400 000+ дайын материалды
1 жыл бойы шексіз жүктеңіз
ҚМЖ, БЖБ, ТЖБ, презентациялар және авторлық материалдар
4 990₸/ 1 жыл
🔥Арнайы баға ·10.12.2026 дейін
Одан кейін - 29 990 ₸
Бір рет төлейсіз · Автотөлем жоқ
Тақырып бойынша 31 материал табылды

Дені саудың жаны сау

Материал туралы қысқаша түсінік
Дені саудың жаны сау
Материалдың қысқаша нұсқасы

ЦИКЛОГРАММА Төртінші аптаға (25-29қыркүйек 2017ж.)



Өтпелі тақырып:«Дені саудың жаны» Тақырыпша:«Өзім туралы»

Күн тәртібі

Уақ

ыты

Дүйсенбі


Сейсенбі

Сәрсенбі


Бейсенбі


Жұма

Балаларды қабылдау

Тәрбиешінің балалармен қарым-қатынасы: отбасы дәстүрлері туралы жеке әңгімелесу, қарым-қатынас және көтеріңкі көңіл-күй орнатуға ойындар ұйымдастыру. Жағымды жағдай орнату

Ойындар(үстел үсті,саусақ т.б )


Таңертеңгі гимнастика (10 мин)


8.00-9.00



8.25

Үстел үсті ойыны

«Мозайка»

Мақсаты: Балаларға берілген суреттердің бөлігін тауып орналастыра білуге үйрету. Тапқырлықа баулу

Саусақ ойыны

«Бақшадағы қызанақ пен қияр»

Мақсаты:бақша туралы түсінік бере отырып қызанақ пен қияр көкөніс екенін ажырата білуге үйрету


Фотосуреттер қарастыру«Менің балабақшам».

Фотосуретте бейнеленген балабақшадағы ойнап жатқан балалар туралы әңгімелеу.

Саусақ ойыны «Достарым».

Достарымен түскен суреттерді қарап,олар туралы әңгімелеу

Үстел үсті ойыны – пазл«Үйшік құрастыр»

Балалармен балабақша туралы әңгімелесу


Жаттығулар кешені

Таңғы ас:

8:40-9:00



Ойын- жаттығуы: 

Сылдырлайды мөлрдір су,
Мөлдір суға қолыңды жу.
Жуынсаңсаң сен әрдайым,
Таза бетің, маңдайың.

Ойындар, Ұйымдастырылған оқу қызметіне дайындық.


Балалармен ұйымдастырылған оқу қызметін ұйымдастыруда ойындар және баяу қимылды ойын-жаттығулар.

Мектепке дейінгі

ұйым кестесі бойынша

ұйымдастырылған оқу қызметі


9:00-

10:00





































1Сөйлеуді дамыту

«Не дәмді»ертегісі

Шаттық шеңбер;

-Алма салынған себетті көрсету. Балалар қуанышты сезімде болады.Ғажайып сәт : Aлманы барлық бала иіскеп көреді. -Алама сендерге ұнай ма ?

-Ал мұнда алманы жұлдызқұртта жақсы көреді екен. «Жұлдызқұртаарға аламанын дәніне жетуге көме тесе йік!» тапсырмасын орындату. Балалар,бізге алма жеген ұнайды екен, жұлдызқұртқа да алма ұнайды. -Ал енді мен сен дерге» Недәмді» ертегісін оқып беремін Сергіту сәті: Бір бас қосқанда құстар мен хайуанат тар нендей тамақ тың дәмді екенін талқылапты. Сонда Тауық: Ең дәмді тамақтары,-депті қытқыттап. Тапкан екенсің дәмді тамақты! Кеміріп жейтін сүйекке не жетсін! Дейді Ит абалап Бәрің де білмейсің. Күтірлетіп жейтін сәбізден артық ештеңе жоқдей. -дейде қоян екі құлағы тікірейіп. -жас шыбықтың қабығынан дәмді не болушы еді!-деп ешкі маңырапты -Шіркің қою сүтті айтсандаршы!-деп мысық тамсанды. Cөйтіп,әркім өзі сүйетіп тағамды мақтап, қызыл кеңірдек болысып бәтуаға келе алмай тарасыпты -Ал балалар ергіден нені түсіндіңдер? -Балалар,өз өз уйлеріңде аналарың немесе әкелерің және өзің нені жақсы көресіңдер? -Көріңдер ме?әр адамдардың да өз сүйікті тағамдары бар. Қандайда тамақ бар.Қандайда тамақ болсын, жиркеніп жеуге болмайды. Астың бәрі дәмді тәтті -Балалар,бір үзім нан жерге түсіп кетсе немесе қиқымы шашылса, не істейміз? «Нан қиқымы шашпаңдар» Жерде жатса баспаңдар»-деген өлең бар, ешу уақытта асты басып кетуге болмайды.Нанды да,айты да қадірлеуміз керек.


