5-6 сынып оқушыларына арналған республикалық
олимпиаданың екінші (аудандық) кезеңі

Второй (районный) этап республиканской
олимпиады для учащихся 5-6 класов

Пəн/предмет: Қазақстан тарихы
Сынып/класс: 5
1-15 тапсырмалар (əр дұрыс жауап үшін 1 ұпай)

15

8

15

8

1. «Тарихтың атасы» деп кімді атаймыз
А) Аристотель
В) Сыма Тсин
С) Тарквиний
D) Геродот
Е) М.Х Дулат

15

8

2. Хомо еректус адамдарының сүйек қалдықтары табылған
А) Германиядан, Якутиядан
В) Қытайдан, Германиядан
С) Кениядан, Франциядан
D) Қаратаудан, Якутиядан
E) Ява аралынан, Қытайдан
3. Астаналарын сəйкестендіріңіз
1. Чигучен ; 2. Битян; 3. Шірік Рабат
А. Қаңлы
Б. Үйсін
В. Сақ
А) 1-А;2-В;3-Б
B) 1-В,2-Б;3-А
C) 1-В;2-А;3-Б
D) 1-Б;2-А;3-В
E) 1-А;2-Б;3-В

15

8

15

8

15

8

4. Грек, Рим тарихшыларының еңбектерінде сарматтар құрамына енген тайпа
А) алан
В) аримаспы
С) жужан
D) массагет
E) дунху
5. Ақсүйек массагеттер жерленген қорым
А) Ұйғарақ қорымы
В) Беғазы-Дəндібай қорымы
С) Майəмір қорымы
D) Ботай қорымы
Е) Батпақ қонысы

15

8

15

8

6. Сақ дəуірінен қалған өте үлкен ескерткіштер
А) Ұсақ шоқылар
В) Шолақ қорымдар
С) Патша обалары
D) Сынтас қорымы
Е) Мұртты обалар

15

8

7. Белгілі бір іспен айналысатын, тұрмысы ұқсас, қоғамда өзіндік орны бар адамдар
А) ұлыстар
В) тайпалар
С) саяси дегдарлар
D) əлеуметтік топтар
Е) рулар

15

8

15

8

8. Тасмола мəдениетін қалдырды деген болжам айтылады
А) сақ тиграхаудтар
В) сақ парадарайалар
С) сақ хаумаваргалар
D) сақ исседондар
Е) сақ дайлар

15

8

9. Неолиттің басты ерекшелігі
А) терімшілік
В) аңшылық
С) дайын өнімді тұтыну
D) балық аулау
Е) өндіруші шаруашылық
10. Ел билігін қолына ұстаған хан күнби аталды
А) Үйсіндер
В) Сарматтар
С) Сақтар
D) Ғұндар
Е) Қаңлылар

15

8

15

8

15

8

11. Ежелгі адамның алғаш рет қазақ жерінде жылқыны қолға үйреткендігін тұңғыш ашқан
ғалым
А) С.С. Черников
В) З.С. Самашев
С) Г.Б. Зданович
D) В.Ф. Зайберт
Е) Ə.Т Төлеубаев
12. Кирдің Орта Азиядағы жаулап алу жорықтарын жалғастырған парсы патшасы
А) Астиаг
В) Камбиз
С) І Дарий
D) І Артаксеркс
Е) ІІ Шапур

15

15

15

13. Грек авторларының бірі «География» еңбегінде сақтарды өте қарапайым, инабатты,
кішіпейіл деп суреттеген
А) Страбон
В) Геродот
С) Марцеллин
D) Прииск
Е) Полиэн

8

8

8

14. Атақты жартастағы сына жазуында сақтардың парадарайя, тиграхауда, хаомаварга

туралы жазылған
А) Ашшурбанипал
В) Қаратау
С) Қасқарау
D) Баянзураг
Е) Бехустин

15

8

15

8

15. Андрондықтардың бет-бейнесіне анықтама берген ғалым
А) О.С. Смағұлов
B) В.П. Алексеев
C) К.М. Байпаков
D) С.Н. Абашин
Е) Р.М. Юсупов

15

8

16-25 тапсырмалар [əр дұрыс жауап үшін 2 ұпай беріледі]
16. Оқиғалардың хронологиялық дұрыс ретін анықтаңыз
1. Каталаун шайқасы
2. Ғұндар мен қаңлылардың біріккен күштері үйсіндерді талқандады
3. Сақтарға парсы билеушісі Кирдің жорығы
А) 1.2.3
B) 1.3.2
C) .2.1.3
D) 3.1.2
Е) 2.3.1

15

15

17. Сақтар туралы дерек қалдырған грек ғұламалары
А) Марцеллин, Полиэн, Кассий
В) Плутарх, Прииск, Ктесий
С) Геродот, Страбон, Ктесий
D) Тит Ливий, Луций, Страбон
Е) Марцеллин, Ктесий, Тацит

8

8

15

8

18. Ежелгі тайпалар мекендерін сəйкестендіріңіз
1. Үйсіндер; 2. Сарматтар; 3. Қаңлылар
А. Еділ бойынан Жем жəне Аралға дейін; Б. Жетісу; В. Сырдарияның төменгі ағысында
жəне Аралдың солтүстік-шығысы
А) 1-А;2-В;3-Б
B) 1-В,2-Б;3-А
C) 1-В;2-А;3-Б
D) 1-А;2-В;3-Б
Е) 1Б; 2А; 3В

15

15

15

19. Үйсіндер тарихы туралы мəлімет беретін аса құнды дерек көзі
А) Геродот «Тарих» еңбегі
В) Авеста жазбалары
С) Бехустин жазбалары
D) Хань əулеті кітабы
Е) Тацит «Анналдар» еңбегі

