Біріккен сөздер

Қазақ тілі

Мұғалім: Бәкірова Айжан

Күні 11.12 .18.

Сынып: 4 «В»

Сабақтың атауы

Біріккен сөздер

• Плакат,маркерлер ,кеспе қағаздар, деңгейлік тапсырмалар,слайд, Тәрбиелік жағы. Ұқыпты, әдемі жазуға үйрену.

• Көрнекілік. Сызба , суреттер.

• Сабақтың түрі. Аралас сабақ.(дүние тану,

• ана тілі пәндерімен байланыс)

Көрнекілігі

Мақсаты

Кейбір сөздердің бірнеше түбірден құралып, бірігіп жазылатынын түсіндіру.

Жер-су аттарын білдіретін біріккен сөздердегі қатар келген екі дауысты дыбыс сақталып жазылатындығы.

Екі сөзден тұратын кісі аттарындағы қатар келген екі дауыстың бірі түсіріліп, жазылатындығын бірнеше мысалдар арқылы түсіндіру.

Дамытушылығы. Ауызша және жазбаша тілдерін дамыту, сөздік қорын, байланыстырып сөйлеуін , шығармашылық қабілеттерін арттыру. Топпен және жекелей жұмыстар жасауға үйрету.

Сабақтың барысы.

Топқа бөлу

• Ұйымдастыру кезеңі.

• Психологиялық дайындық

• Күлімдеп күн бүгін,

• Қарады маған да.

• Күлімдеп күн бүгін,

• Қарады саған да,

• Күлімдеп күн бүгін,

• Қарады баршаға!!!

Санау арқылы топтарға бөлу

Санау арқылы лайық топқа отырады.

1.«Қызылорда» тобы

2. «Шиелі» тобы

3. «Нартай ата» тобы

Үй тапсырмасы

6- жаттығу.Күрделі сөздерді қатыстырып , өзің тұрған жердің қысқы тіршілігі туралы шығарма жаз.

Күрделі сөз дегеніміз не? Күрделі сөздерге мысал келтір.

Екі немесе одан да көп түбірден жасалған сөзді күрделі сөз дейміз: бозторғай, Сарыарқа, ауыл-аймақ, ата-ана, таскөмір, теміржол.

Проблемалық сұрақ: Есімі ерекше 5 баланы ортаға шығарып, неліктен бұл балалардың есімдері ерекше екенін сұрау. Мысалы: Ырысдәулет, Бекболсын, Ақерке, Жанерке,Аружан.

Мұғалім сөзі: 16- желтоқсан Қазақстан Тәуелсіздігіне 27 жыл толатынын айтып өтеді.

Сабақтың барысы:

Мұғалімнің іс -әрекеті

Оқушының іс- әрекеті

Ұйымдастыру кезеңі:

Топтық тапсырма:

1.Мұғалімнің іс-әрекеті: Кіріспе сөз,ұйымдастыру.

2. Оқушының іс-әрекеті: Санау арқылы лайық топқа отырады.

1.«Қызылорда» тобы

2. «Шиелі» тобы

3. «Нартай ата» тобы

Оқушылар 3 топқа бөлініп отырады.

Мұғалім сөзі:-Сонымен ,балалар,бүгінгі сабағымыздың тақырыбы:

«Біріккен сөздер». Бұл тақырып келген қонақтарымызға да ,өзімізге де жақсы таныс.Сондықтан әр топқа тапсырма беріледі. Топ басшысын тағайындау.

1. «Қызылорда» тобына: «Күрделі сөздер»

Мысалдар жазу, сөйлем құрастыру.

2. «Шиелі» тобына : «Тұрақты тіркестер»

Мысалдар келтіру,сөйлем жазу.

3. «Нартай ата » тобына: «Сөз және оның мағыналары» Ережелері,мысал келтіру.

Әр топ басшысы плакат арқылы қолданған мысалдары туралы түсіндіреді.

• Сонымен өткен сабақты «топтық жұмыс» әдісі арқылы жауап алдық.

Мағынаны тану

Жаттығумен жұмыс.

Ой сергіту:

 Тақтаға күн ретін, жаңа тақырыпты жазу.

Жаңа сабақ :Біріккен сөз. Ерте, ерте , ертеде «Сөзстан» деген елде бір ақсақал өмір сүріпті. Ол ақсақалдың аты «Күрделі сөздер»екен. Оның үш ұлы болыпты.

Біріккен сөз

Қос сөз

Қысқарған сөз

Біріккен сөз ынтымақта, бірлікте,бақытты өмір кешіпті. Балалары да , тату болып, бір-бірінен ажырамай, ұйымшыл болған екен Біріккен сөздер- екі не одан да көп түбірден құралған сөздерден тұрады. Олар бірігіп жазылады. (Слайдтан Қызылорда мен Сырдария суретін көрсету)Мысалы . Қызылорда . Қызыл+орда.Біздің облысымыздың,орталық қала атауы.

