Баяндама

Блум таксономиясы бойынша бағалау

Білім беру жүйесінің басты мақсаты – студенттерге тиімді білім беру ғана емес, оларды логикалық ойлауға, сыни тұрғыдан ойлап, шешім қабылдауға, сондай-ақ шығармашылық қабілеттерін дамытуға да бағытталған. Бұл мақсаттарды жүзеге асыру үшін педагогтар түрлі бағалау әдістерін қолданады. Олардың ішінде ең кеңінен таралған және білім беру саласындағы оқу процесін жүйелеуде маңызды рөл атқаратын құрал – Блум таксономиясы.

Бенджамин Блумның 1956 жылы жасаған таксономиясы білімді жүйелеу мен білім алушылардың ойлау қабілетін дамытуда маңызды құрал болып табылады. Бұл жүйе оқу үдерісін тиімді ұйымдастыруға, оқушылардың әртүрлі деңгейлердегі ойлау дағдыларын қалыптастыруға көмектеседі.

Блум таксономиясы – бұл білімді бағалау мен жүйелеудің белгілі бір әдіс-тәсілі, ол алты деңгейге бөлінген когнитивті дағдыларды қамтиды: Еске түсіру, Түсіну, Қолдану, Талдау, Синтез, Жасау. Бұл деңгейлер білім алу процесінің әртүрлі кезеңдерін көрсетеді және әрбір деңгей студенттің ойлау қабілетінің күрделілігіне байланысты жоғарылайды.

1. Еске түсіру (Remembering) – Білімді сақтау және ақпаратты қайта жаңғырту.

2. Түсіну (Understanding) – Алынған ақпаратты түсіну және оны басқа сөздермен айтып беру.

3. Қолдану (Applying) – Теориялық білімді нақты жағдайда қолдану.

4. Талдау (Analyzing) – Ақпаратты құрылымдап, бөліктерге бөліп, олардың арасындағы байланысты түсіну.

5. Синтез (Synthesizing) – Әртүрлі элементтерді біріктіріп, жаңа идеялар мен тұжырымдар жасау.

6. Жасау (Creating) – Жаңа шешімдер мен идеяларды жасап, оларды жүзеге асыру.

Бұл деңгейлер оқу мақсаты мен әдістемесі негізінде оқушылардың танымдық дағдыларын дамытуға көмектеседі. Блум таксономиясы бағалау мен оқыту барысында оқушылардың ойлау қабілеттерін әртүрлі деңгейде дамытуға бағытталған құрал ретінде қолданылады.

Блум таксономиясы білім беру саласында тек қана студенттердің білімін бағалау үшін емес, олардың дамуын бақылап, оқыту үдерісін жетілдіруге арналған әдіс-тәсіл ретінде де кеңінен қолданылады. Оқытушы осы таксономияны қолдана отырып, оқу бағдарламасын құрылымдай алады, яғни әрбір деңгей бойынша оқу тапсырмаларын жоспарлайды.

Мысалы, Еске түсіру деңгейіндегі тапсырмалар студенттерден негізгі ақпаратты немесе фактілерді еске түсіруді сұраса, Қолдану деңгейінде студенттер алған білімдерін практикалық мәселелерде шешу үшін қолданады. Ал Талдау мен Синтез деңгейлерінде оқушылар мәселелерді терең түсініп, оларды бірнеше бөлімдерге бөліп қарастырады және жаңа тұжырымдар немесе шешімдер ұсынады. Жасау деңгейінде студенттер өз идеяларын іске асырып, шығармашылық жұмыстар мен жобалар жасап шығады.

Блум таксономиясы білім беру жүйесіне бірнеше маңызды артықшылықтар әкеледі:

1. Оқушылардың ойлау қабілетін дамыту – Блум таксономиясы оқу үдерісінде әртүрлі ойлау деңгейлерін қамтиды, осылайша студенттер тек ақпаратты қабылдап қана қоймай, оны талдап, жаңа идеялар жасап, шығармашылық тұрғыдан шешім қабылдауға үйренеді.

2. Бағалауды жүйелеу – Оқытушы әрбір оқушының білімін бірқалыпты бағалай алады, өйткені әр деңгейдің өзіне тән тапсырмалары мен талаптары бар.

3. Тапсырмаларды нақты жоспарлау – Оқытушы әр оқу деңгейі үшін тапсырмаларды дұрыс таңдауға мүмкіндік алады. Бұл дағдылардың күрделілігіне байланысты оқу бағдарламасын тиімді құрылымдауға көмектеседі.

4. Оқушының дербес дамуына қолдау көрсету – Блум таксономиясы оқушылардың жеке дара даму деңгейіне назар аударып, олардың өздігінен ойлау қабілеттерін жетілдіруге мүмкіндік береді.

Блум таксономиясы білім беру саласында ғана емес, жалпы адамның ойлау қабілетін дамыту үшін маңызды құрал болып табылады. Бұл жүйе студенттердің әртүрлі ойлау деңгейлерін дамытуды мақсат етіп қояды және оларды келешекте кез келген қиындықты шешуге дайындайды. Блум таксономиясы арқылы бағалау және оқыту әдісін дұрыс таңдай отырып, біз білім алушыларды жан-жақты дамыған, сыни ойлай алатын және шығармашылық қабілеттерін іске асыра алатын тұлғалар ретінде тәрбиелей аламыз