Бөлім:

Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты :

Ужазов Е

Күні:

Сынып:

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Чат-боттармен танысу және «дұрыс сұрақ қою» өнері

Сабақтың мақсаты

Оқушыларды чат-боттардың жұмыс істеу принципімен таныстыру және ЖИ-ден нақты, сапалы жауап алу үшін тиімді сұраныстар (промпттар) құрастыру дағдысын қалыптастыру.

Сабақтың барысы

Сабақтың кезеңі//

Уақыты

Сабақтың басы

Мұғалім әрекеті

Студенттермен амандасады, қатысуын түгендейді.

​2. Психологиялық ахуал

​«Жетілдірілген жаңғырық»*

* *Барысы:* Мұғалім оқушыларға қарап: «Мен — чат-ботпын. Мен сіздердің бұйрықтарыңызды немесе көңіл-күйлеріңізді дәлме-дәл қайталаймын, бірақ оған позитивті қуат қосамын», — дейді. Бастапқы оқушы қасындағы сыныптасына қысқаша тілек айтады немесе сұрақ қояды (мысалы: «Бүгін көңіл-күйің қалай?»). Келесі оқушы оны «робот» сияқты нақты әрі жылы деңгейде өңдеп, жалғастырып әкетеді.

* *Мақсаты:* Сөздің, ақпараттың қалай қабылданатынын сезіну, дұрыс байланыс орнату және сыныпта жағымды жұмыс ортасын қалыптастыру.

Оқушы әрекеті

Амандасады, психологиялық ахуалға белсенд қатысады.

Бағалау

Ауызша мадақтау

Жарайсың

Бәрекелді

Керемет

Ресурстар

Жетілдірілген жаңғырық

Сабақтың ортасы

Сабақтың соңы

​Миға шабуыл сұрағы

Сұрақ:«Егер сіз сиқырлы шамның ішіндегі Жынға: *"Маған көп ақша бер!"* деп тілек айтсаңыз, ол сізге ескі, еш жерде өтпейтін 10 миллион тиын бере салуы мүмкін. Бұл жерде Жын кінәлі ме, әлде тілекті айтқан адам ба? Бұл ереже чат-боттармен жұмыс істегенде қалай көрініс табады?»

1-тапсырма: «Артық сөзді тап және промптты түзет» (Теориялық-практикалық)

* *Тапсырма:* Оқушыларға чат-ботқа жазылған, ішінде артық, түсініксіз сөздері көп немесе тым жалпылама сұрақтардың (промпттардың) тізімі беріледі. Оқушының міндеті — сұрақтың тиімділігін төмендетіп тұрған артық сөздерді сызып тастап, чат-бот нақты жауап беретіндей етіп сұрақты қайтадан қысқа әрі нұсқа етіп жазып шығу.

* Мысалы: «Сәлем, маған анау-мынау емес, бір жақсы кітап керек еді, қызықты болсын, демалыста оқитын, тауып берші» \rightarrow *Түзетілген нұсқа:* «Маған демалыста оқуға арналған детектив жанрындағы TOP-3 қызықты кітапты ұсын».

* *Мұғалімнің әрекеті:* Дұрыс емес жазылған сұрақтардың үлгісін таратады, сұраныс құрастырудағы «нақтылық» пен «қысқалық» ережесін еске түсіреді.

2-тапсырма: «Чат-ботпен мәдениетті диалог» (Практикалық)

* *Тапсырма:* Оқушы өзіне ұнайтын кез келген чат-ботты (ChatGPT, Claude, Gemini т.б.) таңдайды. Оған белгілі бір тақырыпта (мысалы, «Қазақстанның табиғаты» немесе «Экология») сұрақ қойып, сұхбат жүргізеді. Негізгі шарт — ЖИ-мен сөйлесу барысында сөз әдебін сақтау, сыпайылық таныту, сөздерді қатесіз жазу және боттың жауабына қарай келесі сұрақты логикалық тұрғыдан дұрыс жалғастыру. Соңында сұхбаттың сәтті шыққан 1-2 скриншотын дәптерге немесе арнайы папкаға бекітеді.

* *Мұғалімнің әрекеті:* Оқушыларға цифрлық мәдениет пен жазу сауаттылығының маңыздылығын түсіндіреді, чат-ботқа қолжетімділікті тексереді.