Сергіту сәтті.

Дидактикалық ойын:Бұл не?» Ойынның шарты:баланың көзі жүмылады. Қоржынға салынған көконістер мен жемістерді қолдарына алып оның дәмі қандай болатынын және пәшінін айтып, атын атау керек.


2Драма

«Қызыл жидек» Балалардың театр ойындарына оң көзқарастарын қалыптастыру кейіпкердің ерекшеліктерін беру үшін мәнерлілік құралдарын қолданумен.Өзін-өзін көрсете білуде жеке шығармашылық қабілеттерін танытуға уйрету. Содан соң еқі жерде дайындап қойған бас киімдерді көрсетеді.Олар екіге болінген ұлдарға және қыздарға арналған.Балаларға қалаған баскиімді тандап алып орындыққа баүкып отыруын өтінеді . Содан соң балаларды біртіндеп сахнаға шығарып бас кімді таңдап алып орындықка барып отыруын отінеді . Содан соң балалардын біртіндеп сахнаға шығарын баскиімді тапыстырады ,ал бала сол бас қиімге лайық кимылдар жасап көрсетеді. Барлық бала сахнаға шығып болғанда бас қиімдерін жинап алып мақтап мадақтап. Дидактикалық ойын: «Қалпақ астында не жасырылған» Ойын шарты:қалпақ астына жасырған затты тәрбиеші сипаттайды. Домалақ қатты жеуге болады бауда ағаш өседі, одан шырын жасалады бүл не? Деп сұрайды. Осылай басқа да заттарды қалпақ астына бірнеше рет жасырады. Балаларға сұрақтар қою аркылы кортындылап балаларды мадақтау.

1Сурет «Дәмді алма» Шаттық шеңбер; Балаларға алманың суретін сала білуді үйрету.Алма жемісін салуда өз еркімен бояу түстерін тандай білу,жоғарыдан төмен қарай қылқаламмен сызықтар жүргізе отырып толық, тегіс бояуға үйрету.Үқыпты жүмыс жасау дағдыларын қалыптастыру жеміс-жійдектерге деген сүйіспеншілік сезімдерге тәрбиелеу «Куз»мезгілінің,суреті ілінеді. Куз мезгілі туралы білімдерін қеңейту ушін әңгіме жүргізіледі. Балалар мына суреттен нені көріп тұрсыңдар? Алма туралы сұрақтар береді балалар алманың суретін салады. «Домлақ» «әдемі», қызыл», «сары» ,жасыл» деген сөздермен сөз тіркесін құрастырады. «Әртурлі» алуан түрлі»сөздерін қайталайды . Балаларға алманың сүретін салу жолдарын түсіндіру. -Қылқаламдын үшін саусақпен ұстап, сұға батырып артық суды стакан ернеугіне сүйкеу арқылы қалдырып, қалған бояууымызға салып кылқаламның ұшымен жоғарыдан төмен қарай сызықтар жүргізе отырып алманы толық бояуға шығамыз.Енді қылқаламды жуып,қоныр бояуға салып, алманың сабығын саламыз.Алманың ішін бояу үшін қылқаламды бояуға толық батырып, жоғарыдан төмен қарай жүргіземіз Сергіту сәті: Ұйымдастырылған оқу қызметін қортындылау. Балаларға сұрақ қою.Балалардың жасаған жүмысын карау.

2Дене шынықтыру. «Көңілді әткеншек» Диаганоль бойымен жүру түрлері:Жәй, шоқрақтап, бір қрындап, аяқ ұшымен жүру. -Балалар көзімізді жұмамаз, терең дем аламыз,дем шығарамыз (әсерлі жай әуенмен тныс алу жаттығуын орындау)Ал енді көзімізді ашамыз міне енді ертегілер еліне ұшып келдік. Балалар өздері таңдаған өсімдік немесе жануардың атрибутын алып өған ат қояды, соған еліктеп қимыл жасайды. Мысалы: Аяқтың ұшымен жүру, қолды жоғары көтеріп айналу, екі қолды кезек алға қарай сермеу, алға-артқа жүру, шеңбер бойымен жүру, иілу,аяқ ұшымен жүру, секіру. Д/ойын

«Копірден еңбектеп өту» «Тауып ал»













3Ағылшын тілі Маман жетекші бойынша.


































