дүниетану пәні сабақ жоспары

Пәннің аты

Уақыты:

Кабинет:

Мұғалім

Сабақтың атауы

Кіріспе. Адам – табиғат перзенті.

Мақсаты

Күтілетін нәтиже

Мақсаты мен міндеттері: табиғат, адамды қоршаған орта туралы түсініктері туралы білім жүйесін қалыптастыру.Табиғат тепе-теңдігін сақтау.Адамның табиғатқа әсері.

1.Білімділік: өзбетінше қоршаған орта туралы білім алуға деген талпыныстарын қалыптастыру.

2.Дамытушылық: әңгімелеу, сипаттау, талдау қабілеттерін дамыту; белсенділіктерін дамыту;

3.Тәрбиелік: адамгершілікке тәрбиелеу,табиғатты қорғауға тәрбиелеу:Жылылық сезімін ояту

Сабақ түрі : жаңа тақырыпты таныстыру сабағы

Көрнекіліктер: тірі, өлі табиғат суреттері, адам жасаған заттардың суреттері.

Әдіс-тәсілдер: жұптық , талдау,түсіндіру

Психологиялық ахуал

Психологиялық дайындық

Біз балдырған баламыз,

Құстай қанат қағамыз.

Дүниені аралап,

Оқып білім аламыз.

Оқушылар шеңберде жиналып,мұғаліммен бірге бүгінгі сабаққа сәттілік тілейді.

Қызығушылықты ояту

1. Суреттен не тірі және өлі табиғатқа жататын ажырат .

Мағынаны тану

Оқулық бойынша жұмыс 7-9 бет Мәтінді оқу, суреттері бойынша жұмыс жүргізу . Қорытынды жасау: Адам-табиғат перзенті.

Сергіту сәті

Орманда кірпі келеді, 
Саңырауқұлақ тереді. 
Кездесті, міне, керегі: 
Екеуі қайың астынан. 
Біреуі терек қасынан. 
Қанша олар болмақ есепте, 
Тоқылған салса себетке?

Ой сергітеді,шашағандары

басылады

Ой толғаныс

Сұрақтар бойынша жұмыс:

1. Адам табиғаттың бір бөлігі екенін дәлеледе.

2. Адам табиғаттан нені үйрене

3. Бір күндегі істейтін іс-әрекерін әңгімеле. Табиғатқа қатысы бар ма?

Үйге тапсырма

Мазмұндау

Күнделіктеріне жазып беремін

Бағалау

Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау

Бағалау парақшасын толтырады.

Кері байланыс

Смайликтерді өзі қалаған нұсқаға жабыстырады

Пәннің аты

Уақыты:

Кабинет:

Мұғалім

Сабақтың атауы

Ағза мүшелері.

Мақсаты

Күтілетін нәтиже

1. Мәтіндегі ақынның шынайы суреттеу шеберлігін оқушы жүрегіне жеткізу, әңгіменің мазмұнын түсіндіру.
2. Оқушының сөйлеу, мәнерлеп оқу қабілеттерін дамыту. Өздігінен жұмыс істеуге, оқығанынан қорытынды шығаруға үйрету.
3. Адамгершілікке, адалдыққа, еңбекті сүюге тәрбиелеу. Болжау, өз пікірлерін еркін айтуға, өз көзқарастарын дәлелдей білуге тәрбиелеу.
Түрі. Ауызша сабақ - 2
Технология «БжС»
Ауызша – 2 сабақ картасы

Психологиялық ахуал

Психологиялық дайындық

Біз балдырған баламыз,

Құстай қанат қағамыз.

Дүниені аралап,

Оқып білім аламыз.

Оқушылар шеңберде жиналып,мұғаліммен бірге бүгінгі сабаққа сәттілік тілейді.

Қызығушылықты ояту

Мағынаны тану

Карта бойынша жұмыс жасау реті түсіндіріледі
Тірек сөздерді іздеу
Жады
ҚҚС
Тесттік жұмыс
ТСҚ
Көшбасшыға сөз
Жылдамдық жаттықтыруы
V -. бас, мойын, кеуде, қол, аяқ, ми, ағза.
Жаңа сабақ
Тақырып бойынша жаңа сабақты түсіндіру. Оқушыларды термин сөздер мен түсініктермен таныстырады.
2 кезең
Оқушылардың субъектті іс - тәжірибесін өзектендіру
Оқушылар мәтінді бір бет параққа 3 минуттық есеппен көңіл аударып оқып, оның ішінен тірек сөздерді табуы тиіс. Оқушылар мұғалімнің рұқсатымен тапқан тірек сөздерін айтады. Мұғалім ООМ белгілейді. Тіпті оқушы бір - ақ сөз тапса да, ол да бір белгілеу алады. Мұғалім барлық оқушылардың тірек сөзді табуына белсенділік танытады. Мұғалім тірек сөздер эталонын сабаққа дейін дайындап қояды.
3 кезең
Қабылдауды ұйымдастыру
Тірек сөздерімен жұмыс. Тірек сөздерге түсінік беру. Тақтаға тақырыпқа байланысты тірек сөздер берілген.
бас, мойын, кеуде, қол, аяқ, ми, ағза.
4 кезең
Ұғынуды ұйымдасыру
Қарама - қарсы сұрақтар: Матрица бойынша барлық оқушылар сұралады. Пайызды анықтау. « -» алған оқушыларға көңіл бөлу.
Қарама – қарсы сұрақтар:
1. Адамның дене мүшесі неше бөліктен тұрады?
2. Адамның ішкі мүшелеріне нелер жатады?
3. Ми қандай қызмет атқарады?
4. Адамның дене мүшесінің ішіндегі негізгісі не?
5. Ағза қалай жұмыс істейді?
6. Өкпе қай жерде орналасқан?
7. Ми адам дене мүшесінің қай жерінде орналасқан?
8. Бүйрек қандай қызмет атқарады?
9. ішек - қарын қандай қызмет атқарады?
10. Жүрек қай жерде орналасқан?
11. Жүрек қандай қызмет атқарады?
12. Қол - аяқ қандай қызмет атқарады?
13. Ағзаның қандай пайдасы бар?
14. Сымбатты, әдемі болып өсу үшін не қажет?
15. Көз қандай қызмет атқарады?
16. Адамда неше өкпе болады?
17. Адамда неше бүйрек болады?
18. Ішек - қарын таза болу үшін не істеу керек?
19. Денің сау болу үшін не істеу керек?
20. Тірі табиғатқа не жатады?
21. Өлі табиғатқа не жатады?
22. Жылдың неше мезгілі бар?
23. Табиғат нешеге бөлінеді?
24. Бір жылда неше ай бар?
25. Адам мен жануарлардың арасында қандай байланыс бар?
26. Спорттың қандай түрлерін білесің?
27. Спорттық ойындардың адам ағзасына қандай пайдасы бар?
28. «Табиғат - ана» дегенді қалай түсінесің?
29. Адам табиғаттан не үйренеді?
30. Қандай спорттық ойындарды білесің?

Сергіту сәті

Орманда кірпі келеді, 
Саңырауқұлақ тереді. 
Кездесті, міне, керегі: 
Екеуі қайың астынан. 
Біреуі терек қасынан. 
Қанша олар болмақ есепте, 
Тоқылған салса себетке?

