Блум таксономиясын мектептегі ағылшын тілі сабақтарында қолдану

А.Қ.Кузбаева

М.Өтемісов атындағы БҚУ “шетел тілі:екі шетел тілі” Б.Б.Б-ның 4 курс студенті Орал қ.

Аңдатпа:
Бұл мақалада Блум таксономиясын мектептегі ағылшын тілі сабақтарында қолданудың тиімділігі қарастырылады. Блум таксономиясы оқушылардың танымдық қабілеттерін дамытып, білімді жүйелі түрде меңгеруге мүмкіндік береді. Оқу мақсаттарын анықтап, әр деңгейде жаңа ақпаратты түсініп, қолдануға мүмкіндік беретін бұл әдіс оқушылардың ойлау дағдыларын жетілдіруге және білімді тереңірек меңгеруге ықпал етеді. Мақалада Блум таксономиясын ағылшын тілі сабағында қолданудың түрлі әдістері мен артықшылықтары талқыланған. Оқушылардың танымдық қабілеттерін дамыту үшін когнитивтік деңгейлерді пайдалану арқылы тиімді оқыту жолдары ұсынылған.
Түйінді сөздер: Блум таксономиясы, ағылшын тілі, оқушылардың танымдық дамуы, оқу мақсаттары, когнитивтік деңгейлер, білім беру әдістемесі.

Аннотация:
This article discusses the effectiveness of using Bloom's Taxonomy in teaching English in school. Bloom's Taxonomy helps to develop students' cognitive abilities and allows them to acquire knowledge in a structured way. By setting learning objectives and enabling students to understand and apply new information at each level, this method contributes to improving students' thinking skills and deepening their knowledge. The article examines different methods and advantages of applying Bloom's Taxonomy in English lessons. It offers ways to enhance students' cognitive development by utilizing cognitive levels in the teaching process.
Keywords: Bloom's Taxonomy, English language, students' cognitive development, learning objectives, cognitive levels, teaching methodology.

Аннотация:
В данной статье рассматривается эффективность использования таксономии Блума при преподавании английского языка в школе. Таксономия Блума способствует развитию когнитивных способностей учеников и позволяет системно осваивать знания. Устанавливая учебные цели и позволяя ученикам на каждом уровне понимать и применять новую информацию, этот метод способствует улучшению мыслительных навыков и углублению знаний. В статье рассматриваются различные методы и преимущества применения таксономии Блума на уроках английского языка. Предложены способы развития когнитивных способностей учеников с помощью использования когнитивных уровней в процессе обучения.
Ключевые слова: Таксономия Блума, английский язык, когнитивное развитие учеников, учебные цели, когнитивные уровни, методика преподавания.

Кіріспе

Білім беру саласы оқытудың тиімді әдістерін іздеуді әрдайым талап етеді. Мұғалімдер тек ақпаратты жеткізуші емес, оқушыларды сыни тұрғыдан ойлауға, жаңа ақпаратты түсініп, оны тиімді қолдануға бағыттаушы рөл атқарады. Блум таксономиясы – білімді жүйелі меңгеруді қамтамасыз ететін құралдардың бірі.

Ағылшын тілі сабағы – бұл тек тілді үйрену емес, сондай-ақ оқушылардың танымдық дағдыларын дамыту алаңы. Мұнда грамматикалық құрылымдарды жаттау жеткіліксіз, сонымен қатар, оқушылардың оқылым, тыңдалым, жазылым және сөйлеу дағдыларын жетілдіру, олардың білімді талдау, қолдану және бағалау қабілеттерін дамыту маңызды. Осы орайда, Блум таксономиясы ағылшын тілін оқытуда тиімді әдістемелік негіз бола алады.

Негізгі бөлім

1. Блум таксономиясының білім беру жүйесіндегі орны

Блум таксономиясы – білім беру саласындағы педагогикалық мақсаттарды жүйелеу үшін қолданылатын әмбебап әдіс. Оның негізгі мақсаты – оқыту процесін тиімді жоспарлап, әртүрлі когнитивтік деңгейлер арқылы білім беру сапасын арттыру. Бұл тәсіл оқушылардың танымдық қабілеттерін жетілдіру үшін қолданылатын ғылыми негізделген жүйе ретінде кеңінен танымал.