1Математика «Таң,күн,кеш, түн»

Шаттық шеңбер;

келді. Тәулік мерзімдері туралы түсінік беру.2және3 сандары салыстыру, теңдік пен теңсіздік орнату.Таныс заттарды ені бойынша салыстыруды жалғастыру. Балаларға қазір таң атып шыққанына назарын аударту.Ойлауға ұсыну: Бүгін қандай күн? Таңер тең күн қандай? Таза ауа , жарық болады. Танертең кайда келеміз? Күндіз біз не істейміз? Балалармен тәулік туралы әңгімелесу. Балалар тәулік деп тан ,кеш, күн,түн, деп айтамыз. Балалар таң атқанда күн қанддай болады? Таң атқанда қайда келеміз?не істейміз Ал күндіз ше? Ал кешке не істійміз?тәулік жанында балаларға түсіндіру. Суретпен жұмыс.Әрбір суретті сәйкес тәулік мезгіліне қосу. Тәулік мезгілдер туралы жұмбақ жасырылады. Ұйқымыздан оянамыз, Беті-қолды жуамыз, Анамазға ереміз, Балабақшамызға келеміз. Бұл кай мезгіл? (Таңертен)


Серуенге шығамыз,Одан кейін қайтамыз Тамақ ішіп аламыз, Тәтті ұйқыға батамыз. Бұл қай мезгіл? (Түс)

Ұйқымыздан тұрамыз ,Жеңіл тамақ ішемізі, Ән айтамыз күлеміз, Анамызды күтеміз «Апай сау болыңыз»-деп Үйге қарай кетеміз. Бұл қай мезгіл? (Кеш) Үйлерде шам жанады, Маңай тастай қараңғы. Ертегі тыңдап алып, Тәтті ұйқыға батамыз. Бұл қай мезгіл (Түн)

Ұйымдастырылған оқу қызметін қорытындылау Жақсы қасыскан балалар мадақталады.




2Қоршаған орта «Дәрігер мамандығы»(Медбике кабинетіне экскурция) Тәулсіз жаңа заманда сүраныс көп маманға нағыз маман пайдалы. Мемелекет,қоғамға-деп бүгінгі оқу қызметімізді бастаймыз. Балалар сендердің аталарың кандай жумыс істейді . Балалар сендер қандай мамандық түрлерін білесіндер? Суретпен жумыс Сурет бойынша әнгімелеу. Суретте не көріп түрсыңдар? Бұл дәрігер . Адам өміріне араша түсетін дәрігерлік мамандықты таңдау ұлкен жауапкершілікті жуктейді себебі дәрігер адам анатомиясын өте терең білумен қатар ,кез келген жағдайдағы науқастын жиіркенбейтін,қан-нан қорықпайтын, адам тағдырына немқұрайлы қарамайтын күзеліске төзімді, жүйкесі мықты жан болуы керек Бұл суретте . Дәрігер баланың тісін емдеп жатыр. Тісін немен емдеп жатр ? Өзінің арнайы қүралмен емдеп жатыр . медицина саласы бірнеше бағытқ болінеді.

3Дене шынықтыру «музыкалық ырғақты жаттығулар» Шаттық шеңберіне тұрып бір-біріне өз көңіл күйлерін білдіреді.Жаттығудың бір мезгілде басталып,аяқталуын қадағалау.Санауға сәйкес жүруге үйрету.Шеңбер бойымен жүгіру.Оң жақ қырмен,сол жақ қырымен жүгіру.Шеңбер бойымен жүру, шеңберді бұзбай жүруге, бір- бірін итермеуге үйрету.Музыка ырағындағы қимылдар жасау«Тышқан мен мысық»ойынын ойнауСергіту сәті.Түлкі

Қорытындылау

Мадақтау жалпы дамытушылық жаттығуларды

ойын, сергіту сәті

музыка ырғағына сәйкес қмылдар жасауды, жаттығуларды санға сәйкес орындауды





















































1Жаратылыстану. «Өзім туралы білгім келеді»