Ой сергітеді,шашағандары

басылады

Ой толғаныс

5 кезең
Түсінудің біріншілік тексеруі
Оқушылардың бірін - бірі тестілеуі. Оқушылар өткен тақырып бойынша тестілер құрастырады және орынға отырғызу матрицасы арқылы сұралады. Өзге оқушының сайт номерін айту арқылы жүзеге асырылады. Бірін бірі тестілеу нәтижесі бойынша белгі қою ережесі:
1. Тестіні шешетін оқушы дұрыс жауабы үшін ООМ қосу белгісін алады.
2. Тестіні шешетін оқушы дұрыс емес жауабы үшін ООМ алу белгісін алады.
3. Тест құраушы оқушы ООМ қосу белгісін алады егер де, ол қойған сұраққа дұрыс жауап алынбаса.
4. Тест құраушы оқушы ООМ алу белгісін алады егер де, ол қойған сұраққа дұрыс жауап алынса.
6 кезең
Біріншілік бекітуді ұйымдастыру
Тақырыптық сөздік қор.
Мәтіннен сөздер жазу немесе мазмұнын жазу.
37 сөз.
1) Матрицаны толтыру
2) Ең көп сөз жазған оқушы сөздерін оқып береді.
3) ТСҚ - ның пайызы есептеледі.
Түйсіну
4 - 5 белгі - 5 ұпай
3 белгі - 4 ұпай
2 белгі - 3 ұпай
1 белгі - 2 ұпай
Қорытынды
Сапа нормативі оқушылардың 63% 5 ұпайдан алуы тиіс

Үйге тапсырма

Мазмұндау

Күнделіктеріне жазып беремін

Бағалау

Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау

Бағалау парақшасын толтырады.

Кері байланыс

Смайликтерді өзі қалаған нұсқаға жабыстырады

Пәннің аты

Уақыты:

Кабинет:

Мұғалім

Сабақтың атауы

Денім сау болсын десең.

Кездейсоқ жағдай- ол не? (ӨҚН)

Мақсаты

Күтілетін нәтиже

1. Оқушыларға адам денсаулығының қымбаттылығын, өмір сүру үшін қажеттілігін, бағалы байлық екендігін түсіндіру. 2. Тазалық және жеке бас гигиенасының мәдени дағдыларын қалыптастыру. 3. Балаларымыз сұлу да сымбатты, денсаулығы зор күшті болу үшін денені шынықтыру, оларға спортпен шұғылданудың маңызын түсіндіру. Оқушылардың шығармашылық қабілетін дамыту, сөйлеу шеберліктерін жетілдіру. Денесін шыңдау, шымыр да шапшаң, ұқыпты да жинақы, талғампаз, қанағатшыл, таза да әдемі болуға тәрбиелеу.

Сабақтың түрі: аралас

Сабақтың формасы: жеке, топпен

Әдісі: сұрақ-жауап, түсіндіру

Пәнаралық байланыс: әдебиет,валеология, дене шынықтыру.

Психологиялық ахуал

Армысың, асыл күн!

Армысың, асыл жыр!

Армысың, көк аспан!

Армысың, жан досым!

Жылуыма жылу қос,

Міне, менің қолым

Оқушылар шеңберде жиналып,мұғаліммен бірге бүгінгі сабаққа сәттілік тілейді.

Қызығушылықты ояту

Сабақты бастамас бұрын «Дәрігер мен бала» атты көріністі тамашалайық.

Есік қағылады. Ішке бала кіреді.

Дәрігер:-Қандай себеппен келдің?

Бала:-Басым, көзім ауырады, ұйқым келе береді.

Дәрігер:-Сағат нешеде тұрасың, нешеде ұйықтайсың?

Бала:-Түнгі 2-3-терде ұйықтаймын, 11 -де тұрамын.

Дәрігер:-Асқа тәбетің қалай? Қалай тамақтанасың?

Бала:-Қолыма не түседі, соны жей саламын.

Дәрігер:-Нені ұнатасың?

Бала:-Теледидар көргенді, компьютерде ойнағанды ұнатамын.

Дәрігер:-Оған қанша уақыт бөлесің?

Бала:-Ұйқым келгенше ойнай беремін.

Дәрігер:-Балалар, сендер қалай ойлайсыңдар, бұл бала неліктен ауырады? Себебін айтып, кеңес беріңдер.

Оқушылар: Кеш жатып, кеш тұрғандықтан, ұйқысы қанбайды.

Таза ауада аз жүреді. Компьютерде көп ойнағандықтан көзі ауырады. Жаттығу жасап, спортпен айналысу керек. Бір сөзбен айтқанда, бұл бала күн тәртібін сақтамайды. Денсаулықты сақтау керек.

Мұғалім: Ендеше, бүгінгі сабағымыздың тақырыбы «Денім сау болсын десең…»

Сабағымыздың мақсаты: оқушыларға адам денсаулығының қымбаттылығын, бағалы байлық екендігін түсіндіру.

Халық даналығында «Денсаулық-зор байлық» деген сөз бар. Ерте заманнан бері ата-бабаларымыз денсаулыққа көп көңіл бөлген. Баланың дені сау, шымыр болу үшін 4-5 жастан бастап атқа мінгізген, садақ тарту, найза шаншу, күрес секілді денені шынықтыратын жаттығулармен жаттықтырған. Осының нәтижесінде бұлшық ет қатайып, бой өсіп, кеуде кеңейіп, күш молаятынын ертеден-ақ білген. Ал қазір мектепте дене шынықтыру сабақтары жүргізіледі. Онда арнаулы мамандар иесі сабақ береді, қабілетін анықтап, қай спортқа талабы барын қадағалап, бағыттап отырады. Спорттың түрлері өте көп. Стол теннисі, шахмат, дойбы, хоккей, бокс, жеңіл атлетика, баскетбол, футбол сияқты түрлері кеңінен тараған. Кейінгі кездері жылдамдықты, тездікті талап ететін спорттың түрлері де пайда болды. Олар: у-шу,дзюдо, айкидо,таэквондо. Сонымен қатар денені шынықтыратын ұлттық ойындар да бар. Олар: «Үлек пен тайлақ», «Бәйге», «Қыз қуу», «Көкпар», «Аударыспақ», «Жамбы ату».

Мағынаны тану

І топ Спорт түрлерін және пайдасы жайлы айтып беріңдер.

ІІ топ Ұлттық ойындардың пайдасы жайлы айтыңыздар

Оқулықпен жұмыс

Сергіту сәті

Суда да біз жүземіз,

Тауға да біз шығамыз.

Шынығамыз жүгіріп,

Шынығамыз секіріп,

Шынығамыз адымдап,

Бір мезгіл демаламыз, дамылдап.

Ой сергітеді,шашағандары

басылады

Ой толғаныс

Менің ойыным

Үйге тапсырма

Мазмұндау

Күнделіктеріне жазып беремін

Бағалау

Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау

Бағалау парақшасын толтырады.

Кері байланыс

Смайликтерді өзі қалаған нұсқаға жабыстырады

Пәннің аты

Уақыты:

Кабинет:

Мұғалім

Сабақтың атауы

Тері – ағзаның қорғаныс мүшесі.

Жарақат алғандағы алғашқы көмек. Тесттік тапсырмалар

Сарамандық жұмыс

Мақсаты

Күтілетін нәтиже

Мақсаты   мен міндеттері:ағза мүшелері түсініктері туралы білім жүйесін қалыптастыру.

1.Білімділік:өзбетінше ағза мүшелері туралы білім алуға деген талпыныстарын қалыптастыру.

2.Дамытушылық:әңгімелеу, сипаттау, талдау қабілеттерін дамыту; белсенділіктерін дамыту;

3.Тәрбиелік:деңсаулыққа көңіл бөлуге,табиғатты қорғауға тәрбиелеу:

Сабақ түрі         :жаңа тақырыпты таныстыру сабағы

Көрнекіліктер:макет адам денесі, суреттер, карточкалар.

Әдіс-тәсілдер: жұптық , талдау

Психологиялық ахуал

Психологиялық дайындық

Біз балдырған баламыз,

Құстай қанат қағамыз.

Дүниені аралап,

Оқып білім аламыз.

Оқушылар шеңберде жиналып,мұғаліммен бірге бүгінгі сабаққа сәттілік тілейді.

