Деңгейлеп оқытудың тиімділігі

Білім беру жүйесінде оқыту әдістемелерін жетілдіру – заманауи педагогиканың маңызды міндеттерінің бірі. Қоғамның сұранысына сай жан-жақты дамыған, өз бетімен ойлай алатын, функционалды сауатты тұлғаны қалыптастыру үшін оқытудың жаңа тәсілдерін қолдану қажеттілігі артуда. Соның ішінде деңгейлеп оқыту әдісі ерекше орын алады. Бұл әдіс білім беру процесінде оқушылардың жеке ерекшеліктерін ескеріп, оқу материалын меңгерудегі мүмкіндіктеріне қарай білімді игеруді ұйымдастыруға мүмкіндік береді.

Бұл баяндамада деңгейлеп оқытудың әдіснамалық негіздері, оның артықшылықтары, тиімділігі және білім беру тәжірибесіндегі рөлі қарастырылады.

Деңгейлеп оқыту – білім беру процесін саралап ұйымдастыру әдісі, онда оқушылардың жеке қабілеттері, танымдық белсенділігі, білімді қабылдау деңгейі ескеріледі. Бұл әдістің негізі педагогикалық психология мен дидактиканың принциптеріне сүйенеді, әсіресе оқытудың даралануы және саралануы қағидаларына басымдық беріледі.

Деңгейлеп оқыту процесінде оқу материалдары үш негізгі деңгейге бөлінеді:

1. Базалық деңгей – оқушылардың міндетті түрде меңгеруге тиісті ең төменгі білім деңгейі.

2. Орта деңгей – оқу материалының тереңдетілген мазмұнын қамтиды.

3. Жоғары деңгей – шығармашылық және зерттеушілік жұмыстар арқылы білімді кеңейтуге арналған.

Бұл құрылым білімді игеру кезінде әр оқушының қабілетін барынша дамытуға бағытталады.

Деңгейлеп оқытудың тиімділігі:

1. Оқушылардың жеке ерекшеліктерін ескеру. Деңгейлеп оқыту әрбір оқушының интеллектуалдық және танымдық ерекшеліктерін есепке алуға мүмкіндік береді. Оқу материалын игеру деңгейін таңдау арқылы оқушы өз мүмкіндіктеріне сәйкес білім алады. Бұл олардың оқуға деген қызығушылығын арттырып, мотивациясын күшейтеді.

2. Сараланған оқыту нәтижесі. Оқушылардың білім деңгейіне қарай тапсырмаларды таңдауы олардың білім сапасын жақсартады. Базалық деңгейден бастау алған оқушы біртіндеп орта және жоғары деңгейлерге жетуге талпынады. Мұндай тәсіл оқушылардың өзін-өзі дамытуына және білімін жетілдіруге оң ықпал етеді.

3. Шығармашылық қабілеттерді дамыту. Жоғары деңгейде оқушыларға шығармашылық және ізденіс жұмыстары ұсынылады. Бұл олардың ойлау қабілетін дамытып, зерттеушілік дағдыларын қалыптастырады. Мұндай тәсіл ХХІ ғасырдағы дағдыларға, яғни креативтілік пен проблемаларды шешу қабілеттеріне үйретеді.

4. Білім сапасын арттыру. Деңгейлеп оқыту әдісі оқушылардың білімді меңгеру қарқыны мен сапасын арттыруға мүмкіндік береді. Әр деңгей бойынша нақты нәтиже көрсеткіштері белгіленетіндіктен, оқытудың тиімділігі жоғарылайды.

5. Тұлғалық-бағдарлы оқытуға бейімделуі. Деңгейлеп оқыту тұлғаның жеке даму ерекшеліктерін есепке алып, білім беру процесін оқушының жеке қажеттіліктеріне сай ұйымдастырады. Бұл тәсіл оқушылардың өзін-өзі бағалауын, дербестігін және жауапкершілігін арттырады.

Деңгейлеп оқыту әдісі орта мектептерде, колледждерде, жоғары оқу орындарында кеңінен қолданылады. Мысалы, математика пәнінде базалық деңгейде негізгі формулаларды түсіндіру жүзеге асырылса, жоғары деңгейде оқушылар күрделі есептерді шығармашылық жолмен шешуге машықтанады. Тіл пәндерінде базалық деңгейде грамматикалық ережелерді меңгерту мақсат етілсе, жоғары деңгейде эссе жазу, талдау жұмыстарын орындау сияқты шығармашылық тапсырмалар беріледі.

Арнайы зерттеулер нәтижесінде деңгейлеп оқыту әдісінің білім сапасын арттыруда тиімділігі дәлелденді. Оқушылардың білім деңгейін жүйелі бағалау олардың дамуын нақты қадағалауға мүмкіндік береді.

Деңгейлеп оқыту әдісі заманауи білім беру процесінде ерекше орын алады. Бұл әдіс оқушылардың білім алудағы жеке ерекшеліктерін ескеріп, олардың танымдық қабілеттерін барынша дамытуға жағдай жасайды. Сонымен қатар, деңгейлеп оқыту білім сапасын арттырудың тиімді құралы ретінде педагогикалық тәжірибеде кеңінен қолданылады.

Әдістің артықшылықтары оқытудың даралануы мен саралануын қамтамасыз ету арқылы білім алушылардың оқу процесіне деген ынтасын арттырып, олардың жеке қабілеттерін дамытуға бағытталған. Сондықтан деңгейлеп оқыту – заманауи білім беру жүйесінің ажырамас бөлігі ретінде ғылыми негізде қолданыла беретін перспективалы әдіс.

Бұл әдісті тиімді қолдану үшін педагогтердің кәсіби құзыреттілігін арттыру және оқыту мазмұнын сапалы деңгейде ұйымдастыру басты міндет болып табылады.