Балалар,бүгін біз өзіміз туралы әңгімелесеміз. 
- Әйгерім,сенің қасында тұрған кім?Қалай ойлайсың,Ұлан ұл бала ма,әлде қыз бала ма? 
- Ален,сен кімнің қасында отырсың? 
- Ақниет ұл бала ма,әлде қыз бала ма?Осылайша қыздар мен ұлдардың,қандай,ойыншықтармен,ойнайтындығын,немен айналысқанды ұнататындықтарын,қандай киім киетіндіктерін сұрайды. 
Осыдан кейін балаларға өздеріне таныс өлең жолдарын айтып,сергіту жаттығуын жасауды ұсынады. 
Балалар педагогтың сұрақтарына төмендегі үлгідей жауап береді: 
 
-Ален– ұл бала. 
-Ақниеттің қасында отырамын. 
- Ақниет– қыз бала.

-Балалар, ұл, қыз бала туралы біледі екенсіңдер.Ал өздеріңнің дене мүшелерің туралы білесіңдер ме? 
Педагог балаларға адамның дене мүшелері:бас,мойын, аяқ,қолдары туралы сұрақтар қояды. 
-Балалар,сендердің үйлеріңде үлкен айна бар ма? 
-Сендерсол айнаға қарап тұрмын деп елестетіңдерші, не байқадыңдар? 
- Жарайсыңдар, балалар,енді алдарында тұрған суреттерге назар аударыңдаршы. Бұл–қағаздан қиылған қуыршақтың дене бөліктері. Қазір сол бөліктерді құрастырамыз. Ол үшін бастарыңды алдыға, артқа, солға,оңға қозғалтып көріңдерші, қозғала ма? 
- Демек, басты не қозғалтып тұр? 
- Яғни біздің басымыз мойында орналасқан екен. Олай болса басты мойынға орналастырамы -Енді мен қазір допты лақтырамын, сендер допты қағып алуға тырысыңдар
-Сендер допты қағып алу үшін не істедіңдер? 
- Яғни, қол бізге не үшін керек екен? 
- Енді қолдарыңды созып, жинап көріңдерші, не байқадыңдар? 
- Енді үстелдің үстінде тұрған дәптерді алыңдар? 
- Дәптерді ұстап тұру үшін не қажет екен? 
- Саусақ қайда орналасқан? 
- Ал қолымыз қайда орналасқан? 
- Олай болса сопақша пішінге қолды орналастырыңдар?Енді нені орналастырамыз?Аяқ адамға не үшін керек? 
- Міне, балалар, біз қуыршақтың дене мүшелерін құрастырдық? Бір–бірлерінің құрастырған бейнелеріне қараңдаршы, айырмашалақ бар ма? 
- Жарайсыңдар, балалар, қалай ойлайсыңдар қуыршақтарды толық құрамтырып болдық па? 
- Мен қазір сендерге жұмбақ жасырамын, сендер шешуін тауып, сол жұмбақтың шешуіне байланысты сурет салыңдар. 
- Педагог ауыз, мұрын, құлақ туралы жұмбақтар жасырады. 
Мысалы: 
Көреді бәрін өзгенің, 
Көре алмайды өздерің? Ол не? 
- Міне, балалар, сендер қуыршақтың бейнесін құрастырыпта болдыңдар? 
Қуыршақты құрастыру үшін денесіне қандай жансыз бөлшектерді құрастырдыңдар? Бас, қол, аяқты бір сөзбен қалай айтуға болады екен? Педагог балалардан бүгінгі жиыннан алған әсерлерін, көңіл–күйлерін, немен айналысқандарын, не үйренгендерін сұрайды. Өздеріне дене мүшелері не үшін керек екендігін сұрап қорытындылайды. Педагог дене мүшелері туралы қосымша ақпарат бере отырып зерттеу жүргізетіндігін айтады. 
- Кәне,көздеріңді қолдарыңмен жабыңдар?Мен не істеп жатырмын? 
-Ал,енді көздеріңді ашыңдар да үстелдің үстінде не жатқанын атап беріңдер? 
-Оны қайдан білдіңдер? 
-Демек, балалар, көз көру үшін керек екен. 
-Енді құлақтарыңды жауып,маған қараңдар.Мен сендерге шағын ғана өлең оқып беремін. Сендер өлеңнің мазмұнын маған айтып бересіңдер? 
-Не себепті естімей қалдыңдар? 
- Демек,құлақтың қызметі қандай екен? 
-Жарайсыңдар, балалар,тағы бір зерттеу жұмысымыз қалды.Бұл зерттеуді жүргізу үшін сендер алдарыңда тұрған заттарды пайдаланасыңдар. 
Д\ойын:«Сыңаран тап» ойыны.Ойын шарты бойынша әр балаға ішіне су құйылған және құм, күріш, бұршақ, ұн,тары,т.б дәнді–дақылдар салынған үрленбеген шарлар беріледі. қимылдыр ойластырып жасайды.

