ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМІ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

ӘЛЬ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ

«Философия және саясаттану» факультеті

Мақала

Тақырыбы: ЦИФРЛЫҚ ЗАМАНДАҒЫ ЭСХАТОЛОГИЯЛЫҚ ҮРЕЙЛЕР:ИСЛАМДАҒЫ АҚЫРЗАМАН БЕЛГІЛЕРІНІҢ ӘЛЕУМЕТТІК МЕДИАДАҒЫ ИНТЕРПРЕТАЦИЯСЫ

Орындаған:Еримбетова Марьям

Алматы 2026 ж

**ЦИФРЛЫҚ ЗАМАНДАҒЫ ЭСХАТОЛОГИЯЛЫҚ ҮРЕЙЛЕР:

ИСЛАМДАҒЫ АҚЫРЗАМАН БЕЛГІЛЕРІНІҢ ӘЛЕУМЕТТІК МЕДИАДАҒЫ ИНТЕРПРЕТАЦИЯСЫ**

Аннотация (қазақша)

Бұл мақалада цифрлық қоғам жағдайында исламдағы ақырзаман (эсхатологиялық) түсініктердің әлеуметтік медиада қалай интерпретацияланатыны қарастырылады. Әсіресе, ақырзаман белгілерінің заманауи ақпараттық кеңістікте таралуы, олардың адамдардың психологиялық күйіне әсері және діни білімнің бұрмалануы мәселелері талданады. Зерттеу нәтижесінде әлеуметтік желілердегі ақпараттың кейде дәстүрлі исламдық ілімдерден ауытқитыны анықталды.

Аннотация (на русском)

В статье рассматривается интерпретация эсхатологических представлений в исламе в условиях цифрового общества. Анализируется распространение признаков конца света в социальных сетях, их влияние на массовое сознание и возможные искажения религиозных знаний. Делается вывод о том, что цифровая среда усиливает как интерес к религии, так и риск неправильного понимания исламских учений.

Abstract (in English)

This article explores the interpretation of Islamic eschatological concepts in the digital age, particularly on social media platforms. It examines how signs of the end times are disseminated online, their psychological impact on users, and the risks of misinterpretation. The study concludes that digital media amplifies both awareness and distortion of religious knowledge.

Кіріспе

Қазіргі цифрлық қоғамда ақпарат таралу жылдамдығы бұрын-соңды болмаған деңгейге жетті. Әсіресе діни мазмұндағы ақпараттар, соның ішінде исламдағы ақырзаман белгілері, әлеуметтік желілер арқылы кеңінен таралуда. Эсхатология – дінтану ғылымында әлемнің ақыры мен адамзаттың соңғы тағдыры туралы ілім ретінде қарастырылады  .

Исламда ақырзаманға сену – иманның маңызды бөлігі. Бұл түсінік Құран мен хадистерде кеңінен баяндалған.

Исламдағы эсхатология және ақырзаман белгілері

Исламда ақырзаман (Қиямет) ұғымы – әлемнің аяқталуы және барлық адамдардың қайта тіріліп, Алланың алдында есеп беруі. Бұл сенім мұсылман дүниетанымының негізін құрайды  .

Ақырзаман белгілері екіге бөлінеді:

1. Кіші белгілер

• Діни білімнің азаюы

• Надандықтың көбеюі

• Зина, ішімдік сияқты харам істердің таралуы

• Адам өлтірудің көбеюі 

2. Үлкен белгілер

• Махдидің келуі

• Дәжжалдың шығуы

• Иса пайғамбардың түсуі

• Яжуж-Мәжуж оқиғасы 

Маңыздысы – исламда Қияметтің нақты уақытын тек Алла ғана біледі, адамға ол белгісіз  .

Цифрлық кеңістіктегі интерпретациялар

Әлеуметтік желілер (TikTok, Instagram, YouTube) арқылы ақырзаман тақырыбы ерекше танымал контентке айналды. Бұл жерде бірнеше үрдіс байқалады:

1. Қарапайымдандыру (simplification)

Күрделі діни түсініктер қысқа видеоларға айналып, контекстен ажыратылады.

2. Сенсационализм

Ақырзаман белгілері қорқыныш тудыратын формада беріледі (мысалы: “ақырзаман жақындады” деген мазмұн).

3. Конспирологиялық түсіндірулер

Ғылыми немесе діни негізі жоқ интерпретациялар (чиптеу, технологияны ақырзаман белгісі деп қарастыру).

4. Алгоритмдік күшейту

Әлеуметтік желілердің алгоритмдері эмоциялық (қорқыныш, үрей) контентті көбірек таратады.

Эсхатологиялық үрейлердің әлеуметтік-психологиялық әсері

Цифрлық ортада таралатын ақырзаман тақырыбы келесі әсерлерге әкелуі мүмкін:

• Жастар арасында үрей мен паника қалыптасуы

• Діни фанатизмнің күшеюі

• Діни білімнің үстірт қабылдануы

• Радикалды идеяларға бейімділік

Зерттеулер көрсеткендей, әлеуметтік желілер діни және идеологиялық мазмұнды таратуда маңызды құрал болып отыр  .

Проблемалар және тәуекелдер

1. Діни сауатсыздық – ақпаратты тексермей қабылдау

2. Жалған ақпараттың таралуы

3. Діннің манипуляция құралына айналуы

4. Экстремистік контенттің ықпалы

Шешу жолдары

• Дінтанулық білімді арттыру

• Ресми діни ұйымдардың белсенділігі

• Медиа сауаттылықты дамыту

• Ғылыми және дәстүрлі ислам ілімдерін насихаттау

Қорытынды

Цифрлық заманда исламдағы ақырзаман белгілерінің интерпретациясы жаңа сипатқа ие болды. Әлеуметтік медиа бұл тақырыпты кеңінен таратып қана қоймай, оны трансформациялайды. Бұл бір жағынан діни қызығушылықты арттырса, екінші жағынан қате түсініктер мен үрейлердің пайда болуына әкеледі. Сондықтан бұл мәселе дінтану, медиа және психология салаларының тоғысындағы маңызды зерттеу нысаны болып табылады.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Adilova Sh. Понятие эсхатологии в контексте монотеистических религий 

2. Исламская эсхатология: концепции загробной жизни 

3. 7 малых признаков конца света 

4. Большие признаки конца света в Исламе 

5. Конец света в Исламе 

6. Kursuncu U. et al. Modeling Islamist Extremist Communications on Social Media 

7. Политика конца времён в XXI веке