Қызығушылықты ояту

Мағынаны тану

Адам денесіннің сыртында не бар?  Не үшін керек?

Осы сұрақтарға бүгін бірігіп жауап беруге тырысамыз.

   Дәптермене жұмыс:

Тері

              жарақаттан               үсуден     күюден          соққыдан

Тері

  сыртқы жағы          тері            сыңаулары

Оқулық бойынша жұмыс: 13-14 бет оқу, талдау. Дәптерге ережелерді жазу.

Үнемі теріні, денені (бас, қол-аяқ, тіс) таза ұстауға дағдылан.

Жарақат алу, күю, үсіп қалу өте ауыр болған жағдайда жедел жәрдем 103 шақыртуды ұмытпа!

«Кім жылдам?»  ойын ішкі мүшелерді атау, оқушылар суреттен көрсетеді.

Сергіту сәті

Көжектерімтұршы,  беттеріңді жушы,

Айнаға қарашы,  шашынды тарашы.

Киімінді киші,  мектепке қарай жүрші

Орнына отыршы,  сабағынды оқышы

Ой сергітеді,шашағандары

басылады

Ой толғаныс

-Тері қандай қызмет атқарады?

-Май мен  тердің тері арқылы шығуың ағза үшін қандай маңызы бар?

-Теріні таза ұстау жөнінде өз тәжірибеңн сүйеніп әңгімеле.

14-15 бет бойынша Жарақат алғандағы алғашқы көмекпен танысу.

Тест тапсырмалары:

1.Тері үсіген кезде

А) сылаймын   б) тілімен жалаймын   ә) жылы суға саламын   в) ақ дәкемен ораймын

2. Соғып жарақаттанғанда:

А) жылы суға малынған дәкемен ораймын

  б) қыздыратын зат басамын   ә) медециналық жапсырманы басамын   в) суық суға малынған дәкемен ораймын.

Үйге тапсырма

Мазмұндау

Күнделіктеріне жазып беремін

Бағалау

Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау

Бағалау парақшасын толтырады.

Кері байланыс

Смайликтерді өзі қалаған нұсқаға жабыстырады

Пәннің аты

дүниетану

Уақыты:19.09.2017ж

Кабинет:17

Мұғалім

Кенжеханова Ш

Сабақтың атауы

Адам денесінің тірек-қимыл қозғалыс мүшелері. Қаңқа және бұлшық ет.Партада дұрыс отыруды үйрену

Мақсаты

Күтілетін нәтиже

1. Оқушыларды «қаңқа», «бұлшық ет» түсініктемелерімен және олардың қызметімен таныстыру; бұлшық етті нығайтудағы еңбек пен дене шынықтырудың маңызын түсіндіру.
2. Бақылағыштықты, білімге деген белсенділігін дамыту, мәтінмен жұмыс істеуді үйрету.
3. Оқушыларды салауатты өмір салтын ұстануға тәрбиелеу (гигиена, дене шынықтыру, спортпен шұғылдану, дұрыс тамақтану),
Жоспарланатын нәтиже:
Пәндік нәтиже: адамның тірек-қимылын жүйесі мен олардың маңызын білу; салауатты өмір салтын сақтау;
Тұлғалық нәтиже: салауатты өмір салтын сақтауынан, өз-өзіне қызмет етуінен, тазалық ережелерін сақтауынан көрініс табуы тиіс;
Жүйелі-әрекеттік нәтиже: қосымша ақпаратты жинақтау және олардың қажеттісін іріктеп алу білігін қолдана алу.
Жұмыс түрі: әңгімелесу, сұрақ-жауап, жеке жұмыс, топтық жұмыс, оқулықпен жұмыс.
Қажетті құралдар: «адам қаңқасы» тақырыбы бойынша демонстрациялық материалдар; дене жаттығулары бейнелейтін әртүрлі суреттер, проектор

Психологиялық ахуал

Психологиялық дайындық

Біз балдырған баламыз,

Құстай қанат қағамыз.

Дүниені аралап,

Оқып білім аламыз.

Оқушылар шеңберде жиналып,мұғаліммен бірге бүгінгі сабаққа сәттілік тілейді.

Қызығушылықты ояту

Мағынаны тану

I Ұйымдастыру кезеңі. Психологиялық дайындық
II Өтілген тақырыпты бекіту
- Өткен сабақта біз не туралы айттық? (Терінің ағзаның қорғаныс мүшесі екендігін, оның атқаратын қызметін)
- Онда тақырыпты қалай меңгергендеріңді сұрақ-жауап арқылы тексеріп көрелік.
- Тері қандай қызмет атқарады?
- Тері үшін одан бөлінетін май мен тердің маңызы қандай?
- Адам неліктен өз терісін күтуі қажет.
III Сабақтың мақсаты мен міндетін қою
- Бүгінгі сабақтың тақырыбын анықтау үшін төменде берілген ребустарды топпен шешіңдер.
Топпен жұмыс.
1-топ: ребустың шешуі: қаңқа
2-топ: ребустың шешуі: тірек
3- топ: ребустың шешуі: бұлшық ет
4-топ: ребустың шешуі : сіңір
Негізгі сөздер тақтаға жазылады : қаңқа, тірек, бұлшық ет, сіңір.
- Бұл сөздер өзара қалай байланысады?
- Берілген негізгі сөздерді пайдалана отырып, бүгінгі сабақтың тақырыбын анықтап көріңдер (оқушылардың жауаптары тыңдалады)
- Ондай болса, бүгінгі сабағымыздың тақырыбы: «Тірек қимыл жүйесі. Қаңқа және бұлшық ет»
IV Білімді белсендіру
«Миға шабуыл» стратегиясы
- «Қозғалыс – тіршілік » дегенді қалай түсінесіңдер?
VI. Жаңа материалмен жұмыс
Топтық жұмыс. RWL стратегиясы. (Сурет бойынша оқушылар өзара пікірлесіп, талқылайды және кестені толтырады).
- Адам қаңқасына шолу жасау. Адам қаңқасының маңызы мен қызметі.
- Бұлшық етке шолу жасау. Бұлшық еттің маңызы мен қызметі.
Не білемін? Не білгім келеді?
Өзекті сұрақ: «Қаңқа мен бұлшық ет өзара қалай байланысты?»
- Бас, кеуде, қол және аяғыңды ұстап көр. Не байқадың. Тері астынан не сездің? (Тері астында сүйек және бұлшық ет бар.)
- Барлық сүйек нені құрайды? (Қаңқа)
- Қаңқаның қызметі қандай? (Адам денесінің тірегі, іш ағзаларды зақымданудан қорғайды?)
- Сүйектердің жалпы саны қанша? (Ересек адамда 206—дай пішіні мен көлемі әртүрлі сүйек болады.)
- Қаңқа қандай негізгі сүйектерден тұрады? (Бас сүйек, кеуде қуысы, омыртқа жотасы, төс және аяқ-қол сүйектерінен)
- Ойланыңдар! Бас сүйектің маңызы қандай? Кеуде сүйектердің ше? Аяқ- қол сүйектері ше?
• Бас сүйек миды зақымданудан сақтайды.
• Кеуде сүйегі жүрек пен және бауырды зақымданудан сақтайды
• Қол сүйектері (иық белдеу) қол мен дененің қозғалмалы жәнк берік байланысуын қамтамасыз етеді.
• Аяқ сүйектері (жамбас белдеулері) аяқтың қозғалмалылығы мен беріктігін қамтамасыз етеді.
Қорытынды:
- Қаңқаның қызметі қандай?
Қаңқа
Тірек Қорғаныс

Сергіту сәті

Орманда кірпі келеді, 
Саңырауқұлақ тереді. 
Кездесті, міне, керегі: 
Екеуі қайың астынан. 
Біреуі терек қасынан. 
Қанша олар болмақ есепте, 
Тоқылған салса себетке?