Қорытындылау: балаларға сұрақ қою

2Мүсіндеу «Алма мен алмұрт»

Суреттерде не бейнеленген?
-Осы суреттер сендерге қандай көніл күй сыйлады?
Бұл суреттер ашық түсті және көңілді бояулармен салынған, сондықтан оларға қарағанда бізде қуаныш пен көтеріңкі көңіл күй пайда болады. Балалардың жауаптары:
-Суреттерде алмалар бейнеленген.
-Суреттер өте әдемі нағыз алмаға ұқсайды.
-Түстері ашық, көңілді.
-Сендерге қандай алма ұнады?
-Ал енді үлкен жапырақтардың үстінде жатқан алмаларға қараңдашы. -Бізде алма мен алмұрттың бірнеше түрі, түсі бар. Әртүрлі жемістерді суретшілердің картинасындағыдай сауытқа әдемілеп орналастырайық.
-Бүгін біз осы алма мен алмұрттты ермексаздан жасап үйренеміз. 
Үлестірмелі материалға назарларын аударады.
-Қазір күз мезгілі. Бақтарда піскен жемістерді жинайды. Марат та бүгін атасына көмектесіп, бақтағы алма мен алмұртты жинап жатыр. Біз оған жәшіктерді толтыруға көмектесейік.Бір жәшікке жасаған алмаларымызды саламыз, екіншісіне алмұрттарымызды саламыз. Біздің де жасайтын жемістеріміз ағашта өсіп тұрғандай әдемі, жылтыр болсын.
-Алмалар жақсы көрінуі үшін.
-Ең әдемілері-қызыл қызғылт түстілері.
-Алманың пішіні дөңгедек, кішкентай сабағы бар, оған жапырақ орналақан.
Алмұрттың пішіні сопақшалау болып келеді.
Мүсіндеуді бастаймын!
Тәрбиеші: мүсіндеу тәсілін көрсетеді.
-Бұрыннан білетін домалақтау тәсілімен алманы жасаймыз. Алманың сабағын орналастыратын жерді саусағымызбен шұңқырлаймыз. Сабағы мен жапырағын жасап, шұңқырға орналастырамыз. Алмұртты жасау үшін дөңгелек жасап, жоғарғы жағын сопақша пішінге келтіріп созамыз. Сыртын тегістейміз.
Жасаған жемістеріңді жәшікке салыңдар.
Балалармен жеке жұмыс жүргізеді.
Балалар педагогтің көрсетуі бойынша саусақ жаттығуларын жасайды.
-Ермексазды домалақтаймыз, содан кейін кішкенешұңқырлап, оған таяқшаны немесе жұқа сымтемірді тығып қоямыз. 
Қажетті ермексаз түстерін таңдап алады. Оны алақанына салып жұмсартады. Балалар педагогтің көрсетуімен ілесе отырып, алма мен алмұртты жасайды.
Жәшікке дайын жемістерді салып, оынң айналасына басқа да заттарды орналастырып, құрастырады - Тәрбиеші: балаларға алма, алмұрт үлестіреді.
Күтілетін нәтиже:
Жасайды: домалақтау, созу тәсілімен жемістерді жасайды.
2Музыка

Маман жетекші бойынша

1Курастыру «



























Серуен:




10:00

11:25


Серуенге қызығушылық туғызу; балалармен жеке әңгімелесу; серуенге ойын материалдарын таңдау; серуенде балаларды әрекет етуге ынталандыру.

