диологтық оқыту жніндегі с есебі

Жеті модульдердің барлығында қарастырылатын идеяларды оқыту мен оқудың жаңа тәсілдері деп санауға болатынына қарамастан, мен жаңа әдіс ретінде «Диалог арқылы оқытуды» алып отырмын, себебі диалог арқылы оқыту әлеуметтік-сындарлылық көзқарасымен тығыз байланысты. Диалог негізінде оқыту мен оқу оқушылардың өзара сұхбаттасуы және мұғалім мен оқушы арасындағы диалогтің шәкірттердің өзіндік ой-пікірін жүйелеуі мен дамытуына көмектесетін амал екенінмеңзейді (МАН 12-бет ) .
Маған жаңартылған әдіс тәсілдердің бірі, сұрақ қойғанда көбінесе жабық сұрақтар қойып, оқушыларға ашық сұрақтарды қою қажеттілігі мен маңыздылығын, түсіне бастадым. Дәстүрлі сабағымызға қарағанда бұл әдіс тәсілдер тиімді бола бастады тәжрибе жүзіндеде дәлелдене бастады. Оқушыларды шығармашылыққа, тіпті өзімде өзгере бастадым. Міне бұл менің алғаш өзеруімнің белгілері болмақ. Сабақ барысында оқушылар өздігінен топтасып әр түрлі ойын элементтерін қолданыпта топтасып шығамын. Топтық жұмыстар, жеке жұмыстар бергенімде де ұйымшылдықпен орындап шықты. Әр оқушы өзінің пікірі, өзінің ойы өзіне құнды, оны бағалауды да сыни тұрғыдан ойлап, диологтық қарым қатынасқа түсе отырып оқушылар бағдаршамдармен де смайликтермен де бағалайды.

Қай мұғалім болмасын, өзінің өсіп -өркендеуі, өркенетті елге өз үлесін, және өзіндік орын алуы ұлттық білім жүйесімен, даму бағытына байланысты қай мұғалім болмасын өзінің орнын тапқысы келеді. Сонымен қатар қазіргі оқудағы жаңартылып келе жатқан жеті моделдерді қолданылып сабақ өту. Оқушыларды топтастырып сабақтар өткізу, және өзігінен жаңа тақырыпты бір біріне түсіндіру.сапалы білімге қол жеткізуді қамтымасыз ететін білім беру жүйесінің ұлттық үлгісі болып болып, әлемдік білім кеңестігінен мойындап келе жатыр. Мектептерімізде де осындай әдіс тәсілдерменде сабақтар өткізіп келе жатырмыз.Осындай жаңартылыған технологияларды қолданылып мұғалім, өзім өзгере бастадым. Себебі өз бетімен білім ала алатын, және өз білімін бағалай алатын бүгінгі біздің жас оқушылармыз. Сынып ішінде көшбасшылықпен айналысып келе жатқан, дарынды оқушыларымызда кездеседі. Жаңа тәсілдер бойынша оларға сабақтан тыс тапсырмалар беру арқылы олардың білім деңгейлерін одан да әрі қарай дамыта аламын.

