«Диалогтік оқыту — адамгершілікке тәрбиелеу»

Қазіргі заманда білім беру жүйесінде тек қана оқушылардың білім деңгейін арттыруға ғана емес, олардың адамгершілік құндылықтарын, моральдық тұтастығын қалыптастыруға да зор мән беріледі. Себебі, толыққанды тұлға тәрбиелеу үшін оның тек білімділігі ғана емес, қоғамда өмір сүруге қабілетті, дұрыс шешім қабылдай алатын, өзара құрметпен және түсіністікпен қарым-қатынас жасайтын адам болуы қажет. Осы орайда диалогтік оқыту әдісі ерекше орын алады. Диалогтік оқыту — мұғалім мен оқушылар арасындағы ашық, еркін пікір алмасу арқылы білім алу мен адамгершілік құндылықтарды дамытуға бағытталған әдіс.

Диалогтік оқыту дегеніміз не?

Диалогтік оқыту дегеніміз — білім беру процесінде оқушылар мен мұғалім арасындағы, сондай-ақ оқушылардың өзара пікір алмасуы негізінде жүзеге асатын оқыту әдісі. Мұнда мұғалім оқушыларға тек дайын білімді ұсынушы емес, олардың сыни ойлау қабілеттерін дамытуға, сұрақ қою арқылы жаңа білім алуына және түрлі пікірталастар арқылы білімді жетілдіруге ықпал етуші серіктес болады. Диалогтық оқыту кезінде оқушылар тек ақпаратты қабылдап қана қоймайды, олар өздерінің ойларын айта отырып, пікірлерін қорғауға, өзгелердің пікірлерін тыңдауға және дұрыс шешімдер қабылдауға үйренеді.

Диалог — бұл тек сөйлесу ғана емес, ол адам арасындағы қарым-қатынас, пікір алмасу, тыңдау, ой бөлісу, өзара түсіністік пен құрметке негізделген байланыс болып табылады. Диалогтік оқыту әдісі мұғалім мен оқушылар арасындағы осындай қарым-қатынасты қалыптастыруды мақсат етеді.

Диалогтік оқыту әдісінің адамгершілікке тәрбиелеудегі маңызы

Диалогтік оқыту адамның адамгершілік қасиеттерін дамытуға ықпал етеді. Бұл әдіс оқушылардың ішкі дүниесін байытып, олардың моральдық және әлеуметтік жауапкершілік тұрғысынан қалыптасуына оң әсерін тигізеді. Әрбір диалог оқушыға белгілі бір адамгершілік құндылықтарды меңгеруге мүмкіндік береді. Мысалы, диалог кезінде оқушылар өз пікірлерін білдіргенде, олар өз ойларын дәлелдеу барысында жауапкершілік, шыншылдық, әділеттілік сияқты қасиеттерді бойына сіңіреді.

1. Өзара құрмет және түсіністік

Диалогтық оқыту барысында оқушылардың өзара құрмет көрсетуі, пікір алмасуы және бір-бірін тыңдауы аса маңызды. Бұл әдіс оқушыларға өзгенің пікіріне құрметпен қарауды, оларды тыңдауды, басқа адамның көзқарасын бағалауды үйретеді. Пікірталас немесе талқылау барысында оқушылар түрлі көзқарастарды түсініп, бір-бірінің пікірлеріне құрмет көрсетуді үйренеді. Бұл — адамгершіліктің негізі болып табылатын қасиеттердің бірі. Мұғалімнің өзі диалог барысында оқушыларға құрметпен, ашық және түсіністікпен қарағанда, оқушылар да дәл осы қасиеттерді өзара қарым-қатынас барысында қолдануға тырысады.

2. Сыни ойлау және шешім қабылдау

Диалогтық оқыту оқушыларды сыни ойлау мен шешім қабылдау дағдыларын қалыптастырады. Пікірталастар барысында оқушылар өз пікірлерін дәлелдеу үшін, әр түрлі көзқарастарды ескеріп, логикалық түрде ойлануға үйренеді. Олар мәселені әр қырынан қарап, дұрыс шешім қабылдауға талпынады. Бұл қабілеттер оқушыларды тек білімді тұлға емес, қоғамдағы маңызды мәселелерді шешуге қатыса алатын азамат етіп тәрбиелейді. Оқушылар өз ойларын білдіріп қана қоймай, басқа оқушылардың пікірлеріне де құрметпен қарап, бірлесе жұмыс істейді. Бұл процессте олар моральдық және этикалық шешімдер қабылдауды үйренеді.