8

8

20. Ескендір Зұлқарнайынның сақтарға жорық жасаған уақыт
А) б.з.б. 519 жылы

8

В) б.з.б. 530 жылы
С) б.з.б. 330 жылы
D) б.з. 451 жылы
Е) б.з.б. 145 жылы

15

15

21. Парфия патшалығының негізін қалаған
А) Қатпыз
В) Арсақ
С) Кави Кава
D) Сыпатай
Е) Скопасис

8

8

15

8

22. Ғұндардың билеушісін атаған
А) Тұмар
В) Хан
С) Күнби
D) Шəнүй
Е) Қаған
23. Қазіргі Қырғызстан, Өзбекстан, Тəжікстан жəне Түрікменстан аумағы
А) Орта Азия
В) Шыңжан
С) Таяу Шығыс
D) Оңтүстік Орал
Е) Шығыс Азия

15

15

24. Ең алғаш металл қолданылған дəуір
А) Қола
В) Палеолит
С) Неолит
D) Энеолит
Е) Мезолит

8

8

15

8

25. Ежелгі Үйсіндердің археологиялық ескерткіші
А) Үңгірқора
В) Берел
С) Ұйғарақ
D) Бесоба
Е) Шілікті
26-30 тапсырмалар [əр дұрыс жауап үшін 3 ұпай беріледі]

15

15

Мəтін

15

б.з.б. 530 жылы Кир бастаған парсы əскері сақ жеріне басып кіреді. Сол уақыттарда
сақтарды Тұмар патшайым билеген болатын. Əйел екендігіне қарамастан, ол парсылармен
қиян-кескі соғыс жүргізеді. Кир əскері Сырдария аумағына дейін келіп, сақ билеушісіне
елші жібергенде Тұмар патшайым онымен келіссөз жүргізуден бас тартады. Оған ашуланған
Кир сақтарға қарсы шабуылға шығады.
Бірақ, Тұмар патшайым өз жерінде соғысқанды қолайлы деп тауып, əдейі парсы
əскерінің судан өтуіне мүмкіндік береді. Сөйтіп, жау қолын өзеннен өткізген сақ билеушісі
біршама жер жүргеннен кейін қостарын тігеді. Бірақ парсы билеушісі қулыққа көшіп,

8

8

8

қорыққан сыңай танытып, əдейі қашады. Сонда Тұмардың Ыспарғап есімді ұлы жаудың
артынан қуамын деп алданып, қақпанға түсіп, қаза болады. Ал баласының өлімін естіген
сақ патшайымы Кирдің басын əкелуге бұйрық беріп, қалың атты əскерімен парсы жеріне
соғысқа аттанады.
Сол ұрыста сақтар парсы əскерін ойсырата жеңіп, Тұмар патшайым қанға тоймаған
парсы билеушісі Кирдің басын алдырып, жазалайды. Ол əскерлеріне тері қапты қанмен
толтыруды бұйырып, Кирдің басын ұстап тұрып: «Сен осында қанды аңсап келіп едің, енді
өз қаныңды тойып іш!» деп, өшін алған. Осы аңыздан сақтардың батыл, ержүрек, жауынгер
тайпа болғандығы дəлелдейді.
Ал, Шырақ есімді сақ малшысы туралы аңыз сақтардың өте ақылды жəне жауынгер
болғанын тағы бір дəлелдемек. Сол заманда Шырақ есімді малшы жігіт өз денесін
пышақпен тілгілеп, алдынан шыққан жауға сақ көсемдерінен қорлық көрдім деп,
ақылдылығымен жау əскерін алдап түсірген. Оның қызыл-ала қан болған денесін көрген
жау қолы малшы жігіттің сөзіне сеніп, оның артынан еремін деп, шөл далада адасып,
қырылып қалады.

15

8

15

8

15

8

26. Мəтіннен сақтардың мекенін анықтаңыз
А) Еділ бойы мен Жетісу
В) Сырдария аумағы мен Арал маңы
С) Батыс Сібір мен Алтай
D) Ертіс жағалауы мен Сырдария аумағы
Е) Жетісу мен Алтай
27. Сақтардың негізгі соғыс күші
А) теңіз əскер
В) жаяу əскер
С) атты əскер
D) əуе əскер
Е) алпауыт əскер

15

8

15

8

15

8

28. Мəнмəтінді зерделеп, сақ батырын анықтаңыз
А) Анақарыс
В) Шегу
С) Кир
D) Ыспарғап
Е) Шырақ
29. Мəнмəтінді қолдана отырып дұрыс дəйекті анықтаңыз
I. Ыспарғап жаудың артынан қуамын деп алданып, қақпанға түсіп, қаза болады; II. ғұндар
патшаны мойындағанмен негізінен ақсақалдар үстемдік жүргізетін; III. Сол ұрыста Тұмар
патшайым парсы əскерін ойсырата жеңеді; IV. үйсін гуньмосына ұзатылған қытай
ханшасын қызмет ететін сарай əйел Фей Энді бірге аттандырған.
A) IІ, III
B) I, II
C) III, IV
D) I, III
E) I, IV

15

8

15

8

15

8

30. Сақ қоғамында əйелдер əскери жасақ құрамында ерлермен қатар жорықтарған
қатысқандығы
А) əйелдер үстемдік жағдайда болғандығын білдіреді
В) əйелдер мен ерлердің тең құқылы саналатындығын білдіреді

С) аналық рулық қоғамның болғандығын білдіреді
D) ақсақалға көшкен рулық қоғам болғандығын білдіреді
Е) ақсүйектер билігінің болғандығын білдіреді

15

15

15

15

15

15

15

15

15

8

8

8

8

8

8

8

8

8