Цифрлық ойындар арқылы бастауыш сынып оқушыларының білімге қызығушылығын арттыру

Аннотация.
Қазіргі білім беру жүйесінде оқушылардың оқу үдерісіне белсенді қатысуын қамтамасыз ету және білім алуға деген қызығушылығын арттыру маңызды міндеттердің бірі болып табылады. Әсіресе бастауыш сынып оқушылары үшін сабақтың қызықты әрі түсінікті ұйымдастырылуы олардың оқу мотивациясына тікелей әсер етеді. Осы тұрғыдан алғанда, цифрлық ойындарды оқу үдерісінде тиімді пайдалану – заманауи педагогикалық тәсілдердің бірі. Цифрлық ойындар оқушының белсенділігін арттырып қана қоймай, оның есте сақтау, логикалық ойлау, жылдам шешім қабылдау және өз бетінше жұмыс жасау дағдыларын қалыптастыруға мүмкіндік береді. Мақалада бастауыш сынып сабақтарында цифрлық ойындарды қолданудың ерекшеліктері, тиімді әдістері және оқушының білімге қызығушылығына ықпалы қарастырылады.

Түйін сөздер: цифрлық білім беру, цифрлық ойын, бастауыш сынып, оқу мотивациясы, білімге қызығушылық, ақпараттық технология, ойын технологиясы.

Кіріспе

Қазіргі қоғамның қарқынды дамуы білім беру саласына да жаңа талаптар қойып отыр. Бүгінгі оқушы ақпараттық технологиялармен ерте жастан танысады. Смартфон, планшет, компьютер және интерактивті құрылғылар олардың күнделікті өмірінің бір бөлігіне айналды. Сондықтан білім беру үдерісінде цифрлық технологияларды орынды пайдалану – оқушының заман талабына сай білім алуына мүмкіндік беретін маңызды құрал.

Бастауыш сынып кезеңі – баланың білім алуға деген көзқарасы қалыптасатын ерекше кезең. Бұл жастағы оқушылар ұзақ уақыт бойы бірсарынды тапсырмалар орындаудан тез жалығуы мүмкін. Ал ойын элементтері енгізілген сабақтар олардың назарын тұрақтандырып, оқу материалын қызығушылықпен меңгеруіне ықпал етеді.

Ойын – баланың табиғи әрекетінің бірі. Ойын барысында бала қоршаған ортаны танып, өз мүмкіндігін байқап, қателесу арқылы үйренеді. Осы ерекшелікті оқу үдерісімен байланыстыру арқылы мұғалім оқушының білімге деген қызығушылығын арттыра алады.

Цифрлық ойындардың білім берудегі маңызы

Цифрлық ойын дегеніміз – ақпараттық-коммуникациялық технологиялар арқылы жүзеге асырылатын, белгілі бір оқу мақсатына бағытталған ойын немесе интерактивті тапсырма. Мұндай ойындар компьютер, планшет, интерактивті тақта немесе басқа да цифрлық құрылғылар арқылы орындалуы мүмкін.

Цифрлық ойындардың басты ерекшелігі – оқушының оқу әрекетіне тікелей қатысуы. Дәстүрлі сабақта оқушы көбіне мұғалімнің түсіндіруін тыңдап, тапсырманы орындаса, цифрлық ойын кезінде ол шешім қабылдайды, жауап таңдайды, нәтижесін бірден көреді.

Мысалы, математика сабағында оқушыларға амалдарды орындауға арналған жарыс ұйымдастыруға болады. Дұрыс жауап берген сайын оқушы келесі деңгейге өтеді. Қазақ тілі сабағында сөздерді дұрыс орналастыру, сөйлем құрастыру немесе сөз таптарын ажырату бойынша интерактивті ойындар ұйымдастыруға болады.

Мұндай тапсырмалар оқу материалын бекітумен қатар, оқушының сабаққа деген эмоционалдық қызығушылығын арттырады.

Цифрлық ойындарды сабақта қолдану жолдары

Цифрлық ойындарды сабақтың кез келген кезеңінде қолдануға болады. Дегенмен ойынның мақсаты нақты оқу мақсатымен байланысты болуы қажет.

Біріншіден, сабақтың басында цифрлық ойындарды оқушылардың назарын сабаққа аудару үшін пайдалануға болады. Мысалы, өткен тақырып бойынша қысқа викторина өткізу арқылы оқушылардың білімін еске түсіруге мүмкіндік туады.

Екіншіден, жаңа сабақты меңгеру барысында интерактивті тапсырмалар оқушылардың жаңа ақпаратты қабылдауын жеңілдетеді. Мысалы, суреттерді сәйкестендіру, дұрыс жауапты таңдау, ретімен орналастыру сияқты тапсырмалар оқу материалын көрнекі түрде түсінуге көмектеседі.

Үшіншіден, сабақты бекіту кезінде цифрлық ойындар өте тиімді. Оқушылар тақырып бойынша алған білімдерін ойын арқылы қайталайды. Бұл кезде мұғалім оқушылардың қандай тақырыпты жақсы меңгергенін, қандай мәселелер бойынша қиындықтар туындайтынын анықтай алады.

Төртіншіден, сабақ соңында цифрлық рефлексия ұйымдастыруға болады. Оқушы өз білімін бағалап, сабақтың қаншалықты түсінікті болғанын көрсете алады.

Цифрлық ойындардың оқушы қызығушылығына әсері

Цифрлық ойындардың бастауыш сынып оқушыларына беретін маңызды артықшылықтарының бірі – оқу мотивациясын арттыруы.