3. Әлеуметтік жауапкершілік

Диалогтық оқыту оқушыларды әлеуметтік жауапкершілікке тәрбиелеуде де маңызды рөл атқарады. Диалог барысында оқушылар бір-бірінің пікірлеріне құрметпен қарай отырып, қоғамдық мәселелерге қатысты өз көзқарастарын білдіреді. Бұл әдіс оқушыларды қоғамдағы моральдық және әлеуметтік мәселелерге назар аударуға, оларға жауапкершілікпен қарап, өз пікірлерін білдіруге жетелейді. Диалогтық оқыту барысында оқушылар өз жауапкершіліктерін сезінеді, бір-біріне көмектесіп, топпен жұмыс істей отырып, бірлесіп шешім қабылдайды.

4. Моральдық және этикалық құндылықтар

Диалогтық оқыту кезінде оқушылар адамгершілік және этикалық құндылықтарды талқылайды. Олар белгілі бір жағдайларды моральдық тұрғыдан бағалай отырып, дұрыс пен бұрысты айыруға, әділетті болуға, адамгершілік нормаларға сәйкес әрекет етуге үйренеді. Бұл оқушыларды шынайы өмірде этикалық таңдау жасауға және өздерінің моральдық жауапкершіліктерін түсінуге дайындайды.

Диалогтік оқыту әдісінің ерекшеліктері

Диалогтік оқытудың негізгі ерекшеліктері мен артықшылықтарын атап өтсек:

1. Оқушының белсенді қатысуы — диалогтік оқыту әдісінде оқушы тек тыңдаушы емес, өз ойын ашық айтуға, сұрақтар қоюға, пікірлерін бөлісуге мүмкіндік алады. Бұл әдіс оқушылардың сыни тұрғыдан ойлауын дамытуға ықпал етеді.

2. Құрмет және теңдік — диалогтық оқыту кезінде әр оқушының пікірі маңызды, әркімнің сөз құқығы тең. Бұл әдіс оқушылар арасында өзара құрмет пен түсіністік орнатуға көмектеседі.

3. Бірлесіп жұмыс істеу — оқушылар топта жұмыс істеу арқылы бірлесіп шешім қабылдауды, ортақ мақсатқа ұмтылуды үйренеді. Мұнда әр оқушының пікірін тыңдай отырып, топ болып бір нәтижеге жету маңызды.

4. Қоғамдық мәселелерді талқылау — диалог барысында оқушылар өз қоғамы, әлеуметтік мәселелер туралы ой бөлісіп, жауапкершілік сезімін қалыптастырады.

Қорытынды

Қорытындылай келе, диалогтік оқыту — тек білім алуды ғана емес, адамның тұлғалық дамуын, оның адамгершілік қасиеттерін қалыптастыруды да көздейтін маңызды әдіс. Бұл әдіс оқушылардың пікір алмасу, сыни ойлау, әлеуметтік жауапкершілік, құрмет пен түсіністік сияқты адамгершілік құндылықтарды дамытуға көмектеседі. Диалогтық оқыту барысында оқушылар тек білім алып қоймай, олар өмірде дұрыс шешім қабылдай алатын, өз пікірін ашық білдіріп, басқаларды тыңдай алатын, қоғамға пайдалы азамат ретінде қалыптасады.

Қазіргі заманғы мұғалімдер диалогтық оқыту әдісін пайдалану арқылы өз оқушыларын адамгершілікке тәрбиелеуде маңызды қадам жасайды. Себебі, әрбір оқушының білімі мен мінез-құлқы олардың болашақтағы өміріне және қоғамға әсер ететін маңызды фактор болып табылады. Сондықтан, диалогтік оқыту әдісі — адамгершілікке тәрбиелеуде аса қажетті құрал болып табылады.