Ой сергітеді,шашағандары

Басылады

Ой толғаныс

Пікірталас ұйымдастыру.
- Балалар, сүйексіз адамдар өмір сүре алар ма еді?
Сүйексіз дене қандай болар еді?
- Адам денесінің қимыл-қозғалысы үшін тек қаңқа мен бұлшық ет қажет пе? Қалай ойлайсың?
- Сүйектер бір-бірімен қалай жалғасады және бұлшық ет сүйектерге қалай бекітілгенін кім түсіндіріп бере алады? (Сүйектер бір-бірімен буын арқылы жалғасады. Бұлшық ет сүйектерге сіңірмен бекітіледі)
Бақылау (сергіту сәті)
• Бастарыңды оңға, солға бұрыңдар
• Кеуделеріңді оңға, солға бұрыңдар
• Аяқ-қолдарыңды бүгіп, жазыңдар
- Денеміз ненің көмегімен қозғалатынын түсіндіру
- Тәжірибе жасап, бұлшық ет жұмысын анықта
- Бұлшық ет сүйектер мен буындарды қозғалысқа келтіре ала ма?
Қорытынды: Бұлшық ет жиырылуы және босауы мүмкін,т.с.с. (Оқушылардың жауабы)
Оқулықпен жұмыс. Оқулықтағы мәтінді жұптасып оқиды және карточканы толтырады.
1. Қаңқа денесінің тірегі және ішкі ағзаларды қорғайды.
2. Бұлшық ет сүйектерге арқылы бекінген.
3. Қаңқа мен бұлшық ет өзара бірлесіп жүйесін құрайды.
4. Тірек-қимыл жүйесінің мақсаты-организмді қамтамасыз ету.
Дәптермен жұмыс.
1. Қаңқа сүйектері мен бұлшық ет атауларын есіңе түсір және жаз.(суретпен жұмыс)
2. Дене жаттығуларының рөлі жайында алынатын сұхбат бойынша 3-4 сұрақ құрастыр және топ мүшелерімен оны талқыла
Өзекті сұрақ: «Қаңқа мен бұлшық ет өзара қалай бірлесіп жұмыс істейді ?» Талқыла
VI Білімді бекіту
«Атауы бойынша тап!» ойыны. Мұғалім адам сүйектерінің аттарын атайды. Оқушылар өз денесінен сол сүйектерді көрсету қажет.

Үйге тапсырма

Мазмұндау

Күнделіктеріне жазып беремін

Бағалау

Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау

Бағалау парақшасын толтырады.

Кері байланыс

Смайликтерді өзі қалаған нұсқаға жабыстырады

Пәннің аты

Уақыты:

Кабинет:

Мұғалім

Сабақтың атауы

Бұлшық ет–қимыл-қозғалыс мүшелері

Бұлшық етті жаттықтырудың маңызы.Сарамандық жұмыс

Мақсаты

Күтілетін нәтиже

Оқушыларды адамның қозғалыс жүйесінің негізгі бөлігі – бұлшық етпен таныстыру, олардың қандай маңызды рөл атқаратынын көрсету; өзіндік бақылау жүргізу; салыстыру мен талдау әдістерін үйрету; салауатты өмір салты жөнінде түсінік қалыптастыру; оқушылардың гигиеналық дағдысы қалыптасуына ықпал ету.
Сабақтың көрнекілігі: «Адам қаңқасы» плакаты, «Адам қаңқасы», «Бұлшықет», «Дене сымбатының бұзылуы» сызбалары, сантиметрлік таспа.

Психологиялық ахуал

Психологиялық дайындық

Біз балдырған баламыз,

Құстай қанат қағамыз.

Дүниені аралап,

Оқып білім аламыз.

Оқушылар шеңберде жиналып,мұғаліммен бірге бүгінгі сабаққа сәттілік тілейді.

Қызығушылықты ояту

- Балалар, сендер ертегіні жақсы көресіңдер ме? Естеріңе түсіріңдерші, мына сөздер қай ертегіден алынған?
Ерте - ерте ертеде бір патшаның қызы - Алтын бұрымды сұлу өмір сүріпті. Оның жүрісі аққудың жүзгеніндей әдемі еді, бойы - оқтай түзу, денесі - сымбатты еді.
(Орыс халқының Алтын бұрымды Василиса туралы ертегісі)
- «Оқтай түзу» және «денесі сымбатты» деген сөздерді қалай түсінеміз?
- Дене сымбатты болуы үшін не істеу керек?
- Адам өзінің жүріс - тұрысын өзі қалыптастыра ала ма?
- Дене бітімі қисық адам қандай мамандықты игере алмайды?
II. Ақпараттық блок.
(Балаларға жаднама беріледі, оны ата - аналарына көрсетуі керек).
Қымбатты балалар! Құрметті ата - аналар! Естеріңізде болсын!
1. Баланың дене бітімінің дұрыс қалыптаспауы денсаулыққа зиян келтіріп қана қоймайды, ол адамның бүкіл өмірін зая етеді.
2. Баланың дене сымбаты үстел басында, партада немесе ойнаған кезде дұрыс отырмау салдарынан бұзылады.
3. Отырған кезде аяқты нық басып отыру қажет, арқа мен қол, бас пен аяқ, кеуде симметриялы орналасуы тиіс.
4. Отырған кезде адамның арқасы орындық арқасына тиіп тұруы қажет, ал кеуде мен үстел арасында 1, 5 — 2 см қашықтық болуы тиіс.
5. Көз бен үстелдің арасында 30 см қашықтық болуы қажет.
6. Кітапты еңкейтіп, ал дәптерді 30 градусқа қисайтып ұстау қажет.
7. Жантайып жатып оқуға және үнемі бір қолға салмақ салуға болмайды.
8. Дене сымбатын велосипед те бұзады.
9. Дене бітімін түзету үшін қатты матрасқа жатып ұйықтау керек.
10. Дене бітімін түзету үшін балалар күнделікті жаттығу жасап, өз – өзін бақылап жүруі қажет.

Мағынаны тану

III. Негізгі блок.
1. Балалар қолы мен аяғын ұстап көреді. Сол қолымен оң қолының
шынтақтан жоғары қатты бұлшықетін ұстап көреді. Қолды бүккенде бұлшықет қатая түседі. Балалар жұптасып, бір - бірінің қолының бұлшықетін сантиметрлік таспамен өлшейді: алдымен бұлшықеттің қол бос тұрғандағы қалпы, содан соң бүгілген кездегі қалпы өлшенеді. Нәтижесі дәптерге немесе тақтаға жазылады. Бұлшықет қысқарды, жиырылды, жазылды. Балалар «Бұлшықет» кестесіне қарап, әрбір дене мүшесінің өз бұлшықеті болатынына назар аударады.
2. Оқулықтағы мәтінді оқу.
- Сөздікпен жұмыс істеу
- Тәжірибе жасау
- Тақырыпқа қатысты әңгіме құруға болады (мәтіннің соңындағы сұрақтарды қоюға да болады)
3. Өзекті сұрақ.
- Неге дене тұрқы бұзылған адамның жүрегі, өкпесі мен өзге де ішкі ағзаларының жұмысы бұзылады, ал спортпен айналысатын адамдар кең иықты, аяқ - қолы күшті болып келеді? Ондай адамдардың күшті және шапшаң болуының сыры неде?
Балалар өз пікірлерін білдіреді, қорытынды жасап, талдайды.
4. Дені сау адамды сипаттайтын сөздерді таңдап алыңдар:
Әдемі -Ширақ - оқтай түзу - мықты
Еңкіш -Сылбыр - сымдай түзу - ебедейсіз
Күшті -қызылшырайлы - семіз - сыптай

Сергіту сәті

Орманда кірпі келеді, 
Саңырауқұлақ тереді. 
Кездесті, міне, керегі: 
Екеуі қайың астынан. 
Біреуі терек қасынан. 
Қанша олар болмақ есепте, 
Тоқылған салса себетке?

