Абильхасенова Алма Сагиевна

Арнайы пәндер оқытушысы

«Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті» КеАҚ Жоғары колледжі

БУХГАЛТЕРИЯДА ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТТІ ҚОЛДАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ

Аңдатпа: Бұл мақалада бухгалтерия саласында жасанды интеллектіні (ЖИ) қолданудың заманауи мүмкіндіктері қарастырылады. Жасанды интеллект технологиялары бухгалтерлік есепті автоматтандыруға, қаржылық талдау жүргізуге, құжаттарды өңдеуге және қателіктерді азайтуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, бухгалтер мамандарының жұмыс тиімділігін арттырудағы ЖИ-дің рөлі сипатталып, оның артықшылықтары мен болашақ даму бағыттары талданады.

Түйінді сөздер: жасанды интеллект, бухгалтерия, цифрландыру, автоматтандыру, қаржылық есеп, ақпараттық технология.

Қазіргі таңда цифрлық технологиялардың қарқынды дамуы барлық салаға өзгеріс енгізуде. Соның ішінде бухгалтерлік есеп жүйесі де жаңа технологиялармен толықтырылып, автоматтандырылған бағдарламалар кеңінен қолданылуда. Бухгалтерия – дәлдік пен жауапкершілікті талап ететін маңызды сала. Сондықтан бұл салада жасанды интеллектіні пайдалану уақытты үнемдеуге, есеп жүргізудің сапасын арттыруға және адам факторынан туындайтын қателіктерді азайтуға мүмкіндік береді.

Жасанды интеллект – адамның ойлау қабілетіне ұқсас әрекеттерді орындай алатын технологиялар жиынтығы. Ол мәліметтерді талдап, қорытынды жасап, белгілі бір шешімдерді автоматты түрде қабылдай алады. Бухгалтерияда ЖИ қолдану – қазіргі заманныпәндерінде нақты есептеулер, құжаттарды рәсімдеу және шаруашылық операцияларды талдау талап етіледі

Кәсіпорындарда күн сайын көптеген шот-фактуралар, келісімшарттар, төлем құжаттары және есептер дайындалады. Жасанды интеллект осы құжаттарды автоматты түрде тануға, сұрыптауға және базаға енгізуге мүмкіндік береді.

Мысалы:

• электрондық шот-фактураларды автоматты оқу;

• мәліметтерді Excel немесе бухгалтерлік бағдарламаға енгізу;

• құжаттағы қателерді анықтау.

Бұл бухгалтердің уақытын үнемдеп, құжат айналымын жеңілдетеді.

Жасанды интеллект үлкен көлемдегі қаржылық мәліметтерді жылдам өңдеп, кәсіпорынның қаржылық жағдайына талдау жасай алады. Сонымен қатар:

• табыс пен шығынды салыстырады;

• болашақ қаржылық нәтижелерді болжайды;

• тәуекелдерді анықтайды.

Осындай мүмкіндіктер басқарушылық шешім қабылдауға көмектеседі.

Бухгалтерлік есепте қате жіберу кәсіпорынға үлкен шығын әкелуі мүмкін. Жасанды интеллект:

• есептегі сәйкессіздіктерді анықтайды;

• қайталанатын операцияларды бақылайды;

• салықтық есептеулердің дұрыстығын тексереді.

Нәтижесінде есеп жүргізудің дәлдігі артады.

ЖИ қызметкерлердің жұмыс уақыты, сыйақылары мен салықтарын автоматты түрде есептей алады. Бұл:

• уақытты үнемдейді;

• есептеу қателерін азайтады;

• кадрлық есепті жеңілдетеді.

Қазіргі бағдарламалар салық декларацияларын автоматты түрде толтырып, есептерді мемлекеттік органдарға электронды түрде жіберуге мүмкіндік береді.

Бухгалтерияда ЖИ қолданудың негізгі артықшылықтары:

1. Уақыт үнемдеу – қайталанатын жұмыстар автоматтандырылады.

2. Дәлдік – адам факторынан туындайтын қателіктер азаяды.

3. Өнімділікті арттыру – бухгалтерлер маңызды аналитикалық жұмыстарға көбірек көңіл бөледі.

4. Қаржылық бақылауды күшейту – операцияларды жылдам бақылауға мүмкіндік береді.

5. Шығындарды азайту – қағаз құжат айналымы қысқарады.

Жасанды интеллект бухгалтер маманын толық алмастырмайды. Керісінше, бухгалтердің жұмысын жеңілдететін көмекші құрал ретінде қызмет атқарады. Бухгалтер:

• қаржылық шешім қабылдайды;

• талдау жүргізеді;

• заңнамалық өзгерістерді бақылайды;

• кәсіпорынның қаржылық саясатын қалыптастырады.

Сондықтан қазіргі бухгалтер ақпараттық технологияларды меңгеріп, цифрлық сауаттылығын дамытуы қажет.

Қазақстанда бухгалтерлік есепті автоматтандыру мақсатында түрлі бағдарламалар қолданылып келеді. Мысалы:

• 1С: Бухгалтерия;

• SAP;

• электрондық шот-фактура жүйесі;

• онлайн-банкинг қызметтері.

Соңғы жылдары жасанды интеллект элементтері енгізілген бағдарламалар кеңінен дамуда. Бұл кәсіпорындардың жұмыс тиімділігін арттыруға ықпал етеді.

Қорытындылай келе, жасанды интеллект бухгалтерия саласының дамуына үлкен мүмкіндік беретін заманауи технология болып табылады. Ол есеп жүргізуді автоматтандырып, қаржылық талдауды жеңілдетеді және жұмыс сапасын арттырады. Болашақта жасанды интеллект бухгалтерияның ажырамас бөлігіне айналып, цифрлық экономиканың дамуына үлес қосады.

Бухгалтер мамандары жаңа технологияларды тиімді пайдалану арқылы кәсіби деңгейін көтеріп, еңбек өнімділігін арттыра алады.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1. Қазақстан Республикасының «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы» Заңы.

2. Әбдіманапов Ә. Бухгалтерлік есеп теориясы. – Алматы, 2021.

3. Ахметов С. Ақпараттық технологиялар негіздері. – Астана, 2022.

4. Жасанды интеллект және цифрлық экономика туралы ғылыми мақалалар жинағы.

5. www.gov.kz