретте белгіленуі	Б	В	А	Г

6.мах 5 балл

	C	S	Co	I	O	N	Cu	P	H	Ca
Макроэлементтер	+	+			+	+		+	+	+
Микроэлементтер			+	+			+
Ультрамикроэлементтер

7.мах 2,5 балл

Гинецей типі	1	2	3	4
Суретте белгіленуі	Б	В	А	Г

8.мах 2,5 балл

Гинецей типі	1	2	3	4
Суретте белгіленуі	Б	В	А	Г

Биология . 8-9 сыныптар

1.Радиалды симметриялы:

A	B	C	D
			Бәрі де дұрыс

2. Вакуоль қандай цифрмен көрсетілген:

А.1 В.2 С.3 D.4

3. Қайөсімдіктіңгүлшоғырысебет:

A	B	C	D

4. Суреттегіжануаржатады:

A.балықтарға B.түлендерге C.морждарға D.киттәрізділерге

5.Крахмалды анықтайтын зат:А) cу B)қант C)йод D)май

6. Қоректіктізбектіңдұрысжүйесі:

1	2	3	4

1,2,3,4B) 3,1,4,2C)1,3,2,4D)3,1,2,4

7.Қан құрамындаболмайды: A) лейкоцит B)тромбоцитC) миоцит D)эритроцит

8. Өсімдіктер жасушасына ғана тән органоид: А)Пластид B)Лизосома C)Рибосома D)Гольджи жиынтығы E)ЭПТ

9. Жасушаның «қуат беретін станциясы» : А)хлоропластар B) ценроиль C)лизосома D)митохондрия E)ядрошық

10. Органикалық заттарды ыдырататын ферменттер органоиды: А) хромопласт B)лейкопласт C) лизосома D)митохондрия E) хлоропласт

11. Жасушада нәруызды синтездейді: А)вакуоль B)ядро C)рибосома D)пластид E)митохонрия

12. Шала түрленіп дамуда болмайтын саты: А)жұмыртқа B)дернәсіл C)қуыршақ D)имаго E)уылдырық

13. Жасушаның құрылысын,қызметін зерттейтін ғылым: А)генетика B)цитология C)анатомия D)гигиена E)физиология

14. Моносахарид: А) сахароза B)крахмал C)глюкоза D)гликоген E)целлюлоза

15. Жыныс хромосомасының саны: А) 46 B)48 C)22 D)23 E)44

1. Сәйкестендіріңдер

	Ғалымдар	№	Еңбектері
А	Р.Гук	1	Жасушалардыңбөлінуі
В	Р.Броун	2	Жануарларда ядро болады
С	М.Шлейден	3	Жасушаны ашты
Д	Т.Шванн	4	Ядроны ашты
Е	Р.Вирхов	5	Өсімдікте ядро болады

2. Организмдегі химиялықэлементтердіжікте:

	C	S	Co	I	O	N	Cu	P	H	Ca
Макроэлементтер
Микроэлементтер
Ультрамикроэлементтер

3.Төменде ұсынылған тіршіліктің негізгі жаратылым деңгейлерін олардың

құрылымының өсуіне қарай ретімен орналастырыңыз:

А.Ағзалық В.Биогеоценоздық С.Жасушалық Д. Биосфералық Е. Популяциялық-түрлік

Жауабы: 1. ____, 2. _____, 3. _____, 4. _____.5_______

4. Адамда кездесетін аурулардың және олардың ықтимал себептері арасындағы

сәйкестікті табыңыз:

Адам аурулары Мүмкін себептері

1. Сколиоз А. Шу, шулы музыка, ауақысымыныңкүртайырмасы

(ұшақтың ұшуы мен жерге қонуы, аквалангпен сүңгу), күкірт тығыны

2. Кереңдік В.Үстелбасындақатеотыру, арқабұлшықеттерініңәлсіз

немесе әркелкідамуы

3.Туберкулез С Аяқты қысатын немесе биік өкшесі бар аяқкиімді кию

4. Описторхоз Д. Шикі немесе дұрыс пісірілмеген балық, табиғи

бұлақтан қайнатылмаған суды ішу, кір қол

Е. Ауру адаммен бір бөлмеде болу, дұрыс тамақтанбау, темекі тарту

5.