Таксономия оқушылардың оқу нәтижелерін айқын көрсетуге, олардың білімін бағалауға және дамуына ықпал ететін мақсаттар қоюға мүмкіндік береді. Оның басты ерекшелігі – білім беру мақсаттарын қарапайымнан күрделіге қарай кезең-кезеңмен жетілдіру, бұл оқушылардың оқу барысында біртіндеп тереңдей түсуіне көмектеседі.

Когнитивтік деңгейлер және олардың білім беру процесіндегі рөлі

Блум таксономиясы танымдық деңгейлерді алты негізгі кезеңге бөледі. Әрбір деңгей белгілі бір оқыту мақсаттарын қамтиды және оқушылардың танымдық дағдыларын дамытудың нақты аспектісін көрсетеді:

Білу деңгейі
Бұл деңгейде оқушылар жаңа ақпаратты есте сақтап, оны қайталауға үйренеді. Мұнда олардың негізгі міндеті – ақпаратты тану және есте сақтау.

Мақсаты: Білімді меңгеру және ақпаратты дәл қайталау.

Мысалы: Оқушылар белгілі бір тақырыпқа қатысты негізгі терминдерді жаттап, оларды айта білуі керек.

Түсіну деңгейі
Бұл кезеңде оқушылар ақпаратты терең түсініп, оны басқаларға түсіндіре алуы тиіс. Олар мәтіндерді, графикаларды немесе диаграммаларды талдай отырып, негізгі мағынаны анықтауға дағдыланады.

Мақсаты: Ақпаратты түсіну және оны басқаша жеткізе білу.

Мысалы: Тақырып бойынша оқушылар өз сөзімен түсіндірме бере алады.

Қолдану деңгейі
Бұл деңгейде оқушылар теориялық білімдерін нақты жағдайларда қолданады. Олар алған білімдерін күнделікті өмірде немесе басқа пәндерде пайдалану арқылы тәжірибе жинақтайды.

Мақсаты: Алған білімді практикалық жағдайларда қолдану.

Мысалы: Мәтін бойынша сұрақтарға жауап беру, жаттығу орындау.

Талдау деңгейі
Талдау кезеңі оқушылардан ақпаратты бөлшектеп зерттеуді талап етеді. Олар оқылған материалдардың әртүрлі аспектілерін анықтап, олардың арасындағы байланыстарды түсінеді.

Мақсаты: Ақпаратты бөлшектеу, оның құрылымын анықтау.

Мысалы: Мәтіннің құрылымын немесе кейіпкерлер арасындағы қарым-қатынасты зерттеу.

Синтез деңгейі
Бұл деңгей оқушылардан шығармашылық қабілеттерін дамытуды талап етеді. Олар бұрыннан меңгерген білімдерін жаңа идеялар мен жобаларды құру үшін пайдаланады.

Мақсаты: Жаңа өнім немесе идея құрастыру.

Мысалы: Жаңа тақырып бойынша жоба жасау немесе шағын шығарма жазу.

Бағалау деңгейі
Бағалау кезеңі оқушыларға білімді сыни тұрғыдан қарап, оның артықшылықтары мен кемшіліктерін анықтауға мүмкіндік береді. Олар өз пікірлерін білдіріп, түрлі көзқарастарды салыстырады.

Мақсаты: Ақпаратты талқылап, сыни бағалау.

Мысалы: Мәтіннің идеясын талдап, оның өзектілігі туралы пікір айту.

Блум таксономиясының артықшылықтары

Блум таксономиясы білім беру процесін тиімді және жүйелі түрде ұйымдастыруға мүмкіндік береді. Оның негізгі артықшылықтарын төмендегідей кеңейтуге болады:

1. Мақсаттарды нақтылау

Блум таксономиясы оқу мақсаттарын айқындауға және оларды құрылымдауға көмектеседі. Бұл мұғалімге әрбір сабақтың немесе тапсырманың белгілі бір мақсатқа бағытталуын қамтамасыз етеді. Мақсаттардың кезең-кезеңімен нақтылануы:

1. Оқушыларға неге қол жеткізу керектігін түсінуге мүмкіндік береді.

2. Сабақтарды жоспарлауды жеңілдетеді.

3. Мұғалімдерге оқыту нәтижелерін өлшеуге және бағалауға жағдай жасайды.