Ойын барысында оқушы өз нәтижесін бірден көре алады. Дұрыс жауап үшін ұпай, жұлдызша, белгі немесе келесі деңгейге өту мүмкіндігі берілуі мүмкін. Бұл оқушыны тапсырманы қайта орындауға және өз нәтижесін жақсартуға ынталандырады.

Сонымен қатар цифрлық ойындар оқушылар арасында жағымды бәсекелестік қалыптастырады. Мысалы, сыныптағы оқушылардың нәтижесін салыстыру арқылы олардың белсенділігі артуы мүмкін. Бірақ мұғалім бәсекелестіктің шамадан тыс болмауын қадағалауы қажет. Негізгі мақсат – бір оқушының екіншісін жеңуі емес, әр баланың өзінің алдыңғы нәтижесінен жақсы көрсеткішке жетуі.

Цифрлық ойындар арқылы оқушылардың бірнеше маңызды дағдылары дамиды:

• логикалық ойлау;

• есте сақтау қабілеті;

• жылдам шешім қабылдау;

• зейінді шоғырландыру;

• өздігінен жұмыс жасау;

• ақпаратты талдау;

• шығармашылық ойлау;

• топпен жұмыс жасау.

Мұғалімнің цифрлық ойындарды таңдаудағы рөлі

Цифрлық ойындарды сабақта қолдану олардың көптігімен емес, тиімділігімен бағалануы керек. Кез келген ойын оқу мақсатына сәйкес келе бермейді.

Мұғалім цифрлық ойынды таңдаған кезде бірнеше талапқа назар аударуы қажет. Біріншіден, ойынның мазмұны оқу бағдарламасына сәйкес болуы керек. Екіншіден, тапсырма оқушының жас ерекшелігіне сай болуы қажет. Үшіншіден, ойынның интерфейсі қарапайым және түсінікті болғаны дұрыс.

Сонымен қатар мұғалім цифрлық ойындарды сабақтың негізгі мақсатына айналдырмай, оқу үдерісін толықтыратын құрал ретінде қарастыруы қажет.

Мысалы, математика сабағында оқушыларға тек ойын ойнатудың орнына, алдымен есептің шығару жолын түсіндіріп, кейін цифрлық ойын арқылы алған білімін бекіту тиімді.

Цифрлық ойындарды қолданудағы қауіпсіздік

Цифрлық технологияларды қолдану кезінде оқушының қауіпсіздігіне де ерекше көңіл бөлінуі керек. Бастауыш сынып оқушыларының экран алдында ұзақ уақыт отыруы олардың шаршауына әкелуі мүмкін. Сондықтан цифрлық тапсырмалардың ұзақтығы оқушының жас ерекшелігіне сәйкес жоспарланғаны жөн.

Мұғалім ойындарды алдын ала тексеріп, жарнама, қажетсіз сілтемелер және жас ерекшелігіне сәйкес келмейтін мазмұндардың болмауына назар аударуы қажет.

Сонымен бірге цифрлық ойындар дәстүрлі қарым-қатынасты толығымен алмастырмауы керек. Оқушылардың кітап оқу, жазу, қолмен жұмыс жасау, мұғаліммен және сыныптастарымен пікірлесу әрекеттері де қатар жүргізілгені маңызды.

Практикалық мысал

Мысалы, 3-сыныптың математика сабағында «Көбейту және бөлу» тақырыбын бекіту кезінде мұғалім цифрлық викторина ұйымдастыра алады.

Оқушылар экраннан есептерді көреді. Әр есепке бірнеше жауап нұсқасы ұсынылады. Оқушы дұрыс жауапты таңдайды. Дұрыс жауап берген жағдайда ұпай жинайды, ал қате жауап кезінде есептің дұрыс шешу жолын көруге мүмкіндік беріледі.

Сабақ соңында мұғалім оқушылардың нәтижелерін талдап, қай есептердің көп қате орындалғанын анықтайды. Осы арқылы келесі сабақта қандай тақырыпқа қосымша көңіл бөлу керектігін жоспарлайды.

Бұл тәсілдің тиімділігі – оқушы өз қатесін бірден көріп, оны түзетуге мүмкіндік алады.

Қорытынды

Қорыта айтқанда, цифрлық ойындар – бастауыш сынып оқушыларының білімге деген қызығушылығын арттырудың тиімді құралдарының бірі. Ойын элементтері оқу үдерісін жандандырып, оқушының сабаққа белсенді қатысуына жағдай жасайды.

Цифрлық ойындарды дұрыс ұйымдастыру арқылы оқушылардың оқу мотивациясын арттырып қана қоймай, олардың логикалық ойлау, есте сақтау, өздігінен жұмыс жасау және шығармашылық қабілеттерін дамытуға болады.

Дегенмен цифрлық ойындарды қолданудың тиімділігі мұғалімнің оны қаншалықты дұрыс таңдап, оқу мақсатына сәйкестендіре алуына байланысты. Сондықтан цифрлық технологияны мақсат емес, сапалы білім беруге көмектесетін педагогикалық құрал ретінде қарастырған жөн.

Бастауыш сыныптағы әрбір сабақ баланың білім алуға деген қызығушылығын оятып, «Мен мұны білемін», «Мен мұны жасай аламын» деген сенім қалыптастыруы қажет. Ал дұрыс ұйымдастырылған цифрлық ойындар осы мақсатқа жетудің заманауи әрі тиімді жолдарының бірі болып табылады.

Пайдалануға болатын әдебиеттер: 1. Қазақстан Республикасының жалпы орта білім беру стандарты. 2. Бастауыш білім беруге арналған оқу бағдарламалары. 3. Білім берудегі ақпараттық-коммуникациялық технологияларды қолдану бойынша әдістемелік еңбектер. 4. Бастауыш сыныпта ойын технологияларын қолдануға арналған педагогикалық зерттеулер.