Ой сергітеді,шашағандары

басылады

Ой толғаныс

- Дені сау адам болуға не көмектеседі?
- Біз қандай құпияларды білеміз?
Бірінші құпия - жақсы мінез.
Екінші құпия - шыныққан дене.
Үшінші құпия — дұрыс тамақтану.
Төртінші құпия - күн тәртібін сақтау.
Бесінші құпия - күн сайын дене еңбегімен айналысу.
- Сендер қалай ойлайсыңдар, осының бәрін күн сайын жасауға бола ма?
Қорытынды. Әр адам өз денсаулығын күтуі қажет.
IV. Қорытынды блок.
1. «Өзіңді тексер» бөлімінің сұрақтары:
- Адам қозғалысында бұлшықет пен сүйектер қандай рөл атқарады?
- Жүгіргенде және жүзгенде кеуденің, қолдар мен аяқтардың қандай бұлшықеті дамиды?
- Бұлшықетті дамыту үшін не істеу қажет?
2. Білімпаздарға арналған бөлім.
Негештің сұрағы:
- Неліктен баланы «қартайған бала» деп атайды?

Үйге тапсырма

Мазмұндау

Күнделіктеріне жазып беремін

Бағалау

Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау

Бағалау парақшасын толтырады.

Кері байланыс

Смайликтерді өзі қалаған нұсқаға жабыстырады

Пәннің аты

Уақыты:

Кабинет:

Мұғалім

Сабақтың атауы

Жүрек – қан айналымының негізгі мүшесі.

Мақсаты

Күтілетін нәтиже

1. Білімділік: өз бетінше ағза мүшелері туралы білім алуға деген талпыныстарын қалыптастыру.
2. Дамытушылық: әңгімелеу, сипаттау, талдау қабілеттерін дамыту; белсенділіктерін дамыту;
3. Тәрбиелік: денсаулыққа көңіл бөлуге, табиғатты қорғауға тәрбиелеу:
Сабақ түрі: жаңа тақырыпты таныстыру сабағы
Көрнекіліктер: макет адам денесі, суреттер, карточкалар, жүрек макеті.
Әдіс - тәсілдер: жұптық, талдау

Психологиялық ахуал

Психологиялық дайындық

Біз балдырған баламыз,

Құстай қанат қағамыз.

Дүниені аралап,

Оқып білім аламыз.

Оқушылар шеңберде жиналып,мұғаліммен бірге бүгінгі сабаққа сәттілік тілейді.

Қызығушылықты ояту

- Балалар, сендер не орындадыңдар?
- Қимылдарды не арқылы жасадыңдар?
- Мына суретке қарап не көріп тұрғандарыңды айтыңдаршы?
Бұл қаңқа. Қаңқа - адам денесін қозғалысқа келтіретін мүше.
1 - бас сүйек, 2 - төс сүйек, 3, 4, 5 - қол сүйектері, 6 - қабырғалар, 7 - омыртқа жотасы, 8 - жамбас сүйек, 9 - жаурын, 10, 1, 12 - аяқ сүйектері.
2. Жаңа тапсырмаларды қалыптастыру: Жүрек макетін көрсету
Жұдырықтарыңды жұмыңдаршы. Адамның жүрегі жұдырығындай дейді. Жүрек ең маңызды мүше болып табылады? Неліктен? Дәлелде.
Жүрек еті бірде жиырылып, бірде созылып, тынымсыз жұмыс істейді.
Қанның ағзаны аралап қозғалуын қан айналымы дейді.
Оқулық бойынша 21 - 22 бет оқу, талдау, сұрақтарға жауап беру.
Сергіту сәті Қазым, қазым қанқылда,
Көлде жүзіп саңқылд.
Жем шашайын жейсің бе?
Кәмпит берші дейсің бе?
Жоқ, жоқ, жоқ кәмпит тәтті болмайт ас.
Арпа менен бидай шаш.

Мағынаны тану

3. Жаңа білімді бекіту: Жүректі күту ережелері:
* спорттық жаттығулар
* таза ауада серуендеу
*еңбек жүктемесіне мән беру, уақытында демалу, ұйықтау.
Тәжірибе: Өзіңнің қан тамырыңның соғысын есепте, қорытындысын айт. Оны қалай есептеуге болатынын әңгімеле.
Дәптермен жұмыс: жүрек суретін сал, оның мүшелерін белгіле.
Шылым шегу мен ішімдікке үйір болу жүрекке үлкен зиян келтіреді.

Сергіту сәті

Орманда кірпі келеді, 
Саңырауқұлақ тереді. 
Кездесті, міне, керегі: 
Екеуі қайың астынан. 
Біреуі терек қасынан. 
Қанша олар болмақ есепте, 
Тоқылған салса себетке?

Ой сергітеді,шашағандары

басылады

Ой толғаныс

Сұрақтар бойынша жұмыс:
- Жүрек қай тұста орналасқан?
- «Қан айналымына» сипаттама бер.
- Қалай ойлайсың, адамның әр түрлі жағдайында тамырдың соғуы не себептен түрліше болады,
- Адамның жүрегі ауырмау үшін не істеу керек?
- Қан тамырдың соғуын қалай есептеуге болады?

Үйге тапсырма

Мазмұндау

Күнделіктеріне жазып беремін

Бағалау

Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау

Бағалау парақшасын толтырады.

Кері байланыс

Смайликтерді өзі қалаған нұсқаға жабыстырады

Пәннің аты

Уақыты:

Кабинет:

Мұғалім

Сабақтың атауы

Қан тамырлары. Қанның қызметі.

Сарамандық жұмыс.

Мақсаты

Күтілетін нәтиже

Топпен жұмыс жасау барысында сыныпта

ынтымақтастық атмосферасын

қалыптастырып, жүрек, қан тамырлары

туралы білімдерін толықтыру

Оқыту нәтижелері : 1.Жүрек, қан тамырларының не екенін ,

жүректен келетін ірі қан тамыр- қолқа

екенін,тарайтыниқан тамырларын артерия,

жүрекке баратын қан тамыр-көк тамыр ден

аталатынын біледі

2.Өз ойларын тұжырымдап толық жеткізеді.

3.Топпен жұмыс істей алады

4.Өздерін бағалай біледі.

5.Бірін-бірі тыңдауды үйренеді.

Психологиялық ахуал

Шаттық шеңбері

Топқа бөлу әріптер арқылы.

Жүрек деген сөз шығады.

Оқушылар шеңберде жиналып,мұғаліммен бірге бүгінгі сабаққа сәттілік тілейді.

Қызығушылықты ояту

Балалар, бүгін біз өз ағзамыз туралы білімімізді ары қарай дамытамыз. Ол үшін өткен

сабақтарды еске түсіріп көрейік,ең алдымен мына сұрақтарға жауап беріп көріңдерші:

«Расында да солай ма?»

Егер айтылған ой дұрыс болса «+»,

дұрыс емес жауап «-» деп

белгілейміз.

1. Адам табиғаттың бір бөлігі.

2. Тері – ағзаның қорғаныш мүшесі.

3. Адам қаңқасы 2-ақ сүйектен тұрады.

4. Терідегі саңылаулар оны жұмсартып, құрғап кетуден сақтайды.

5. Қолды күніне бір –ақ рет жуу керек.

6. Адам денесіндегі сүйектер бұлшық еттердің көмегімен қимылдайды.

7. Ми бас сүйекте орналасқан.

8. Адамда 14 жұп қабырға болады.

9. Қаңқа мен бұлшық етті тірек және қимыл қозғалыс мүшелері дейді.

10. Адам ағзасында 8л қан бар.

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

+ + - + - + + - + ?

-Қай сұраққа жауап беруге қиналдыңдар?

