Биосфераны қорғау

Биосфераны қорғау өмір сүру жағдайлары мен табиғи ресурстарды қамтамасыз ету мен қалпына келтірудің жалпы принциптері мен әдістерін қарастырады. Қоршаған ортаның ластануымен белсенді күресу туралы айтатын болсақ, тікелей және жанама әдістерді ажырату керек. Биосфераны қорғаудың тікелей әдістері ластану көздеріне әсер етеді, бұл зиянды материалдық ластанулардың массасының, көлемінің, концентрациясының немесе энергетикалық ластану деңгейінің тікелей төмендеуіне әкеледі. Әр түрлі табиғи аймақтарға тән биоценоздары бар сирек кездесетін өсімдіктерді, жануарларды және ландшафттарды сақтау мақсатында қорықтар желісі құрылды. Олар табиғи ескерткіштердің эталондары ретінде және жабайы өсімдіктер мен жануарлардың генофондын сақтау үшін үлкен маңызға ие. Олардың көпшілігі кейіннен селекция үшін пайдаланылуы мүмкін.

Биосфералық қорықтар. Биологиялық әртүрлілікті сақтау мақсатында жасалады. Толық қолжетімсіз аймақтан (әдетте қорықтың орталық бөлігінде) ақылға қонымды, бірақ жеткілікті қарқынды пайдалану аймағына дейін әртүрлі дәрежедегі бірнеше концентрлі аймақтарды қамтиды.

Әлемде барлығы 147 мыңға жуық қорғалатын табиғи аумақ бар, бұл сан үнемі артып келеді. Қорғалатын табиғи аумақтар 19,3 миллион км2 немесе жер бетінің 13% құрайды.

Халықаралық табиғатты қорғау және табиғи ресурстар одағы әлемдік жұртшылықтың алдына қойып отырған мақсат — ерекше қорғалатын аумақтарды құрлықтың 17% - на дейін және жердің теңіз акваториясының 10% - на дейін кеңейтуге қол жеткізу.

Дүниежүзілік мұра орындары. Әлемдік маңызы бар бірегей табиғи және мәдени объектілерді қорғау үшін құрылады. Басқару Дүниежүзілік мұра жөніндегі Конвенцияға сәйкес жүзеге асырылады.

Әлемдегі ерекше қорғалатын табиғи аумақтар, олардың түрлері мен маңызы:

1. Қорық-әлемдегі аумақтар, олардың түрлері мен маңызын, табиғат пен табиғи процестерді бұзылмаған күйде сақтауын карастырады.

2. Ұлттық саябақ -ұлттық және халықаралық маңызы бар акваторияның геоэкологиялық, туризм мен демалыстың әртүрлі түрлерін дамыту үшін, сондай-ақ табиғатты қорғау үшін құрылатын бірлестік.

3. Табиғат ескерткіш-үлкен ғылыми-танымдық, эстетикасы бар ерекше құнды табиғи объект

Қорғалатын табиғи аумақтардың саны мен аумағының кеңеюі, жерді басқа мақсаттарға пайдалану арқылы зиян келеді. Сондықтан адамдар қоныстанған аумақтардағы табиғи байлықтарды қорғау үшін, әртүрлі әдістерді қолдану қажет. Мысалы, табиғи батпақты жерлерді сақтау, жабайы жануарлардың түрлерінің популяциясын және олардың мекендейтін жерлерін басқару және т.б. табиғи әртүрлілікті қорғаудың тиімді әдістеріне халықаралық конвенциялар мен оны сақтаудың нақты мәселелерін реттейтін көптеген аймақтық және екіжақты келісімдер жатады.