Драйверлердегі қателер және үйлесімсіздік мәселелері

Драйвер — компьютердегі аппараттық құралдар (принтер, видеокарта, дыбыс картасы, USB‑құрылғылар т.б.) мен операциялық жүйе арасында “құрылысшы делдал” сияқты жұмыс істейтін бағдарлама. Яғни, ОС драйвер арқылы аппаратқа нұсқау жібереді, аппарат әрекет жасап, драйвер арқылы ОС‑қа жауап береді.

Қателер мен үйлесімсіздік деген не?

Драйвер қателері немесе үйлесімсіздік — драйвер аппаратпен немесе операциялық жүйемен дұрыс үйлеспейтін жағдай. Нәтижесінде:

• Құрылғы мүлде жұмыс істемейді

• Жүйе жиі “көк экранға” (BSOD) шығады

• Құрылғы дұрыс көрінбейді немесе ресурстарды дұрыс қолданбайды

• Кейбір қауіпсіздік функциялары істен шығады

Қателер мен үйлесімсіздіктің негізгі себептері

1. Ескі драйверлер. Құрылғының драйвері ескі болса, жаңа ОС немесе жаңа жүйелік жаңартулармен үйлеспеуі мүмкін.

2. Қате драйвер нұсқасы. Мысалы, 64‑бит жүйеге 32‑бит драйвер орнату, немесе аппарат моделіне сай емес драйвер қолдану.

3. ОС жаңартуы . Жаңа Windows жаңартулары бұрынғы драйвер кодтарына талап қояды, оларға кей драйверлер сай болмауы мүмкін. Мысалы, Windows “Memory Integrity” режимінде үйлесімсіз драйверлерді жолатпайды. support.microsoft.com

4. Драйверлер арасында қақтығыс. Екі драйвер бір аппаратқа немесе ресурсқа тәуелді болса, қайшылықтар туындайды.

5. Драйвер файлдарының бүлінуі. Орнату барысында қателіктер, файлдардың зақымдалуы, вирустар — осы себептермен драйверлер жұмыс істемей қалуы мүмкін.

6. Қолтаңбалы (signed) талаптардың болмауы. Кейде ОС “құпияланбаған” драйверлерді жүктеуге рұқсат бермейді, себебі олар қауіпсіздік тұрғысынан сенімсіз болуы мүмкін.

7. Аппараттық өзгерістер. Мысалы, аналық платаны, чипсет немесе басқа компоненттерді өзгерткенде ескі драйверлер жаңа құрамдармен үйлеспей қалуы мүмкін.

Қалай анықтауға болады?

• Device Manager (Құрылғылар басқарушысы) терезесінде құрылғы жанында “!” белгісі пайда болуы

• Құрылғы мүлде жоқ немесе “Бұзылған құрылғы” деп көрсетілуі

• Жүйе жиі қайта басталуы немесе “көк экран” қателері

• Құрылғының жұмысында ілініп қалулар, жауап бермеу

• Windows‑тағы Core Isolation / Memory Integrity режимін іске қосуға тырысқанда “incompatible drivers” туралы хабар алу support.microsoft.com+1

Мәселені қалай шешуге болады?

Төмендегі қадамдар көп жағдайда көмектеседі:

1. Драйверді жаңарту. Құрылғы өндірушісінің ресми сайтынан соңғы драйверді жүктеп, орнат.

2. Кері қайтару (Rollback). Егер драйвер жаңартылғаннан кейін қате пайда болса — бұрынғы нұсқасына қайтар.

3. Драйверді толық өшіру және қайта орнату. Device Manager арқылы драйверді жойып, компьютерді қайта жүкте, сосын нұқ орнат.

4. Windows Update‑ты қолдану. Кейде жүйе өзі үйлесімді драйверді тауып, орнатады.

5. Қауіпсіздік функцияларын уақытша өшіру
   Мысалы, “Memory Integrity” режимін өшіру — бірақ бұл қауіпсіздікті төмендетуі мүмкін. Microsoft Learn+1

6. Жүйе қалпына келтіру (System Restore). Драйвер қателері басталмай тұрған уақытқа қайта оралу.

7. Жүктелу кезінде тек негізгі драйверлерді іске қосу (Safe Mode). Артық драйверлердің әсерін азайту үшін қауіпсіз режимде қалпына келтіру.

8. Биос / firmware жаңарту. Кейде аналық тақтаның BIOS, чипсет фирмуресі ескі болса, жаңа драйверлермен үйлеспеушілік болуы мүмкін.

Бақылау сұрақтары:

1. Драйвер дегеніміз не?

2. Драйвер үйлесімсіздігі қандай жағдайда болады?

3. Драйвер қатесін қалай түзете аламыз?

4. «Device Manager» (Құрылғылар басқарушысы) терезесінде құрылғы жанында сары үшбұрыштағы “!” белгісі не білдіреді?

5. Қайта жүктеу (restart) драйвер мәселесін шешуі мүмкін бе? Неліктен?