Біртекті және біртекті емес тізбектерді талдау

Білім беру ұйымының атауы

Тараз политехникалық колледжі

Сабақтың тақырыбы

1.4. Біртекті және біртекті емес тізбектерді талдау

Модуль/пән атауы

ОН-2.6. Резисторлар мен конденсаторлардың, индуктивтілік пен трансформаторлардың мәндерін анықтау

Педагогтің аты-жөні

Ниязымбетов Талгат Азиралиевич

Күні

02 .02. 2026

Курс, топ

2РЭТ-2-24

Сабақтың түрі

Лекция

Мақсат, міндеттері

Студенттерге электр тізбектерін екі түрге бөліп, олардың айырмашылығын түсіндіру және есептеу әдістерін үйрету.

Күтілетін нәтижелері

Студенттер біртекті және біртекті емес электр тізбектермен таныс болады.

Қажетті ресурстар

Презентация, слайдтар. Оқу құралдары мен қосымша әдебиеттер. Ақпараттық технологиялар (компьютер, проектор).

Сабақтың барысы

Негізгі бөлім:

1. Біртекті тізбек дегеніміз не?

Біртекті тізбек – құрамында тек кедергілер (резисторлар) және ЭҚК жоқ тармақтар бар тізбек. Мысалы: R₁, R₂ резисторлары ғана бар тізбек. Ом заңы бойынша есептеледі: I = U / (R₁ + R₂)

Сызықтық электр тізбегі - бұл параметрлері (кедергісі, индуктивтілігі, сыйымдылығы) тұрақты болып қалатын және өтетін токтар мен қосымша кернеулердің шамаларына тәуелді емес электр құрылғыларының жиынтығын білдіретін электр техникасындағы іргелі модель. Мұндай тізбектердің негізгі қасиеті суперпозиция (салу) қағидатына бағыну болып табылады.

2. Біртекті емес тізбек дегеніміз не?

Біртекті емес тізбек – құрамында резисторлармен қатар ЭҚК (E) көздері немесе ток көздері бар тізбек. Мысалы: R₁, R₂ және E₁, E₂ көздері бар тізбек. Мұнда Кирхгоф заңдарын қолдану қажет:

- Түйін ережесі (1-заң): кіретін және шығатын токтардың қосындысы нөлге тең.

- Контур ережесі (2-заң): ілмек бойындағы кернеулердің алгебралық қосындысы нөлге тең.

Сызықтық емес электр тізбегі - құрамына ең болмағанда бір сызықтық емес элемент кіретін тізбек, яғни параметрлері тоққа немесе кернеуге байланысты өзгеретін элемент. Мұндай тізбектер суперпозиция қағидатына бағынбайды, бұл олардың талдауын күрделендіреді.

3. Салыстыру кестесі:

4. Есептеу мысалдары:

а) Біртекті тізбек: U = 12 В, R₁ = 3 Ом, R₂ = 5 Ом → I = 12 / (3+5) = 1.5 А

б) Біртекті емес тізбек: E = 10 В, R = 2 Ом, ішкі кедергі r = 1 Ом

→ I = E / (R + r) = 10 / 3 ≈ 3.33 А

Қорытынды: Біртекті тізбектер қарапайым болса да, біртекті емес тізбектер практикалық тұрғыда жиі кездеседі. Сондықтан екі түрін де дұрыс ажыратып, есептеу әдістерін білу маңызды.