Мағынаны тану

Оқулықпен жұмыс

Сергіту сәті

«Жүректерден жүректерге»

Сонымен балалар, бүгін қан

айналым жүрек тақырыптарын

қорытындыладық. Бүгінгі сабақ

түсінікті, басқаларға түсіндіре

аламын деген оқушылар - ашық

қызыл жүректі, ал түсінбегенім бар

деген оқушылар – сары жүректі

алып, бәріміздің деніміз сау, жүрек

соғысымыз қалыпты болсын деп

жүрекшеге бір-бірлеріңізге тілек

жазып қалдырыңыздар.

Ой сергітеді,шашағандары

басылады

Ой толғаныс

- «INSERT» әдісі бойынша оқулықтағы тақырыпты оқу

Алдарыңда берілген мәтінді оқи отырып, белгі қойыңдар.

Жүрек көкірек қуысының сол жағында орналасқан.Ол –біздің ағзамызға негізқан айдайтын қозғағыш саналады .

Оның үлкендігі адамның өз жұдырығындай ғана. Жүрек жақсы

жетілген қалың бұлшық еттен тұрадыЖүрек еті бір жиырылып, бір босаңсыкезекпен жұмыс істейді.Оның қызметі

сорап (сорап) сияқты: жүрек жиырылғанда қан күшпен қан

тамырларға айдап шығарылып, адамның барлық мүшелеріне тарайды- Жүрек туралы не білдік?

Топтар

1-2 топ Қан айналым мүшелерін қан тамырларын: қолқа, артерия,

көк тамырды кластерге жазады.

3.Суреттен Қан тамырларын бояп көрсетеді.

4.Бес тармақты өлең жазады.

(синквейн)

5.Қанның қызметі туралы айтады.

Үйге тапсырма

Мазмұндау

Күнделіктеріне жазып беремін

Бағалау

Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау

Бағалау парақшасын толтырады.

Кері байланыс

Смайликтерді өзі қалаған нұсқаға жабыстырады

Пәннің аты

Уақыты:

Кабинет:

Мұғалім

Сабақтың атауы

Қан кеткенде көрсетілетін алғашқы жәрдем.

Мақсаты

Қан кеткенде көрсетілетін алғашқы жәрдем туралы түсінік. Ой белсенділігін дамыту.Қан кету. Оның түрлері. Қан кету кезіндегі алғашқы медициналық көмек туралы түсінік.

Күтілетін нәтиже

Психологиялық ахуал

Психологиялық дайындық

Біз балдырған баламыз,

Құстай қанат қағамыз.

Дүниені аралап,

Оқып білім аламыз.

Оқушылар шеңберде жиналып,мұғаліммен бірге бүгінгі сабаққа сәттілік тілейді.

Қызығушылықты ояту Тест тапсырмалары

1. Адамның ішкі мүшелеріне нелер жатады?

а) бас, мойын

ә) ми, өкпе, жүрек, бауыр

б) қол және аяқ

2. Ағзаның қорғаныш мүшелері не?

а) тамыр

ә) бұлшық ет

б) тері

3. Жарақат алсаң...

а) жылы суға малынған дәкемен ораймын

ә) медициналық жапсырманы жапсырамын

б) қыздыратын қатты затты басамын (тұз, грелка)

4. Егер жарақат үлкен болса...

а) барлық адамдарға көрсетем

ә) дәрігерге көрінем

б) қатты жылаймын

5.  Адам қанқасына нелер жатады?

а) бас, мойын, кеуде, қол және аяқ, сүйек

ә) жүрек, бауыр

б) бүйрек, қарын

6. Адамда неше жұп қабырға болады?

а) 10 жұп

ә) 12 жұп

б) 8 жұп

7. Жүрек кеуде қуысының қай жағында орналасқан?

а) сол жағында

ә) оң жағында

б) төменгі жерде

8. Жүрекке келген қан қайда тарайды?

а) өкпеге, бүйрекке, теріге

ә) миға

б) аяққа

9. Тыныс алу мүшелеріне нелер жатады?

а) мұрын қуысы, кеңірдек, кеңірдекше, өкпе

ә) бас, мойын, омыртқа

б) құлақ, қол, аяқ, тамыр

10. Ауыз қуысы, жұтқыншақ, өңеш, қарын, ішек қандай мүшелер?

а) тыныс алу

ә)  ас қорыту

б) жүйке жүйесі

11. Балалар қанша сағат ұйықтау керек?

а)10 сағат

ә) 18 сағат

б) 10-12 сағат

Мағынаны тану

Әртүрлі қолайсыз жағдайлардың әсерінен ағзадан қан кетуі мүмкін. Артерия қантамырларынан қан кету өте қауіпті, аз уақыттың ішінде көп қан жоғалтады. Себебі артерия қантамырларында қысым жоғары болғандықтан, қанның ағуы да тез болады. Мұндайда жарақаттанған жердің жоғарғы жағын саусақпен қысады. Жарақаттың бетін таза шүберекпен жауып, үстінен бұрау жіппен қатты қысып байлайды. Артерия қантамырларынан аққан қан алқызыл түсті болады.
Вена қантамырларынан аққан қан күңгірт-қызыл түсті. Вена қантамырла-ры жарақаттанса, қан аққан жердің төменгі жағынан саусақпен басып тұрып қатты таңады.
Мұрыннан қан кеткен кезде бас-ты сәл көтеріп жатқызып немесе отырғызып, көз аралығының қырына суық шүберек басады. Мақтаны сутектің асқын тотығымен (перекись водорода) дымқылдап, танауға тығады. Басты тым шалқайтуға болмайды, қан тамаққа кетіп, қақалып қалуы мүмкін. Ең абзалы дәрігерге көрсетуі керек.
Ішкі қуыстарға қан кету (кеуде, құрсақ, бассүйектің ішіне және т. б) адам ағзасы үшін өте қауіпті. Бұл кезде жедел операция жасау қажет. Ішкі қуыстарға қан кеткенде тері бозарады, суық тер шығады, тыныс алу баяулайды, тамырдың соғуы өзгереді. Бұл кезде басты көтеріп жатқызып, қан кетті деген жерлерге суық су басады.

Сергіту сәті

Орманда кірпі келеді, 
Саңырауқұлақ тереді. 
Кездесті, міне, керегі: 
Екеуі қайың астынан. 
Біреуі терек қасынан. 
Қанша олар болмақ есепте, 
Тоқылған салса себетке?

Ой сергітеді,шашағандары

басылады

Ой толғаныс

Мұрын қанағанда не істеу керек?

Әдетте мұрыннан қан кету бірер минуттардан кейін өздігінен қояды. Ал егер қан кету тоқтамаса, кейбір оңай шараларды қолдану оны тоқтатады. Мұрыннан қан кеткенде мынандай шараларды қолдану керек:

1. Көмек көрсетілетін бала отыруы керек.

2. Қан кетіп жатқан мұрынның тесігіне таза мақта тығу керек. Егер қолда таза мақта болмаса, майлықтың немесе дәретхана қағазының кішкене тілімін қолдануға болады.

3. Мұрынның тесігіне таза мақтамен немесе майлықпен бітегеннен кейін, мұрынды саусақтармен қысу қажет. Мұрынды қысқан күйде он минуттар шамасында ұстаған дұрыс.

4. Қан тамаққа кетіп қалмасы үшін бала сәл алға еңкеюі керек.

5. Қанды тоқтатқаннан кейін мақтаны мұрында әлі бірнеше сағатқа шейін қалдыру қажет.

6. Егер қан кету тоқтамаса, баланы міндетті түрде емханаға апару керек. Ол жерде қан кетуді тоқтатады: мұрынға қажетті дәрі тамызып, қанап жатқан мұрын тесігіне мықтылап мақта тампонын тығады.

Үйге тапсырма

Мазмұндау

Күнделіктеріне жазып беремін

Бағалау

Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау

Бағалау парақшасын толтырады.

