Боран 3 сынып

Сабақ әдебиеттік оқу

Мектеп №50 орта мектеп Тексерілді

Күні 20.12..2017ж

Мұғалімнің аты –жөні Дуйсенова Ж

Сынып 3 «Д»

Қатысқандар -17

Қатыспағандар -0

Сабақтың тақырыбы Абай. Қыс. М. Әуезов. Боран.

Осы сабақ арқылы жүзеге асатын оқу мақсаты

 М.Әуезов өмірімен таныстыру, «Абай жолы» роман эпопеясынан алынған «Боран» мәтінін оқып, негізгі ойды, идеяны ұғынады.
Мәтін бойынша тапсырмалар беріп,өз ойларын тұжырымдап жеке,топта жұмыс жасап, шығармашылықпен жұмыс жасауға, танымдық қабілетті дамытуда, ой өрісін арттыруда ізденіс жұмыстарын жүргізу.

Оқушыларға Абайдың жылдың қыс мезгіліне арнап жазған өлеңдерін барынша терең меңгерту, жатқа айту, өлеңді талдау машығын жетілдіру, теориялық ұғымдарды түсіндіру.

Критерий

1. Абай мен Мұхтар туралы біледі.

2. Абайдың өлеңдерін біледі.

3. Мақал-мәтелдер мен ауа райының болжамдары туралы біледі.

Сабақтың мақсаты

Барлық оқушылар

Оқушылар автордың өмірін біледі.

Көпшілігі

Мәтінді оқи алады.

Кейбір оқушылар

Сұрақтарға жауап бере алады

Әдісі

Топпен жұмыс, өз біліміңді тексер, түсіндіру, сұрақ-жауап

Ресурстар

Суреттер, плакат

Сабақ барысы

Жоспарланған уақыт есебі

Мұғалім іс- әрекеті

Оқушы іс -әрекеті

Ұйымдастыру кезеңі

 Психологиялық дайындық.
Барлығымыз көзімізді жұмып:
Мен сабақта мектептемін
Менің зейінім тұрақты
Мен жақсы ойлап отырмын - дейміз.

Барлығымыз көзімізді жұмып:
Мен сабақта мектептемін
Менің зейінім тұрақты
Мен жақсы ойлап отырмын - дейміз.

Үй тапсырмасын тексеру

Қажымұқан туралы не білдік?
Топтастыру
Қажымұқан
↓
ірі денелі, балуан, дәу, қайратты, төзімді, күрескер
Кім?
Қандай?
Не істеді?

«Мен саған,сен маған» ойыны
1.Мәтінде кім туралы әңгімелейді?

2.Мұқанның бұл жолғы қарсыласы кім болды?

3.Жекпе-жек немен аяқталды?

4.Ұлы Отан соғысы кезінде Қажымұқан балуан майданға өз қаражатымен жасалған не жіберіпті?

5. Қажымұқанның лақап аты .

Топтастыру

«Мен саған,сен маған» ойынымен сұрақтарға жауап береді.

Жаңа сабаққа дайындық

Балалар жаңа сабақты бастамас бұрын мынаны айтыңдаршы, өткен сабақтарда Абай атамыз жырлағандай « Басын сілкісе, қар жауып мазаңды алды » дегендей осы құбылыстың барлығы қай мезгілде болады? Ал қар неге жауады? Дүниетану сабағында өткен болатынбыз, естеріңе түсіріңдер. Ендеше балалар, кім қыс туралы жұмбақтар біледі? Соны жасырайық.
Жұмбақтар шешкізу :
а) Табаныма байладым, қос таяқпен айдадым.
( Шаңғы)
ә) Таусылмайтын ақ мақта,
Қысы – жазы тау жақта.
( Қар)
б) Тоңғақты таниды,
Беті қолын қариды.
( Аяз)
в) Көрінбейтін өзі,
Айтатын жоқ сөзі.
Ысқырып тұрады,
Серуен құрады.
( Боран)