Су өсімдігі
Тоспа ұлу
Су қоймасы
Циста
Жұмыртқа
Ересекбауырсорғыш
Мирацидий
Редий
Церкария

1. Биік таулыжерде «тау ауруы» дамиды. «Тау ауруын» емдеу үшін лимон немесе аскорбин қышқылын пайдаланады. Неліктен?

2. Блиц сауалдарға жауап беріңіз:

А. ИТИС вирусы ... паразиті

Б. Адам ағзасының қай бөлімінде жасунық ыдырайды?

В. Дем шығарғанда өкпеден ауа шығарылады, себебі...

Г. Шықшылдықтың өсетін жері...

Д. Қан жасалатын мүшелер:

Е. Қарын сөлінен қарын қабырғасын қорғайды...

3. Сүтқоректілердің түктерінің түсі түбінен жоғарыға қарай түрліше болады. Түп жағы бір түсті, ортаңғысы басқа түсті, ал жоғарғысы тағы басқа түсті болып келеді. Түктерінің түсі өсу барысында неліктен өзгереді? Қандай тәжірибе арқылы дәйектей аласыз?

4. ХІХ ғасырда обырды емдеуде ауруға өлі бактерияның қоспасын егу әдісі қолданылған. Бұл әдістің механизмін түсіндіріңіз және неліктен осы әдіс қайта қолданысқа ие болды?

5. Топырақ бактериялары мен саңырауқұлақтар кейбір ерімейтін заттарды (хинин, жасунықты) тұтынатыны белгілі. Бұл заттарды ыдырататын ферменттер осы заттар жақын орналасқанда барып синтезделе бастайды. Саңырауқұлақтар мен бактериялар бұл заттардың қоршаған ортада бар екенін қалай біледі?

6. Белгілі бір биоценозда гүлді өсімдіктердің үш түрі бар. Олардың бір-бірінен ерекшелігі:

А. А туысының өсімдіктері бунақденелілер арқылы тозаңданады;

Б. В туысының өсімдіктері жел арқылы тозаңданады;

В. С туысының өсімдіктері өздігінен тозаңданады. Бірдей тіршілік жағдайында қай өсімдіктердің түр саны көп болады? Дәлелді жауап беріңіздер.

7. Адамның тік жүруінің пайдалы екені белгілі. Бірақ оның адам үшін зияны да бар. Қандай зияны бар екенін айтыңыздар.

Жасуша

І деңгей

Қай тұжырым дұрыс?

1. Цитоплазма-тұтқыр қоймалжың зат.

2. Рибосома күрделі көмірсуларды түзеді

3. Клетка орталығы клетканы энергиямен қамтамасыз етеді

4. Лизосома клеткаішілік қорыту проце,сін қамтамасыз етеді.

5. Хромосома ядрода орналасқан

6. Жыныс жасушасында 23 хромосома бар

7. Майлар-жасушадағы биохимиялық реакцияларды тездетеді.

8. 1г май ыдырағанда – 38,9 кДж энергия бөлінеді.

9. Гликоген – жануар крахмалы

10. Митохондрияда белок түзеді.

«жоқ»

«иә»

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 тапсырма реті

ІІ деңгей

Сәйкестендір:

1. Ядро А) тегіс және түйіршікті

2. Мемрана Ә)нәруыз синтезделеді

3. Гольджи комплексі Б) «Энергетикалық станция»

4. Лизосома В) ДНҚ, РНҚ

5. Рибосома Г) Фагоцитозға қатысатын жасушалары

6. Митохондрия Ғ) кісі есімімен аталған органоид

7. ЭПТ Д) қорғау, тасымалдау, ұлпаларға біріктіру

8. қызметін атқарады.

ІІІ деңгей

Жасушаның органоидтары, тіршілік қасиеттер және химиялық құрамына сипаттама бер.

Вирустар. Бактериялар

І деңгей

1. Сөйлемді оқып жауаптың дұрыс нұсқасын көрсет.

«Иә» -1, «Жоқ» - 2 деген цифрмен көрсетіледі.

А) вирустарда ядро болады.

Ә) бактериялар прокариоттарға жатады

Б) Бактериофаг – вирусъ

Жауап: А) 122 В) 222 С) 211 Д) 121 Е) 111

2. Сәйкестендір:

А)анциттер а) бактерия в) вирус

В)прокариоттар ә) өсімдік г) бактериофаг

С) Эукариоттар б) қасқыр д) цетрария

3. Вирустық аурудың астын сыз: тұмау, баспа, топалаң, ИТИС(СПИД), сары ауру, туберкулез, қызылша теңбілі, оба, шешек.