Мұғалім қызметін бағалау барысында бағалаушы белгілі бір факторлар жиынтығын пайдалана отырып, « сапа» деген ұғымды өзінше түсіндіріп беретіндігін ұғыну қажет. Оқытудағы сындарлы тәсіл оқушылраға өз білімдері мен ұстанымдары жайында ойланып, тиісті сұрақ қойып, білімін толықтырып, белгілі бір тақырыпты оқып-білу кезеңінде өз түсінігін өзгертуге мүмкіндік береді. (МАН 6 бет) Өзім жұмыс істеп келе жатқан мектебімге қалай өзгеріс енгізу жолдарын іздестіріп шықтым. Бірінші болып өз сабақтарымдан бастадым, оны енгізу оңай болмады әрине өткені оның барысында сабақта әр түрлі қиындықтармен түсінбеушіліктер кездесті. Мұғалім реттінде біз өзімізге әрекет етуге, басқару шешім қабылдауға жеткілікті білік, және жеке тұлға реттінде білімге сүйене отырып оқыту мен оқыту тәжрибесіне өзгеріс енгізуге ықпал ете аламыз. Сонымен қатар әр түрлі стартигияларды қолданылып мақстақа жете аламыз. Өзімнің сабағымды алсам 5-сынпта көнерген сөздер болған соған байланысты қолданған стратегиясы «әлемді шарлау» әдісін алдым. мұнда көпшілік алдында талқылау, көпшілік алдында сөз сөйлеудің қажетті бар. Оқушыларға сабақ оданда жақсы қызықты болуы үшін жеті модулдердің ішіндегі диологтық оқытудың әңгіме-дебат зерттеушілік түрлеріне тоқталып өттім. оған «Ойлан-жұптас-бөліс» тәсілді арқылы үш топқа буынның түрлерін беремін. Әр Оқушылар сыни тұрғыданда ойланып жұптасып бір бірлерімен ұйымшылдықпен жауаптар қайтарып отырды. Оқуда қолданылатын әңгімелесу түрлері: әңгіме-дебат, топтық әңгіме, зерттеушілік әңгіме. Дәлелдеме идея мен мүмкіндіктерді ілгерілету және келісу деген анықтама береді. Оқушылар құрдастарымен, сарапшылармен диалог жүргізу барысында сыни тұрғыдан ойлап зерттеу жүргізуге қабілетті болады Диалог арқылы оқытуға В. Л.Скалкин мынадай сипаттама бере отырып «Диалог екі немесе одан да көп серіктестердің ауызша сөйлесу әрекетінің үйлесімді жемісі, ол- өзара байланысы бар мәтін»,- дейді. Диалог-сабақ барысында оқушы мен мұғалім арасындағы, оқушы мен оқушының арасындағы жүргізілетін қарым-қатынас. Талқылау мен диалог өзінің танымдылығы мен ерекшеленеді.
Білім беруде диалогтың маңызы зор, мұғалім оқушылармен тікелей байланыс жасайды, ой тастайды, әр түрлі деңгейдегі сұрақтар қояды. Диалогтік оқыту кезінде Мерсер мен Литлтонның пайымдауынша (МАН 38бет) оқушының пәнге деген қызығушылығы артады, оның білім деңгейінің өсуіне әсер етеді, берілген тақырыпты тереңірек түсінуге, тақырыпты ашуға мүмкіндік береді Оқушылардың өз бетінше ізденісі мен жеке пайымдаулар жасап, өз пікірін, өз ойын айтуға бағытталған тапсырмалар ұсынып, оларға топтарда бірлесе жұмыс жасауға, ортақ пікір шығаруға мүмкіндік бердім. Бұл жұмыстар барысында оқушылардың мәтінді оқып, таныс емес сөздерге мән беріп, аударып, бір-біріне кеңес беріп, одан нәтиже шығаруы мені қуантты. Ең бастысы сабақ үдерісінде балаларға ой тастап, оларды тақырыпты талдауға, дәлелдеуге, жауаптарын салыстыруға, зерттеулерін негіздеуге жетелеу (Мерсер, 2000) керек екеніне көз жеткіздім. Аталмыш пікірмен астарлас бағытта нәтиже берген жұптық жұмыс түріне тоқталғым келеді. Оқушыларға суреттерді таратып, суреттегі бейнені жұптық әңгіме жүргізуге ұсындым. Жұптық әңгіме кезінде оқушылар түрлі идеяларды ортаға салды. Әңгімелесу түрлерінің беретін нәтижесіне көңіл бөлсек, сапалы білім берудің бірден-бір жолы- диалогтік оқытуды үнемі жүзеге асырып отыру. Әсіресе ауызша сабақтарда зерттеушілік әңгіме арқылы жақсы нәтижеге жетелейді Сұрақ қоюдың түрткі болу, ой салу, сынақтан өткізу және қайта бағыттау сияқты әр түрлі техникалары сипатталған (МАН 41 бет). Практикада мұндай сұрақ қою түрлерін қолданып жүргенмен теориялық жағын үйрену мен үшін жаңалық болды. Сұрақты нақты, дәл, белгілі – бір мақсатты көздеп қоюға мүмкіндік береді, сабақта болатын тиімді және тиімсіз сұрақтардың болуы сияқты. Яғни мұғалім әр қадамын нақты ғалымдардың теориясына, зерттеулеріне сүйеніп қадам жасай алады. Алдыңғы тақырыпта бағалау түрлері, әдістері туралы мағлұмат алсақ, енді диалогтық оқытуды да нақты теорияны практикамен бекітіп отырдым Алдыңғы тақырыпта бағалау түрлері, әдістері туралы мағлұмат алсақ, енді диалогтық оқытуды да нақты теорияны практикамен бекітіп отырдым. Рэгг және Браунның оқушылардың жауаптары мен түсініктемелеріне қарай әрекет етудің түрлерін атап кеткен, бұл мұғалім үшін маңызды мәселелердің бірі. Жауап беру кезінде оқушының кідірісіне дұрыс әрекет жасау, одан шығу мәселесі қарастырылған. Мысалы: мәтін бойынша тапсырма берсек, оқушы түсінбедім деген сұрақ қойса, біз оған түсіндіруге уақыт жібереміз, ал бір партадағы екі оқушыға тапсырсақ олар ақылдасып, бір-бірімен кеңесіп жетеді (Харгривс және Гэлтон, 2002). Күнделікті оқытуда көбіне жауап беру жылдамдығына көп көңіл бөлмейміз, жауап беруге кететін уақытты өлшемейміз, тек шамамен жүреді екенбіз,осының әсерінен үнемі уақыт тығыздығы сезіледі.Осындай кезде мұғалім оқушыларды асықтырып ойларын жинақтауға уақыт бермейді. Ал, енді осы бағдарламаға келсек нақты теорияға сүйеніп, әр қадамымызды реттеуге болады, осы арқылы жаңа технологияны кеңірек қолдануға мүмкіндік туғызды.
«Үйренуді үйрету» идеясы менің алдымда жүзеге аса бастады. Енді сабақ үдерісінде оқушылар өз беттерінше жұмыс жүргізіп, жаңа тақырыпты өздері ізденушілікпен меңгере бастады, түсініктерін талдауға мүмкіншілік алды. Мен оларға тек бағыт беріп отырушы болдым. Топтық жұмыстар оқушылардың бірлесіп жұмыс жасауына, бірге шешім қабылдауына жағдай жасады, өз ойларымен толық ақпарат алды. Әр сабағымда диалогтық оқытуды үнемі жүзеге асырып отырдым, себебі қазақ тілі пәні ауызша жеткізуді, оқығанын қандай да бір дәлелдемелерді қажет ететін пән. Постер жасау жаңа тақырыпты игеру мен түсіну үшін тиімді болды, себебі қазақ тілі сабағында жұмыс жасау өте маңызды. Ал мәтінмен жұмысты постер арқылы, рөлдік ойын арқылы жүзеге асыру өте тиімді. Оқушыларды шапшаң жұмыс жасап, тез шешім қабылдауға дағдыландырады, сөйлеу мәдениетін қалыптастырад.