Кері байланыс

Смайликтерді өзі қалаған нұсқаға жабыстырады

Пәннің аты

Уақыты:

Кабинет:

Мұғалім

Сабақтың атауы

Өкпе және оның қызметі.

Мақсаты

Күтілетін нәтиже

Білімділік: Оқушыларға өкпенің құрылысы мен қызметі туралы толық түсінік беру, олардың маңызына қызметі тоқталып өту.
Дамытушылық: Оқушыларға өкпенің құрылысы мен қызметі туралы білімдерін жетілдіру, шығармашылық қабілеттерін дамыту, білімдерін шыңдау.
Тәрбиелік: Оқушыларға тыныс алу мүшелеріне зиян тигізер заттарды айта отырып, тыныс алу жолдарында туындайтын аурулардың алдын алуға, өздерінің денсаулығын күтуге тәрбиелеу.

Психологиялық ахуал

Психологиялық дайындық

Біз балдырған баламыз,

Құстай қанат қағамыз.

Дүниені аралап,

Оқып білім аламыз.

Оқушылар шеңберде жиналып,мұғаліммен бірге бүгінгі сабаққа сәттілік тілейді.

Қызығушылықты ояту

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау.
1. Ауа тасымалдайтын жол суретіне сипаттама (93 – сурет)
2. Суретті құрастыру (95 - сурет)
3. Тыныс алу мүшелері. Ой толғау
4. Сәйкестігін анықтаңдар?
1. Мұрын қуысының ішкі беті --- 100 см2
2. Өкпеде ---- газ алмасу
3. ІҮ ҮІ ----- көмей
4. Ерлерде ---- 44мм
5. Әйелдерде ----- 35мм
6. Кеңірдек ұз ------ 9 - 13см
7. Ү кеуде ------ бронхыға

ІІІ. Өткен сабақты пысықтау.
Тыныс алу жүйесі өте маңызды газ алмасу қызметін атқарады, ал газ алмасусыз тіршілік ету мүмкін емес. Организм мен сыртқы орта арасындағы оттек түсіп, көмірқышқыл газының шығарылуымен байланысты жүретін газ алмасу процесі тыныс алу деп аталады.
ІҮ. Жаңа сабақты баяндау.
Ауа сырттан өкпеге және өкпеден сыртқа қозғалатын қуыстар — тыныс жолдарына мұрын қуысы, көмей, кеңірдек, жөне бронхылар жатады. Дегенмен, тыныс жолдарының қызметі ауаны өткізу ғана емес. Мұрын қуысында, көмейде, кеңірдекте және бронхыларда дем алғанда ішке кіретін ауа шаңнан, микробтардан тазартылып, тыныс жолдары мен өкпе қуысының шырышты қабаты кеуіп қалмау үшін ылғалдандырылып, өкпені суық ауаның әсерінен сақтау үшін жылытылады.
Ауа тана у арқылы мұрын қуысына кіреді. Мұрын қуысы кеңсірік шеміршегі арқылы оң және сол жақ бөліктерге бөлініп, жұп танау тесіктері арқылы сыртқа ашылады да ішкі жағы жұтқыншақпен қосылады. Мұрын қуысы шырышты қабатпен қапталған. Сонымен қатар, мұрын қуысында иіс рецепторлары орналасқан, жұтқыншақ — ас қорыту жүйесінің мүшесі, ал көмей — сөйлеу мүшесі.
Тыныс алу жүйесінің маңызды бөлігі — ө к п е. Бұл бронхылардың ұсақ тармақтарының қуыстарынан жасалған альвеолалар мен серпімді дәнекер ұлпалардан тұратын жұп мүше. Альвеолалар немесе өкпе қуыстары өте ұсақ, шар тәрізді домалақ, оларды микроскоп арқылы ғана көруге болады.
Өкпе (Пұлмонес, лат. пұлмо – өкпе) – адам мен жануарлардың тыныс алу органы. Пішіні жартылай конус тәрізді, оның төменгі жағы немесе негізі ойыстау біткен, кеуде қуысын іш қуысынан бөліп тұратын көк етке кіріп жатады. Жоғарғы жағы сүйір, бұғана сүйегінен 2 – 3 см - дей шығып, мойынның төменгі бөлігіне еніп жатады. Сыртында сірлі қабық – өкпеқап (плевра) болады. Өкпеге ауатамырлары (бронх), өкпе артериясы келеді де, одан екі өкпе венасы шығады. Сол жақ өкпе екі бөліктен (жоғарғы, төменгі), ал оң жақ өкпе үш бөліктен (жоғарғы, ортаңғы және төменгі) тұрады. Өкпеішілік ауатамырлар жүйесі тармақты ауатамыр түзеді, бөліктік ауатамырлардың ұшындағы тармақтары ауатамыршаларға (бронхиолаларға) бөлініп, тыныс алу бөлігіне өтеді. Ауатамыршалары көпіршікті жолдар түзеді де, оның ішінде өте көп майда көпіршіктер (альвеолдар) болады. Ересек адамның екі өкпесіне 700 млн - нан астам көпіршік сияды. Жан - жағын қантамырлар капиллярлары қоршаған көпіршектерде газ алмасу жүреді. Өкпеде жұтқан ауа қанға өтеді, көмір қышқыл газы қаннан ауаға шығады. Адамның жалпы орташа өкпе сыйымдылығы – 2680'120. Өкпе дене температурасының тұрақтылығын сақтауға, қан ұюы, белок, май және көміртек алмасу процестеріне қатысады. [1] Көп кездесетін өкпе аурулары: өкпе қабынуы, өкпе қатерлі ісігі, туберкулез, т. б. Өкпе омыртқалылардың эволюциялық даму барысында девон кезеңінде тіршілік еткен сауытты және саусаққанатты балықтарда, ал палеозойда – қостынысты балықтарда пайда болды. Кейбір құйрықты қосмекенділерде (мысалы, өкпесіз саламандрда) өкпе болмайды. Қазіргі кезде тіршілік ететін қостыныстыларда, қосмекенділерде, кейбір бауырымен жорғалаушыларда (гаттерия, жармасқы) газ алмасу жүретін бір бөлікті өкпенің үстіңгі беті дәнекерұлпалы - бұлшықетті перде бөлетін ұяшықтар немесе көпіршік түзілістер есебінен ұлғаяды. Кесірткелер мен жыландарда перделер күрделіленіп ұзарады. Тасбақа, келестерде, негізінен қолтырауындарда күрделіленген перделер көп бөлікті өкпе түзеді. Құстардың өкпесі тығыз, оны ауамен ауа қапшықтары жүйесі толтырады. Сүтқоректілердің өкпесі кеуекті, майысқақ, сондықтан оның көлемінің ұлғаюы өкпе ішіндегі шеміршекті қаңқа мен тегіс бұлшық еттің дамуына байланысты.
Адам құрамында 21% оттек, 79% азот, 0. 03% көмірқышқыл газы бар атмосфералық ауамен тыныс алады. Дем шығарғандағы ауада 16% оттек, 4. 0% көмірқышқыл газы және 79% азот болады. Дем алғандағы және дем шығарғандағы ауа құрамындағы оттек пен көмірқышқыл газының айырмашылығы - өкпедегі газ алмасу нәтижесі болып табылады. Өкпеде газ алмасу диффузия жолымен жүреді. Өкпе капиллярына түскен вена қанында оттек аз, көмірқышқыл газы көп. Сондықтан альвеола ауасындағы оттек қанға араласады, ал көмірқышқыл газы қаннан өкпе альвеоласына түседі. Өкпедегі газ алмасуды сыртқы тыныс алу дейдіҮ. Сабақты бекіту
1 тапсырма
Кесте толтыру
Cұрақтары:
1. Кеуде қуысында орналасқан (1)
2. Диаметрі 0, 2 - 0, 3 мм(2)
3. плевра (1)
4. Адам құрамында оттек (3)
5. Адам өкпесінде 700 млн (2)
6. Дем шығарғанда ауада 16% оттек (3)
7. Көкеттің жиырылуы (5)
8. ішкі тыныс алу (4)
9. минутына 300см3 оттек қажет (4)
10. қысым азаяды (5)
2 тапсырма
Кубизм әдісі
1. Зерттеңіз: Өкпенің қызметі
2. Салыстырыңыз: Өкпедегі газ алмасу. Ұлпалардағы газ алмасу
3. Суреттеңіз: Өкпе құрылысы
3. тапсырма.
Болжау кестесі
4. тапсырма
Шығармашылық жұмыс.
«Өкпені зиянды заттардан қорғайық» атты тақырыпта тірек сөздерді пайдаланып шағын әңгіме жазыңдар. Тірек сөздер: туберкулез, өкпе, никотин, суық.