4. Бактериялар қоректенуіне қарай _____________________және

__________________________деп екі топқа бөлінеді.

5. Ұсақ тірі ағзалардың құрылысын, қасиеттерін, пайдасы мен зиянын ________________________ғылымы зерттейді.

ІІ деңгей

1.Вирустар неліктен паразит деп есептелінеді?

Себебі____________________________________________________________________________________________________________________

2.Ағзаның ауру қоздырғыштарын қабылдамайтын қасиеті________деп

Аталады. Оны________________________жүзеге асырады.

3.Көкөністі консервілеуде тұздайды, немесе қант қосып тосап дайындайды.

Неліктен, __________________________________________________________________________________________________________________________

Б

А

К

Т

Е

Р

И

О

З

Бактериоз-_______________________________________________

_________________________________________________________

1.Грекшеден аударғандарға «таяқша» деген мағына білдіреді.

2.Өлі ағза денесінде тіршілік ететіндер?

3.Кох анықтаған бактериялар

4.Түйнек бактериясының ауадан алып топыраққа жинайтын заты

5.Ауру сиырдың сүті арқылы таралатын ауру

6.Қолайсыз жағдайда бактерия _____________түзеді

7.Ауру туғызатын бактериялармен адамдардың жаппай ауруы

8.Мақтаның бактериялық ауруы

9.Қантышқақ

ІІІ деңгей

ИТИС қысқарған сөзінің мәнін жаз. Ол жөнінде не білесің? Білгеніңді толық жаз.

Саңырауқұлақтар дүниесі

І деңгей

1. «Өсімдік еті» - _______________________ал «табиғи индикатор»-

2. 2.Саңырауқұлақтары___________________ғылымы зерттейді

3. Саңырауқұлақтың өсімдікке тән белгілері:________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________Жануарларға тән белгілері:________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________4. Қына дененсінде 1. ___________________________

2.___________________________

3.___________________________болады.

5.а) шаң түріндегі спора_______________________________

Ә)Талшықты спора____________________________________

ІІ деңгей

1.Ағаштан, саңырауқұлақтан _____________________заттарды, ал саңырауқұлақ жіпшелері ағашқа топырақтан_______мен ___________алып береді.

2.Сәйкестендір:

А.Зең саңырауқұлақтары а) қастауыш г)пеницилл

В.Жеуге жарамды саңырауқұлақтар ә) арамқұлақ ғ) шыбынжұт

С.Улы саңырауқұлақтар б) мукор д) дінқұлақ

Д( Паразит саңырауқұлақтар в) қозықұйрық е) қайыңқұлақ

3.Графиктік диктант. Ордината осінде 1 және 2 цифры бар. Егер сөйлем дұрыс болса, «1» - (иә) қате болса «2»-(жоқ)нің тұсын белгілейсің. Ал абцисса сөйлемінің реті (1,2,3,..) көрсетіледі.

4. 2

1

Ж ауап: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

1.Саңырауқұлақтар – прокариоттар

2.талшығы бар спора зооспара деп аталады

3.қастауыш – бидай масағын зақымдайтын паразит

4.жалған түбіртек –қалпақшасы қызыл түсті улы саңырауқұлақ

5.ашытқы саңырауқұлағы бүршіктену арқылы көбейеді

6.саңырауқұлақтардан лакмус алынады.

7.қыналар қаланың лас ауасында өспейді

8.Қыналар пішініне қарай 2 топқа бөлінеді.

9.Саңырауқұлақтар қоректенудің 3 жолын пайдаланады.

10.Қалпақ пен түбіртек «жемісті денені» түзеді

ІІІ деңгей

Күнделікті тұрмыста, медицинада қолданылатын саңырауқұлақтардың өзің білетін түрлерін жаз. Олардың маңызын, яғни пайдасы мен зияны неде?