Екі түбірден құралып тұр.Сырдария, Сыр+ дария. Өзеніміздің аты Тауымыздың аты- Қаратау. Қандай сөздерден құралады? Қара+тау. Мысалы мынау не? Айна

Мынау не? Гүл Осы екі заттың атын біріктіріп айтайықшы,

Айна+гүл. Сонда екі заттың бірігуі арқылы біз біріккен сөз жасадық .Қыздың есімі болып шықты

Бірінші түбірі Айна сөзі, екінші сөз гүл.(айна мен гүлді көрсету)

Сонымен ,балалар,екі не одан да көп түбірден құралған сөздерді біріккен сөздер деп атаймыз.Олар бірігіп жазылады.

1.Кісі есімдері: Айсұлу,Жасұлан...

2Жер-су аттары: Сарысу,Ащықұдық...

3.Тау аттары: Алатау,Қаратау...

4.Аң-құс атаулары: Ақбөкен,аққу,тасбақа,

5.Жұлдыздар атаулары: Ақбозат,Жетіқарақшы...

• Адам аттарында алдыңғы түбірдің соңы дауысты ұяң, үнді дыбыстардың біріне бітіп, кейінгі түбірдің басындағы қ, к дыбыстары ұяң болып айтылса,олардың орнына ғ, г әріптері жазылады. Ол қатаң болып айтылса, қ, к әріптері жазылады.

• Мысалы. Ботагөз, Ырыскелді.

Топтық жұмыс. 8-жаттығу. Ауызша орындату.

Берілген сөздерді оқып, сөз құрамына талдау. Әр сөз неше түбірден құралған?Неше түбірдің бірігуі арқылы жасалып тұр? 3 топтың үшеуіне гүлдер,біреуіне жапырақтар.Оқушылар қосып оқып,көлдің,бұлақтың,кісі есімі және аң-құс,түрлі заттар атаулары боп тұрғанын айтады.

"Қызылорда" тобы орындайды.

Тақтамен жұмыс: 9-жаттығуды тақтаға 3 оқушы, басқалары дәптерге жаздыру. Әр сөз неше түбірден құралған? Ақ+қу,бұзау+бас,Ақ+марал,шаң+сорғыш,бал+мұздақ ,егеу-құйрық,Жеті-қарақшы,шекара.

"Шиелі" тобы

10-жаттығу.Өлеңді оқып, жатқа жазу.

Кемпірқосақ.

Күн күркіреп,себелеп,

Жаңбыр жауып, басылды.

Көкжиекке керемет

Кемпірқосақ асылды. Біріккен сөздер: көк+жиек,кепір+қосақ. (Тақтаға бір оқушы шығып, жатқа жазады.)

• Бұлар қандай сөздер?

• Бұлар қандай мағына береді?

• Яғни екі түбірден құралған, бір ғана мағынаны білдіреді, бір ғана сұраққа жауап береді.

"Нартай ата" тобы

11-жаттығу.Біріккен сөздерге сөйлем құрастыру

• Сергіту сәті.

• Тербеледі ағаштар,

• Алдымнан жел еседі.

• Кіп-кішкентай ағаштар,

• Үп-үлкен боп өседі.

Оқулықпен жұмыс. Ережені хормен айту.

Екі не оданда көп түбірден құралған сөздерді біріккен сөздер деп атайды. Олар бірігіп жазылады: алабота, балқарағай.

Дамытушылық тапсырма.

• 3 топқа 3 түрлі тапсырма беру.

• 1.Қаланың суретін сал. 2.Қызылорда.

• 2.Таудың суретін сал. 1. Салған суреттің атын жаз.

• . Қаратау.

• 3.Ағып жатқан өзен. 3. Сырдария.

• «Кім шапшаң» ойыны. Топтарға қиынды қағаздар беріледі. Солардан тез сөз құрастырады. Біріктіру арқылы біріккен сөз жасау.

• 1- топқа -тасбақа, 2- топқа -балмұздақ, 3-топқа-Нартуған.

.

• Шығармашылық жұмыс.12-жаттығу.

• Үш топқа 3 тапсырманы беру.. Біріккен сөздер жаз.

• Постермен жұмыс. Біріккен сөз туралы алған білімдерін қағазға түсіру.

Ой толғаныс:

. ІІІ тапсырма

Әр топ төмендегі кестеде 14 –жаттығуға қарап, бір сөзге баспалдақ жасайды.

Кері

байланыс:

"Екі тілек, бір жұлдыз" Әр топ бүгінгі сабаққа пікірін айтады, 2 оқушы тілек, 2 оқушы ұсыныс .

Бағалау:

«Қорыта айтқанда...» Оқушылар бір-бірін бағалайды

Үйге тапсырма:

• Үй тапсырмасы. 13- жаттығу.Суретке қарап,әңгіме құрап жазу.Мысалы: Айнұр тәтесі Ақнұрмен хайуанаттар бағына барды.