Дарынды балалармен жұмыс істеудегі түсініктер

Мақала

Әр баланың жүрегінде бір шоқ жұлдыз бар. Сол жұлдызды жаға білу – ұстаздың басты міндеті. Дарынды балалармен жұмыс істеу – тек оқыту мен тәрбиелеу емес, бұл – жүректен жүрекке жол табу өнері. Дарынды оқушы – ерекше қабілет иесі, оның ішкі әлеуетін ашу үшін мұғалімнен терең түсінік, төзім мен шеберлік қажет.

Дарындылық – табиғаттың берген сыйы. Алайда, ол сыйдың жарқырауына мүмкіндік жасау – қоғам мен ұстаздың ортақ парызы. Дарынды бала көбіне өз ортасынан ерекшеленеді: ойлау қабілеті жоғары, сұрақтары көп, ізденіске құштар. Мұндай оқушымен жұмыс істеу мұғалімнен жан-жақты дайындық пен жаңашыл көзқарасты талап етеді. Сондықтан да қазіргі білім беру жүйесінде «жеке оқыту», «сыни ойлау», «жоба қорғау», «шығармашылық тапсырмалар» сияқты әдіс-тәсілдер дарынды оқушылар үшін өте маңызды құралға айналуда.

Дарынды балалармен жұмыс істеуде ең алдымен мұғалімнің өз оқушысын терең тануы маңызды. Кез келген қабілет ерте байқалуы мүмкін, бірақ ол дұрыс бағыт-бағдар болмаса, өз дәрежесінде дамымайды. Мұндайда «Талант – тас жарады, тас жармаса бас жарады» деген қанатты сөз еске түседі. Демек, талантты балаға бағыт беру – оның тағдырын шешуі мүмкін әрекет.

Әр дарынды баланың артында оның дарынын байқаған, сенім артып, қолдау көрсеткен ұстаз тұрады. Сондықтан мұғалімнің кәсіби дамуы мен үздіксіз ізденісі – дарынды оқушымен жұмыстың басты шарты. Мұғалім өзі де шығармашыл, жаңашыл әрі рухани бай тұлға болса ғана, оқушы бойындағы ерекше қабілетті көріп, оны дамыту жолдарын таба алады. «Ұстаз – шам, ол өзі жанып, өзгеге жарық түсіреді» деген қанатты сөз осы орайда өте орынды. Дарынды балалармен жұмыс істей отырып, мұғалім өзінің де қабілетін шыңдайды, шабытын оятады, жаңа мүмкіндіктерге жол ашады.

Сонымен қатар, дарынды балалардың эмоционалдық әлемі де ерекше болатынын ескеру керек. Олар кейде жалғызсырап, өз қабілетіне қоғамнан қолдау таппай, тұйықталып қалуы мүмкін. Мұндайда мұғалімнің қолдауы мен сенімі – бала үшін үлкен күш. Сол себепті ұстаздар тек білім көзі ғана емес, дарынды баланың демеушісі, рухани тірегі болуы тиіс.

Қорытындылай келе, дарынды балалармен жұмыс істеу – жүрек жұмысы. Бұл – биік жауапкершілік пен шынайы жанашырлықты қажет ететін қасиетті іс. Өйткені, «Бір бала – бір әлем». Сол әлемнің жарық жұлдызын сөндірмей, жарқырата білу – әр ұстаздың кәсіби әрі адами міндеті.

№2 Хромтау гимназиясының

қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі

Байсакалова Алма Жумабаевна