Дауысты дыбыстарға математикалық тәсілмен мінездеме беру.

Сабақтың тақырыбы: Жуан және жіңішке дауыстылар. Сөз сиқырын ұға біл.

Жалпы мақсаттар.а)  Дауысты дыбыстардың жасалу жолдарын түсіндіру,сатылай кешенді талдау жұмыстарын жүргізе отырып,алған білімдерін бекіту
ә)  Тілдік – эстетикалық сезімдерін тәрбиелеу,ұжымдық жұмыс барысында адамдық қасиеттерін дамыту,ұлттық рухты бойларына сіңіру ;

б)  Сауатты жазу,оқу дағдыларын жетілдіру,оқушылардың белсенді ойлау қызметтерін жандандыру.
Сабақтың түрі :   Ізденіс сабағы
Сабақтың әдісі :   сатылай кешенді талдау
Сабақтың көрнекілігі : үлестірмелі кеспе қағаздар
Пәнаралық байланыс :   әдебиет

Сабақтың барысы. Топқа бөлу. Тәтті кәмпиттер арқылы топтарға бөлу.Себетпен конфет әкелу. Оқушыларға себеттен конфет алуларын сұраймын.Конфеттің түрлеріне қарай

3 топқа бөлініп отырады.

1-топ «Сары кәмпиттер»

2-топ «Көк кәмпиттер»

3-топ «Қызыл кәмпиттер»

Ынтымақтастық атмосферасы.

«1» дегенім – жаман баға
Алады оны жаман бала
«2» дегенім – нашар баға
Інішегім нашарлама
«3» дегенім – орта баға
Алады оны орта ғана
«4» дегенім – жақсы баға
Алады оны жақсы бала
«5» дегенім – үздік баға
Оқитын бол үздік қана!

Мағынаны тану

Ауа өкпеден кедергісіз шығып,үннен ғана тұратын дыбыстарды дауысты дыбыстар дейміз.
   Қазақ тілінде  12 дауысты дыбыс бар : а,ә,и,о,ө,е,э,у,ұ,ү,ы,і
   Тілдің қатысына қарай дауысты дыбыстар жуан және жіңішке болып бөлінеді.
   Тіл кейін шегініп,үсті дөңестену арқылы жасалған дауысты дыбыстарды жуан дауыстылар дейміз. Жуан даысты дыбыстар мыналар : а,о,ұ,ы,у.
   Тіл ілгері қарай,созылу арқылы жасалған дауысты дыбыстарды жіңішке дауыстылар дейміз.
  Жіңіщке дауысты дыбыстар мыналар : ә,ө,ү,і,е,э,и,у

Қазақтың топ сөзіндегі дауысты дыбыстар негізінен не бірыңғай жуан,не бірыңғай жіңішке болады. Түбір сөзге жалғанатын қосымшалар құрамындағы дауыстылар да осы заңға бағынады.
   Тек кірме сөздерде және қос сөздерде бұл ерекшелік әрдайым сақтала бермейді.

Мысалы : кітап (араб сөзі )
Ескерту : у дыбысы айтылуына қарай әрі жуан,әрі жіңішке дауыстылар тобына жатады.

Сергіту сәті. Орнымыздан тұрайық,
Алақанды созайық.
Оңға қарай иіліп,
Солға қарай иіліп,
Бір отырып, бір тұрып,
Сәл тынығып алайық

Топтық жұмыс. 1 топ тапсырмасы Мына жұмбақтарды көшіріп жазып, жуан дауысты сөздердің астын бір, жіңішке дауысты сөздердің астын екі рет сызыңдар.

Ішіне тамақ салынған, Әкесі – тышқан,

Есігі тастай жабылған. Шешесі құстан. \Жарғанат\

Қамыс құлақ, тостаған тұяқ,

Мінсең – қанат, сүті дәрі,

Еті тамақ. \Жылқы\

2 топ тапсырмасы. Мына сөздердің ішінен жуан у дыбысы бар сөздерді бір бағанға,жіңішке у дыбысы бар бар сөздерді екінші бағанға теріп жазыңдар.

Ашу,білу,қазу,сену,жазу, қу,беру,жолығу,кезу,сызушы,жу,көну, тану, ілу, шешу, тігу, жолығу, уақ, уыс, уық сену, төгу, тесу, тору,тоқу, жу, қону, қосу, кесу, уыз,білу, бірігу, көну, көру, оқу, сөгу, төгу.

3 топ тапсырмасы. Жұмбақтың шешуіне дыбыстық талдау жасау.

Берілгені: Жылқы

Шешуі: 5 = 2 +3 ”

2 =2 (ы2) (3 ” = 3 ” ( ж, и, қ )

1)тілдің қатысына қарай:

2 ( ы2) тіл арты, жуан

2 Ў% = тіл алды, жіңіщке

Берілгені: жарқанат

Шешуі: 8 = 3 + 5”

3 = 3 (а3); 5” =5” (ж, р, қ, н, т)

1)тілдің қатысына қарай:

3 (а3) тіл арты, жуан

3 = тіл алды, жіңішке

Сабақты бекіту."Ыстық орындық" әдісі.

1.Дауысты дыбыстар дегеніміз не?

2.Тілдің қатысына қарай дауысты дыбыстар нешеге бөлінеді?  

3.Жуан дауыстылар дегеніміз не?

4.Жіңішке дауысты дыбыстарға қандай әріптер жатады?

Үй тапсырмасы. Жуан, жіңішке дауысты дыбыстары бар 4 сөз ойлап жазу, қалаған екі сөзге дыбыстық талдау жасау.

Бағалау

Бағалау парақшаларын тарату

Парақшаларды толтырады

Кері байланыс."Екі жұлдыз бір ұсыныс"