Жұмбақтар шешеді

Жаңа сабақ

Кіріспе әңгіме: Міне, балалар бүгінгі тақырыбымызда қыстың бір құбылысына байланысты « Боран » деп аталады, авторы М.Әуезов.
М.Әуезов 1897 жылы Семей облысы, Абай ауданында дүниеге келген. Мұхтар атасы Әуез, әжесі Дінәсілдің тәрбиесінде болған. Жастайынан Абай өлеңдерін жатқа айтып өскен. Алғаш Абай ауылындағы бастауыш мектепті, сосын Семей қаласындағы орыс мектебінде оқып, содан кейін білімдерін әртүрлі оқу орындарында жалғастырды.
Мұхтардың ең құнды шығармасы – « Абай жолы» эпопеясы.
Оқулықпен жұмыс
Мәтін бойынша жұмыс.
Қысқаша мәтіннің мазмұнын айтып кету.
Тізбекткеп оқыту.
Сөздікпен жұмыс
Жұмырланған – қатты су қар
Толассыз — тоқтамай жүру
Сарылған – ұзақ уақытқа созылған

Сұрақтарға жауап алу:
1. Боранның күшейе түскенін әңгіменің қай жолдарынан білуге болады?
2. Абайдың мазасы кеткен жерін тауып оқыту.
3. Әңгіменің ең соңғы сөйлемін қалай түсінесіңдер?
4. Мәтінге сүйеніп үсінгеннен сақтану жолдарын (тауып оқы) айтып бер.
5. Әр бөлімге ат қой.( топпен жұмыс)
Өздерің боранды қалай суреттер едіңдер
6. Ерте кезде халық ауа райын қалай болжаған?
(балалардың өздерінің білетін болжамдарын айтқызу)

Амал. Жыл он екі айда айналып соғып тұратын ыстық пен суықты, қар мен жаңбырды, жел мен боранды халық бір сөзбен амал деп атаған. Яғни жылдың әр мезгілдеріндегі табиғат құбылыстарының өткінші әрі тосын, аз уақытта болып өтетін өзгерісі мен көрінісін және оның бірнеше түрлерін айтқан. Ұлттық сандық ұғымда жеті амал бар. Олар:

1. Күннің тоқырауы.

2. Қарашаның қайтуы.

3. Үркердің батуы.

4. Мұздың қатуы.

5. Киіктің матауы.

6. Қыс тоқсан.

7. Ай тоғамы.

Қыс туралы мақал – мәтел айтқызу және оның мәнін түсіндіру.
а) Жеріне қарай егін ек,
жолына қарай жегін жек.
ә) Қыс азығын жаз жина
б) Қыстың қамын жаз ойла
в) Қыс – арбаңды, жаз шанаңды сайла
г) Қар — қара жердің көрпесі

І топ. Ақынның өмірбаяны
ІІ топ. Ақынның өлеңдері, шығармалары.
ІІІ топ. Абайдың сазгерлігі.
ІV топ. Абайдың қара сөздері.
Әр топтан бір – бір топтан тұрып, өз жазғандарын оқиды.

 Поэзия минуты.
Әр топтан бір оқушыға өлең оқытып, соған байланысты топтың атын қою. «Жаз», «Күз», «Қыс», «Жазғытұры».
Олай болса, балалар, біз Абай атамыз туралы білетінімізді байқадық.. Абай атамызды бүкіл әлем таныды дедік, енді Абай атамызды бүкіл әлемге танытқан жазушы туралы кім біледі? Абай атамызды танытқан жазушы Мұхтар Әуезов. Қандай шығармасы арқылы? «Абай жолы» романы арқылы.
Сұрақ жауап әдісімен.
1. Жауып тұрған қарды бақыладыңдар ма?
2. Қар жауған соң айнала қалай өзгереді?
3. Қыста дала қандай болады?
4. Жатқан қарды неге ұқсатар едіңдер?
Балалар сендер өз ізденістеріңді сабақ барысында көрсете білдіңдер.
Абайдың қандай өлеңдерін білесіңдер?
Дұрыс, балалар, енді сабағымызды әрі қарай Абайдың «Қыс» өлеңімен сабақтастырайық. Бұл өлең жазылған екен. Қазір осы өлеңді мәнерлеп оқып беремін, сендер мұқият тыңдап отырыңдар.