2. Оқушылардың жан-жақты дамуына ықпал ету

Блум таксономиясының когнитивтік деңгейлері оқушылардың білімді тек есте сақтап қана қоймай, оны түсінуіне, қолдануына, талдауына және бағалауына мүмкіндік береді. Бұл олардың:

1. Логикалық ойлау қабілетін жақсартады.

2. Аналитикалық дағдыларын дамытады.

3. Шығармашылық әлеуетін арттырады.
   Мұндай көпжақты даму оқушылардың болашақта күрделі мәселелерді шешуге және жаңа білімді өз бетімен меңгеруге дайындығын қамтамасыз етеді.

3. Сапалы білім беру

Таксономияның сатылы құрылымы әрбір кезеңнің рөлін түсініп, оқу материалдарын тиімді меңгеруге мүмкіндік береді. Әр деңгейде білім тереңдей түседі, бұл сапалы білім алудың кепілі болып табылады. Сонымен қатар:

1. Мұғалімдер сабақта теория мен практиканы үйлесімді қолдана алады.

2. Оқушылардың білімін жүйелі түрде жинақтауға ықпал етеді.

3. Білім беру процесінде ұзақ мерзімді есте сақтау дағдыларын қалыптастырады.

4. Оқу мотивациясын арттыру

Блум таксономиясы арқылы жасалған тапсырмалар оқушылардың қызығушылығын оятады. Әрбір жаңа деңгейге өткен сайын олардың білімі кеңейіп, мотивациясы артады. Олар өз жетістіктерін көріп, оқу процесіне белсенді қатысады.

5. Мұғалімнің кәсіби дамуына көмектесу

Таксономия мұғалімдерге өз сабақтарын жүйелі түрде жоспарлап, тиімді әдіс-тәсілдерді таңдауға мүмкіндік береді. Бұл олардың кәсіби өсуіне ықпал етеді және педагогикалық шеберлігін арттырады.

Қорыта айтқанда, Блум таксономиясы – оқу процесін оңтайландыратын және сапалы білім беруге мүмкіндік жасайтын құрал. Ол оқушылардың танымдық қабілеттерін жүйелі түрде дамытып, олардың білімді терең меңгеруіне жағдай жасайды. Сонымен қатар, бұл таксономия оқушылардың логикалық ойлау, шығармашылық ізденіс және сыни тұрғыдан бағалау дағдыларын қалыптастырып, оларды жеке тұлға ретінде жан-жақты дамытуға ықпал етеді.

Блум таксономиясы тек оқушыларға ғана емес, мұғалімдерге де үлкен көмек көрсетеді. Мұғалімдер сабақтарын тиімді жоспарлап, мақсаттарын нақты белгілей отырып, оқыту әдістерін әр деңгейге сай бейімдей алады. Бұл өз кезегінде мұғалімдердің кәсіби шеберлігін жетілдіріп, оқу процесінің нәтижелілігін арттырады.

Сонымен бірге, Блум таксономиясы білім беру саласындағы инновациялық әдістерді қолдануға негіз болады. Оның сатылы құрылымы жаңа педагогикалық технологиялармен үйлесіп, білім беру сапасын арттыруда маңызды рөл атқарады. Осылайша, Блум таксономиясы оқыту мен оқуда үздіксіз жетілдіру процесін қамтамасыз ететін заманауи және әмбебап әдістемелік құрал болып табылады.

Пайдаланылған әдебиеттер:

1. Блум, Б. (1956). Taxonomy of Educational Objectives: The Classification of Educational Goals, Handbook I: Cognitive Domain. New York: David McKay Company, Inc.

2. Anderson, L. W., & Krathwohl, D. R. (2001). A Taxonomy for Learning, Teaching, and Assessing: A Revision of Bloom’s Taxonomy of Educational Objectives. New York: Longman.

3. Артемова, Н. Г. (2010). Блумская таксономия: Применение на уроках английского языка. Москва: Просвещение.

4. Сағындықова, Ә. Қ. (2016). Оқыту процесінде Блум таксономиясын қолданудың ерекшеліктері. Қазақстандағы білім беру журнал, 5(3), 55-62.

5. Сыздықова, М. (2013). Блум таксономиясы: Оқытудағы маңызы және тиімділігі. Педагогика және психология мәселелері журналы, 12(1), 45-50.