ДИКТАНТ ЖАЗУ ӘДІСТЕМЕСІ
Башанова Айгерім

Аннотация. Бұл мақалада бастауыш және орта буын оқушыларына арналған диктант жазу әдістемесі, оның түрлері мен ерекшеліктері, тиімді ұйымдастыру жолдары қарастырылады. Сонымен қатар, оқушылардың сауаттылығын арттыруға бағытталған бағалау критерийлері мен практикалық тапсырма үлгілері ұсынылады.

Кіріспе.
Диктант – оқушылардың орфографиялық және пунктуациялық сауаттылығын қалыптастыруда маңызды орын алатын жазба жұмыстарының бірі. Бұл әдіс арқылы оқушылардың тыңдау, есте сақтау, дұрыс жазу және логикалық ойлау қабілеттері дамиды. Диктант жазу тек білімді тексерудің ғана емес, оны бекітудің де тиімді тәсілі болып табылады.

Диктант түрлері мен олардың ерекшеліктері.
Диктанттың бірнеше түрі бар, олардың әрқайсысы белгілі бір оқу мақсатына бағытталған:

Көру диктанты. Мұғалім тақтаға немесе экранға мәтінді жазады, оқушылар оны қарап жазады. Бұл – орфографиялық дағдыларды қалыптастырудың тиімді тәсілі.

Тыңдау диктанты. Мұғалім мәтінді оқиды, оқушылар тыңдап отырып жазады. Мұнда тыңдау және есте сақтау қабілеті дамиды.

Ескерту диктанты. Мәтін алдын ала оқылады, күрделі сөздер талқыланады, содан кейін диктант жазылады.

Таңдамалы диктант. Оқушылар белгілі бір сөздерді немесе сөз тіркестерін ғана жазады.

Шығармашылық диктант. Оқушылар мәтінді аяқтайды немесе өз нұсқаларын жазады. Бұл түрі ойлау мен жазу дағдысын дамытады.

Диктант ұйымдастырудың әдістемесі.

Мәтіннің мазмұны жас ерекшелігіне сай, қызықты, әрі танымдық болуы тиіс.

Диктант алдында оқушыларға қажетті нұсқаулық берілуі керек.

Қиын сөздер түсіндіріліп, ескерту жасалады.

Жазу процесінде оқушыларға мәтінді түсініп тыңдау үшін жеткілікті уақыт беріледі.

Жазба жұмыстан кейін қателермен жұмыс ұйымдастырылады.

Бағалау критерийлері.
Диктантты бағалау барысында келесі көрсеткіштер ескеріледі:

Орфографиялық қателер саны

Пунктуациялық қателер

Каллиграфия (таза, көркем жазу)

Мәтіннің толықтығы және құрылымы

Қорытынды.
Диктант – оқушылардың сауаттылығын жетілдірудің маңызды құралы. Оны дұрыс ұйымдастыра білу мұғалімнің кәсіби шеберлігіне байланысты. Әдістемелік тұрғыда жоспарланған диктанттар оқушылардың жазу дағдысын нығайтып қана қоймай, олардың тіл байлығын дамытуға да әсер етеді.