Бақылау3: Бұлтты бақылау
Мақсаты: Балаларға бұлттың неге ұқсайтынын қай бағытқа көшіп жатқанын бақылатып әңгімелеу.
Еңбек: Учаскедегі шашылған ағаш бұтақтарын жинату.
Балалармен жеке жұмыс:«Бұлт» Қ.Әлімқұлов
Түрленді дала,бау- бақша
Құлпыра қалды тау жақта
Қара бұлтты жел қуып
Жөкеп берді аулаққа
Қимылды ойындар:«Ақ қоян»,«Күзгі тіршілік»

Еркін ойындар.

Серуеннен оралу:

11:25

Балалардың реттілікпен киімдерін шешуі,дербес ойын әрекеті.

Түскі ас:

11:35-12:10

Балалардың назарын тағамға аудару; мәдениетті тамақтануға баулу бойынша жеке жұмыс; әдеп ережесі.

«Тәтті ұйқы»

12:10-15:10

«Бауырсақ» ертегісін айту

Біртіндеп ұйқыдан ояту, ауа, су шаралары:

15:10-16:00

«Көз қыспа»

Орындалу:Төсекте отырып, басты оңға –солға бұру(20секунт)

Бесін ас

15:20

Балалардың назарын тағамға аудару; мәдениетті тамақтануға баулу бойынша жеке жұмыс

Ойындар, дербес әрекеті:



Баланың жеке даму картасына сәйкеғс жеке жұмыс:

16:00

Ойын-жаттығу:«Қуыршықты жуындыр»Альбомдар, сюжетті картиналар қарастыру,

Ірі құрылыс материалдарын зерттеу Сюжетік ролдік ойын:

«Дүкен»

«Балаларды еңбекке, еңбекті құрметтей білуге, сыпайылыққа, ізгілікке, адалдыққа баулу.


Сюжетік ролдік ойын:

«Шаштараз»

Балалардың достық қарым-қатынастарын, ұжымдық сезімдерін дамыту.Еңбекке деген сүйіспеншіліктерін арттыру. Ойын «Кімнің заттары?»жақын адамдарының заттарын анықтау

Суретті кітапшаларды бояу,пазлдармозаика және т.б

Өзіне таныс, белгілі сөздерді ұқсас жаңа сөздермен грамматикалық түрлендірен атау,сөйем құру.

Сюжетік ролдік ойын: «Аурухана»Ақ халатты абзал жандардың игілікті еңбегіне деген балалардың сүйіспеншіліктерін арттыру.

Сюжетті-рөлдік ойын:«Көше». М/ы көше ережелерін сақтауға үйрету. Театр орталығы «Жыл басына таласқан, жануарлар»ертегісі.М\ы ертегіні сахналауға үйрету Еркін ойындар.

Жыл мезгілі туралы әңгімелесу,Мақсат қарапайым сұрақтарға жауап беруге үйрету. Дидактикалық ойын:«Атын атап бер»  

Мақсаты: түсті қабылдауды және қолдың ұсақ моторикасын дамыту.

Серуенге дайындық:

16:00-17:30

Киіну:серуенге шығу.

Серуен:

17:35

Серуенге қызығушылық туғызу.Балалармен жеке әңгімелесу: «Анаң мен әкеңнің есімдерін ата»,«Кімнің үйінде мысық бар?» және т.б.

Кешкі ас

17:30

Балалардың назарын тағамға аудару; мәдениетті тамақтануға баулу бойынша жеке жұмыс

Балалардың үйге қайтуы.

18:00

18:30

Кеңес Ата-аналарға психологиялық кеңес


Кеңес:«Тілдің мүкістігі неден пайда болған?»

Кеңе«Баланы жан-жақты дамуындағы отбасындағы рөлі»

Кеңес:

«Баланы жақсы қасиеттерге тәрбиелеу үшін не істеу кажет?»

Кеңес:

«Ана тілім туған тілім»






Ата-аналарға психологиялық кеңес

Адам баласы-өмір бойы  психологиялық  көмекке  зәру болмақ.. Әсіресе, оның нәрестелік, сәбилік, балалық  шақтарында, тіпті ауадай қажеттілік деп айтсада болады. Бірақ, біз өмір  сүрген бұрынғы қоғамда, адамның психикасын тәрбиелеуге еш уақытта мән  берілген емес. Соның салдарынан балабақшаларда да, мектептерде де, тіпті  жоғары оқу орындарымен адамның қызмет істейтін  орындарында  да, адамның психологиялық тәліміне  көңіл аударылмады. Мұндай  надандылықтың  адамдарға  тарттыратын азабыда аз емес. Осындай  қалыс тәрбиенің  ауыр кемшіліктерін  ескере отырып,азды-көпті  психологиялық  көмектің қасиеттеріне тоқталуды жөн көрдік.