3-тапсырма: «Рөлдік промпт: Мен — сарапшымын» (Шығармашылық-ізденіс)

* *Тапсырма:* Оқушы чат-ботқа жай ғана сұрақ қоймай, оған белгілі бір *рөл* беріп сұраныс дайындайды. Оқушы чат-ботты «Тәжірибелі аспаз», «Тарих профессоры» немесе «Ағылшын тілі репетиторы» рөліне енгізіп, соған сай күрделі сұраныс мәтінін (контекст + рөл + тапсырма + формат) құрастырады.

* Формула: «Сен [РӨЛ]сің. Маған [ТАҚЫРЫП] бойынша [ФОРМАТ] түрінде ақпарат бер».

* *Мұғалімнің әрекеті:* Промпт құрастырудың «Рөл бөлу» техникасын түсіндіреді (ЖИ өзін маман сезінгенде сапалырақ жауап беретінін айтады), мысалдар көрсетеді.

Рефлексия (Сабақтың соңы, 3-5 минут)

Оқушылардың чат-ботпен жұмыс істеу барысында өз сұраныстарының (промпттарының) қаншалықты сапалы болғанын іштей талдауына арналған.

*Әдіс: «Менің промптымның коды»*

* *Тапсырма:* Оқушылар жұмыс дәптеріне немесе үлестірмелі қағазға өздерінің бүгінгі сабақтағы әрекетін үш түрлі «код» (белгі) арқылы бағалап жазады:

* *«+» (Сәтті сұраныс):* Бүгін чат-ботке қойған сұрақтарымның ішіндегі ең нақты, маған ең жақсы жауап алып келген сұрағым қандай болды?

* *«-» (Қате сұраныс):* Басында ЖИ-ге қандай артық сөздер қосып жібердім немесе бот мені қай жерде түсінбей қалды?

* *«?» (Жаңа сұраныс):* Келесі жолы чат-боттан бұдан да сапалы жауап алу үшін сұрақты тағы қалай өзгерткен болар едім?

* *Мұғалімнің әрекеті:* Оқушылардың өзін-өзі бағалауын бақылайды, бірнеше оқушының дәптеріндегі жауапты оқып, қорытынды жасайды.

Кері байланыс (Сабақтың соңы, 2-3 минут)

*Әдіс: «Промпт-инженердің шешімі» (Сындарлы кері байланыс)*

Мұғалімнің әрекеті:

1. Жетістік: «Бүгін екінші және үшінші тапсырмада чат-ботпен өте сыпайы, қатесіз және нақты рөлдер (аспаз, мұғалім) арқылы сөйлесе алдыңыздар. ЖИ-ге берген тапсырмаларыңыздың форматы өте нақты құрастырылды».

2. Кемшілік (Жақсарту жолы): «Дегенмен, бірінші тапсырмада кейбіріңіз әлі де чат-ботқа тірі адамға сөйлегендей ұзақ әрі мағынасыз сөздерді қалдырып кеттіңіздер. ЖИ эмоцияны емес, нақты алгоритмді түсінетінін есте сақтау керек».

Берілген сұраққа белсенді жауап береді.

Мәтінді талдайды, су запыран (артық) сөздерді анықтайды, сұрақты чат-бот түсінетін заманауи промпт форматына келтіреді.

Телефон немесе компьютер арқылы чат-ботпен байланысқа шығады, сыпайы («сәлеметсіз бе», «рахмет», «өтінемін») және грамматикалық қатесіз мәтін жазып, диалог құрады.

Өзі қалаған рөлді таңдап, формула бойынша күрделі әрі тиімді промпт құрастырады, оны чат-ботқа жіберіп, нәтижесін тексереді.

Бүгінгі чат-ботпен жасаған диалогын сыни тұрғыдан саралап, қатесі мен сәтті тұстарын жазып шығады.

Оқушылар кері байланысқа белсенді қатсыады, ой білдіреді

Өзін-өзі бағалау (Экранда көрсетілген «идеалды түзету» үлгісімен салыстыру).

Қалыптастырушы бағалау (Мұғалім оқушының чат-ботпен сөйлесу мәнері мен жазу сауаттылығын бақылап, ауызша қолдау көрсетеді).

Критериалды бағалау (Дескриптор: 1. Рөлдің нақты берілуі; 2. Тапсырма мен форматтың нақтылығы; 3. Алынған жауаптың сапасы).

Өзіндік рефлексия (Оқушы өз сұранысын сауатты түзетуді үйренеді).

Мұғалім сабақ бойы оқушылардың чат-ботпен қалай тіл табысқанына, жазу мәдениетіне қарап, жеке-жеке немесе жалпы сыныпқа бағытталған баға береді.

Артық сөзді тап

Чат бот диалог

«Менің промптымның коды»*

«Промпт-инженердің шешімі» (Сындарлы кері байланыс)*