Өлеңді оқу.
Сөздік жұмысы.
Соқыр - мылқау - түк көрмейтін.
Оқшырайтып – бір шекесіне сәндеп қию.
Шидем – жұқа тоқылған сырт киім.
Ұлпа – жеңіл, жұқа қар.
Бұрқ - сарқ - қатты дауыл, боран.
Алты қанат ақ орда - алты керегелі үлкен үй.
Өлеңмен жұмыс.
Әр топ бір - бір шумақтан оқиды.
Сергіту сәті.
Мынау менің - жүрегім,
Бәрі осыдан басталған.
Мынау – басым ақылды,
Бәрін осы басқарған
Мынау менің - оң қолым.
Мынау менің - сол қолым
Барлық істі атқарған.
Өлеңнің ішкі мәнін сұрақ - жауап арқылы ашу.
1. Автор қысты кімге теңеп тұр? (Қысты адамға, кәрі шалға)
2. Шалдың киімдері қандай? (ақ киімді, үстін ақ қырау басқан)
3. Киім деп отырғаны не? (Ол жауған қар, қатқан мұз)
4. Автор суреттеп отырған шалды кімге ұқсатуға болады? (Аяз атаға)
5. Өлеңдегі шалдың мінезі қандай? (Ол қатал, соқыр, мылқау адам сияқты)
6. Соқыр мылқау дейтін себебі не? (Ол ештеңені көрмейді, аямайды, бәрін тоңдырады)
7. Түрі, түсі қандай? (Түсі ақ қырау сияқты, түсі суық болады)
8. Түсі суық дегенді қалай түсінесіңдер? (Қатал, ашулы адамның түсі суық болады).
Толықтыру.
Ақын қысты жанды адам бейнесіндей суреттеген. Бұл Абайдың жаңалығы, себебі Абайға дейін ешбір ақын табиғатты жанды нәрсеге теңемеген. Абай атамыз қыстың қатты болатынын, үскірік аязды қорқыныш әкелген қатал бейнеде көрсеткен. Мал баққан қазақ даласының тіршілігі мен бейнесін суреттеген.

Шығармашылық жұмыс.
1 - топ. «Қыс қызығы» тақырыбына эссе жазу
2 - топ. Қыс мезгіліне байланысты мақал - мәтелдер, таным - сенімдер айту.
3 - топ. Өлеңді аяқтап жазу.
............................... даламыз
............................... баламыз
............................... шанамыз
............................... боламыз.
4 - топ. «Қыс келбеті» сурет салу.
«Топтастыру» стратегиясы.
Абай --------→ Ақын, ойшыл, данышпан, сазгер, сыншы, табиғат суретшісі, аудармашы
Абай---------→ кемеңгер, әкесі Құнанбай, анасы Ұлжан, әжесі Зере, азан шақырып қойған аты Ибраһим

Автордың өмірімен танысады

Оқулықпен жұмыс

Сөздікпен жұмыс

Сұрақтарға жауап

Ауа райын қалай болжалағанын біледі.

Мақал- мәтелдер

Поэзия минуты

Сұрақ –жауап әдісі

Өлеңді оқу

Сөздікпен жұмыс

Сергіту сәті

Өлеңнің ішкі мәнін сұрақ - жауап арқылы ашады.

Шығармашылықпен жұмыс

Сабақты бекіту

Талапты табады, табанды жеңеді. М.Әуезов.

Балалар, ұлы адамдардың көбі ата - әжелерінің тәрбиесінде болған. Мыс: Абай әжесі Зеренің тәрбиесінде болған. Әжесі оған «абай бол, балам»деп кішкентай кезінде көп айтқан екен, содан Абай аталып кеткен. Оның шын аты Ибрагим.

Нақыл сөздермен қорытындылады

Кері байланыс

«Бағдаршам»

Бағдаршам

Бағалау

Белсене қатысқан оқушыларды мадақтау.

Оқушыларды мадақтайды

Үйге тапсырма

М.Әуезов туралы реферат жазу.

Абай туралы реферат жазу

Мәтіннің мазмұнын айту