Психологиялық көмектің бағыттары.

Бала  атаулының бойында біртіндеп  қалыптасатын невроздың негізгі себепкері, жалпы бала  тәрбиесінен хабары шамалы, ал бала психологиясы  дегенді  естіп көрмеген ата-аналардың  үкімі де сорақы лыққа  толы қатыгездіктерінен  екенін  ашып айтқымыз  келеді. Олардың  көпшілігі  бала тәрбиесінің қиын да қызық  сәттерін  іздеп үйренудің  орнына, тек жазалау, қорқытып-үркітумен  ұстағанда білетіндіктерімен  шектелетіндіктері белгілі. Тіршілік  тартысына  енді келген сәбилер  үшін, бұл аттап  өте алмастай  ауыр күйзелістерге апарады. Айта берсе үлкендер тарапынан  болатын дөкерде дөрекі қылықтар толып жатыр.

Ең бірінші психологиялық көмектің  бағдары-осындай  жағдайларға тап болған  балалардың ауруға шалдыға  бастаған психикасын сауықтыру болып табылады.

Екінші  бағыт-тез арада  ата-аналар мен балалар тәрбиесіне қатысты үлкендердің арасында жүргізілетін психологиялық  көмекті айтуға болады. Мұның  өзіне  тән әдістері де толып жатыр. Үлкендерге бала психикасы  жөнінде түсінік беру, оны  мұқалтпаудың маңызы жайлы, психологиялық  тәрбиелерді  үйретудің жолдарын-кітаптардан, кинофильмдерден-тереңдей  талдап көрсету арқылы. Ата-аналар мен үлкендердің  бала тәрбиесіндегі қатыгездіктен тыйылуын талап ету.

Осылайша, жас баланың психикасындағы ауыр өзгерістер мен қорқыныштардан  туындайтын, оның жан дүниесіндегі  жапа шегушіліктің зардабымен  қатаң және жедел  күресу керек. Әрине, бұл жағдай  ата-аналардың көпшілігі білмегендіктен істейтінін  де ескеру керек.

Жалпы бала  психологиясына белгілі психикалық  ауыр әсерлердің түрлерін атап өтсек: бірінші, баланың жігерін жасытатын  үкімді баға беру

(мысалы, «Сен ойнай  білмейсің», «сен дұрыс сөйлей алмайсың» деген сияқты кесімді ұғымдардың  әсері  жаман). Осыдан кейін, баланың тауы  шағылып, талабы қайтып қалатындығы  анық. Тіпті, бұдан былай оған сөйлеудің де, ойнаудың да қиындай беретіні рас. Сәбилерді  үнемі көтермелей  жетелеп тәрбиелеудің психикалық мәні зор.

Екінші сәт, баланың істеген  әрекеттеріне терісте  зілді баға беру мен қоса, оның жеке  басының намысына тиетін сөздер айту. Мәселен, «Сен ойнай білмейтініңмен қоса, мақтаншақсың, өтірік мақтанасың» деудің әсерімен, баланың жан дүниесін әбден  жаралауға  болады. Сондықтан да, баланың іс-әрекетін дұрыс бағаламау, төмендетіп бағалау  арқылы, оның қалыптасу қаблетін тұтылдыру мен қоса, ұстамдылығы мен парасатына да каяу түсіреді. Мұндай әрекеттер  баланың өміршең талпыныстарын бірден  тоқтатып, тіпті тіршілігіненде жиреніп кетуі мүмкін. Ол алдындағы армандарын да сенімдерін де  жоғалта бастайды. Үшінші бір ыңғайсыз сәт, басқа бір баламен салыстыра бағалаудағы жіберілетін әділетсіздік. Мұндай әрекеттер арқылы, баланың бойына қызғанушылық өзімшілдікті қалай сіңіріп алғандарын да байқамай қалады. Міне, тәрбиедегі психологиялық  әдістерді білмеудің салдары осындай аса қиын жағдайсыздықтарға әкеп соғады екен. Бұл бала  тәрбиесіндегі кезек күттірмейтін мәселе дегіміз келеді.

Психологиялық түзету.