Балықтар және қосмекенділер әлемі

І деңгей

1.Балықтарды зерттейтін ғылымы:

А)герпетология В) орнитология С)энтомология Д)ихтиология Е) Этология

2.Шеміршекті балық:

А) қорытпа В) бекіре С) акула Д) сазан Е) алабұға

3.Балықтарда болатын ерекше сезім мүшесі

А) қабыршағы В) бүйір сызығы С) құйрық жүзбе қанаты Д) торсылдағы Е) желбезегі

4.Балықтардың жүрегі неше бөлімді:

А) 1 В) 2 С) 3 Д) 4 Е) 5

5.Балықтардың қан айналым шеңбері мен қаны:

А) біреу, артерия қаны В) екеу, вена қаны С) екеу, артерия қаны

Д) біреу аралас қан Е)біреу, вена қаны

6.Зәр шығару мүшесі:

А)өкпе В) бүйрек С) бауыр Д) жүрек Е) ұйқы безі

7.Аталық безден бөлінетін шоғал құрамында болады:

А) жұмыртқа В) уылдырық С) сперматозоид Д) нәруыз Е) май

8.Плакоидты терісі бар :

А)бекіре В) бахтахти С) қорытпада Д) ламинарияда Е) акула

9.желбезек қақпағы бар балық

А)сазан В) жұпбалық С) албырт Д) алабұға Е) камбала

10.Қара уылдырық алынатын балық:

А)майшабақ В) алабұға С)құнысбалық Д) бекіре Е) табан

11.Ең алғаш құрлыққа шыққан омыртқалы жануарлар:

А) балықтар В) қосмекенділер С) жорғалаушылар

Д) құстар Е) сүтқоректілер

12.Қосмекенділердің тыныс алу мүшесі:

А)демтүтік В) желбезек С) желбезек, тері Д) өкпе Е) өкпе, тері

13. Қосмекенділердің дернәсілі:

А) шабақ В) итшабақ С) балық Д) уылдырық Е) шоғал

14.Қосмекенділердің неше отряды бар:

А) 3 В) 2 С) 4 Д) 5 Е) 1

15.Қосмекенділердің қаңқасында болмайтын сүйек:

A)омыртқа В)иық белдеуі С)қабырға Д )сегізкөз Е)құйымшақ

ІІ деңгей

Сәйкестендіруге тест

А.Шеміршекті балықтар

В.Сүйекті балықтар

С. Қосмекенділер

Жауаптар

1.Бахтах, бекіре, шоқыр

2.Тритон, саламандра, сақиналы құртпошым

3.Жұпбалық, акула, тұтасбас

4.Плакоидты тері

5.Қабыршақты тері

6.Жұқа, тегіс, безді тері

7.Клоака

8.Аналь тесігі

9.2 қанайналым шеңбері

10.мишығы нашар жетілген

11.Желбезек қақпағы бар

12.Желбезек қақпағы жоқ

13.Іштей ұрықтанады

14.Сырттай ұрықтанады

15.Дернәсілі-итшабақ

ІІІ деңгей

Жүйелеп жаз: сұр акула, еділ майшабағы, даната құрбақасы

Тип:

Тип тармағы:

Класс:

Отряд:

Тұқымдас:

Туыс:

Түр:

Ішкі секреция бездері

І деңгей

1.Физиологиялық процесстердің гормондар арқылы реттелуі қалай аталады?

2.Сөл бөлетін өзектері болмайтын бездер?

3. Өсу гормонын бөлетін без –

4.Қалқанша безден бөлінетін гормон?

5.Адреналинді бөлетін без –

6.Қант диабеті ауруы қандай гормон жетіспеуінен болады?

7.Ішкі секреция бездерін зерттейтін ғылым?

8.Ұйқыбез, жыныс бездері қандай бездер?

ІІ деңгей

Сәйкестендір

А: Гипофиз 1.Инсулин 8.акромегалия

Ә. Қалқанша без 2.Сақал-мұрттың пайда болуы 9.микседема

Б. Қалқанша маңы безі 3.Тироксин 10.ми қабаты

В.Тимус 4.Өсу гормоны 11.глюкагон

Г.Бүйрек үсті безі 5.адреналин 12.иммунитетке жауапты

Ғ.Ұйқы безі 6.Тимозин 13.қант диабеті

Д.Жыныс безі 7.тырыспа 14.Са²⁺ ,РО₄ ^3- тұздарын

реттейді

ІІІ деңгей

Қантты диабет ауруының дамуына қандай факторлар әсер етуі мүмкін?

Бұл ауруды тоқтатуға бола ма?