    Адам баласы  өзінің тіршілік ғұмыры ұзақ па, әлде қысқа ма бәрі бір, оның биологиялық және психикалық қуат күшінің аса мол қоры, сонау нәресте кезінен бастап жинақталуға тиісті. Ондай мол қуат бала болмысында, еркін де жасқанбай жігерлі өскенде ғана жетілмек. Ата-ананың қайырымы да, төзімді тәрбиелерінің арқасында, баланың көңіл-күйі мен түйсік  сезімдерінің қанағаттануы  ғана емес, сонымен қоса  оның интелектісінің де еркін дамуына мүмкіндік алады. Түсініскен ортада тәрбиеленген балаларда ғана аса төзімді де жігерлі психика калыптасатыны  белгілі. Жоғарыда айтылғандай, сәби шағынан психикасы қатты дөрекіліктерге ұшырап, үлкен зардап шексе, ондай балалардың психикасын  орнына келтірудің өзі өте үлкен қиындықтарға соқтырады. Тіпті ондай балалардың көпшілігі  неврологиялық клиникаларда жатып  емделеді. Жалпы, мұндай балаларға психологиялық түзету жасаудың жолы, қанша ауыр болғанмен де, әр түрлі әдістерді қолданып көмекке келмеуге болмайды.

Сонда, ең әуелі мұндай жағдайда не істеу керек?

Бәрінен бұрын баланы жайына қалдырған жөн.

Әрине мұндай кеңес, ата-ананың көңілін алақұйын етіп, не істерін түсінбей абдыратары да тіпті көңілдері қалғандай өкпе-наздарын да айтқызбақ. Бірақ,  басқа  шара  жоқ. Егер, тән құрлысы жарақаттанса, оны тыныштандырып  жатқызуды ата-ананың өзі де біледі. Осы  тәрізді жан дүниесі жарақаттанған балаға да керегі тек белгілі уақытқа дейін тыныштық екенін түсінуіміз керек. Үлкендер жағы өзінің қателіктерін дереу  мойындаумен қоса, мұндай сәттегі тәрбие берудің әдістерін үйренгенше, баланы тыныш  қалпында қалдырғаннан артық шара жоқ. Міне, осы қателігін өзгертуі-психологиялық өзгертудің пәрменді бір тетігі болып  табылады. Әрине, мұндай бет бұрыс ата-анамен тәрбиеге қатысы бар үлкендерге де оңай емес. Бірақ баланың келешегі  үшін ешқандай  мәймөнкесіз, дереу ұстамдылық пен мейрімділікке ауысу қажет. Ендігі жерде, бала мен  ата-анасының түсініскен достық қатынастары ғана істің жайын анғарта алады. Осының  бәрін  табиғи қалыпта дамытуды ескерген жөн. Әйтпесе, көсеудің екінші  жағын басып қалған тәрізді, тағы да маңдайыңа аяусыз соққы тиюы ғажап емес. Сондықтан, бала  тәрбиесіне  жас қосылған  ата-аналар   кәдімгідей ақ дайындалмай болмайды. Шындап  келгенде, адам тәрбиесінің қыр-сырынан қиын өнердің болуы мүмкін емес. Оның қажеттігін қаблетіңе қарай  емес, таныстауына қажет ауадай міндетті түрде иеленуің керек.








Материалды Word форматында жүктеп аласыз
Тарифке кіреді
0 ұстаз жүктеп алған
13 наурыз
467
Бұл материалды қолданушы жариялаған. UstazTilegi материалдың мазмұны мен авторлық құқықтарына жауап бермейді. Авторлық құқық бұзылған жағдайда шағым қалдыра аласыз
"Ұстаз" платформасында тіркелген пәндік олимпиадалар
Аттестацияға жарамды екенін көру үшін "Ұстаз" платформасында "Жарыстар, олимпиадалар тізімінен "Ustaz tilegi" деп іздесеңіз шығады
Қазақстандағы ең үлкен материалдар базасынан іздеу
Сіз үшін 400 000 ұстаздардың еңбегі мен тәжірибесін біріктіріп, ең үлкен материалдар базасын жасадық. Төменде керек материалды іздеп, жүктеп алып сабағыңызға қолдана аласыз
Осы тақырыпта
көрнекілік керек па?
10 000 астам көрнекіліктерді жинап қойдық.
Көрнекілік бөліміне өтіп тақырыбын жазып жүктеп алыңыз!
Министірлікпен келісілген Аттестацияға жарамды курстар тізімі