Сергіту сәті

Ой толғаныс

Үйге тапсырма

Мазмұндау

Күнделіктеріне жазып беремін

Бағалау

Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау

Бағалау парақшасын толтырады.

Кері байланыс

Смайликтерді өзі қалаған нұсқаға жабыстырады

Пәннің аты

Уақыты:

Кабинет:

Мұғалім

Сабақтың атауы

Тыныс алу гигиенасы.Сарамандық жұмыс

Мақсаты

Күтілетін нәтиже

Мақсаты: Адам өміріндегі өкпенің қызметін түсіндіру, оқып білу, лас ауаның тыныс жолдарына әсері. Түрлі аурулардың пайда болуы.
Міндеттері: Тыныс алу гигиенасын сақтау.
Салауатты өмір салтын насихаттау
Сілтемелер
Дүниетану оқулығы, Алматы, « Атамұра» 2014 жыл
Дүниетану әдістемесі, Алматы, « Атамұра» 2014 жыл.
Оқыту нәтижелері: Тыныс алу мүшесі өкпе туралы түсінік алады. Лас ауадан болатын түрлі аурудан сақтану жолдарын анықтай алады. Тыныс алу мүшесін сақтау ережелерін біледі.

Психологиялық ахуал

Психологиялық дайындық

Біз балдырған баламыз,

Құстай қанат қағамыз.

Дүниені аралап,

Оқып білім аламыз.

Оқушылар шеңберде жиналып,мұғаліммен бірге бүгінгі сабаққа сәттілік тілейді.

Қызығушылықты ояту

Мағынаны тану

1 – жұмыс « Иә, жоқ» әдісі арқылы
«Белсенді оқушыны» анықтайды.. Оқушылар екі топқа бөлініп, жарты шеңбер жасап тұрады.
1. Ауасыз өмір сүре аламыз. (жоқ)
2. Сенің жүрегің өз жұдырығыңдай (иә)
3. Ауа тек қана далада болады. (жоқ)
4. Оттегі таза ауа. (иә)
5. Тірек, қозғалыс мүшесі – өкпе. (жоқ)
6. Ауамен тек қана адамдар демалады. (жоқ)
7. Таза ауа өкпеге кеңірдек арқылы енеді.
8. Күн сайын таза ауада серуендеу зиян.(жоқ)
9. Дені сау адам аурушаң. (Жоқ)
10. Өз денсаулығың өз қолыңда. (иә)
2 – жұмыс Үй тапсырмасын тексеру
Топ басшылары тексеру парақшасымен әр оқушының үй тапсырмасын тексеріп өтеді.
3 – жұмыс «Ыстық орындық» әдісі
Шарты: Оқушылар өздері дайындаған сұрақтары бойынша сұрақ қояды.
Бағалау
4 – жұмыс Топ басшыларының тексеру қорытындысын тыңдау.
5 – жұмыс Нашар оқушымен жұмыс
«Темекінің зияны» туралы эссесі тыңдалады, суреті қорғалады. Жұмыстар тақтаға ілінеді.
Бағалау
6 – жұмыс: АКТ - мен жұмыс
«Темекінің зияны» туралы видеотаспа
Жыл сайын дүние жүзінде темекі шегудің салдарынан 4 млн. адам қайтыс болады екен. Бүгінде жер шарында 1, 2 млрд. адам темекі шегетін көрінеді.
Қазақстанда қазіргі уақытта 5 миллионға жуық адам темекі шегеді екен.
Темекі тартатын адам күніне орта есеппен 200 рет, айына 6 мың рет, жылына 72 мың рет ішке түтін сорады.
Орындаушылық – операциялық кезең

Сергіту сәті

Орманда кірпі келеді, 
Саңырауқұлақ тереді. 
Кездесті, міне, керегі: 
Екеуі қайың астынан. 
Біреуі терек қасынан. 
Қанша олар болмақ есепте, 
Тоқылған салса себетке?

Ой сергітеді,шашағандары

басылады

Ой толғаныс

Сұрақ: Адам денесінде ауру қалай пайда болады?
7 – жұмыс. «Топтас. Бірік. Талқыла»
Ресурстар таратамын
1 - топ: Аурулардың пайда болуы
Ауаның әр түрлі зиянды заттармен былғануы, адамдар ағзасы ауруына, оның ішінде тыныс мүшелерінің ауруына әкеліп соғады.
Мысалы, түрлі түсті металлургияның кәсіпорындарының ауаға жіберетін зиянды заттары жүрек – тамыр ауруларының өсуіне, жүйкенің бұзылуына, қатерлі ісік ауруларының пайда болуына әкеледі. Қара металл мен электр қуаты кәсіпорындарының ауаға шығаратын заттары өкпе ауруларына шалдықтырады. Химия өнеркәсібінің ауаға шығаратын зиянды заттары аллергияның, пайда болуына әсер етеді.

Үйге тапсырма

Мазмұндау

Күнделіктеріне жазып беремін

Бағалау

Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау

Бағалау парақшасын толтырады.

Кері байланыс

Смайликтерді өзі қалаған нұсқаға жабыстырады

Пәннің аты

Уақыты:

Кабинет:

Мұғалім

Сабақтың атауы

Ас қорыту жолы және астың қорытылып сіңуі.

Мақсаты

Күтілетін нәтиже

1) Білімділік: Астың адам өміріндегі маңыздылығы, адам ағзасындағы астың қорытылып сіңілуіне қатысты мүшелер олардың атқаратын жұмысы туралы ұғым беру.

2) Дамытушылық: Оқушылардың дүниетанымдарын кеңейту, таным белсенділіктерін арттыру, ой-өрісін дамыту.

3) Тәрбиелік: Оқушыларды өзара түсіністікке, сыйластыққа, ұжымшылдыққа, салауатты өмір салтын қалыптастыруға санитарлық гигиеналық талаптарды орындауға тәрбиелеу.

Психологиялық ахуал

Психологиялық дайындық

Біз балдырған баламыз,

Құстай қанат қағамыз.

Дүниені аралап,

Оқып білім аламыз.

Оқушылар шеңберде жиналып,мұғаліммен бірге бүгінгі сабаққа сәттілік тілейді.

Қызығушылықты ояту

Мағынаны тану

а. Сабақтың тақырыбын мақсатын хабарлаймын.

-Балалар енді біз бүгін одан әрі адам ағзасы туралы білімімізді толықтырамыз.

Бүгінгі сабағымыздың тақырыбы: Ас қорыту жолы және астың қорытылып сіңуі. Тамақтану гигиенасы (тақырып тақтаға жазылады)

Б алалар біз алдыңғы сабағымызда қан қоректік заттарды тағамнан алатынын білдік. Енді қан оларды қандай күйде, қалай алатынын талқылайық (сұрақ-жауап, ой қозғау).

Тірек-сызба кестелері арқылы

Ауыз

Өңеш

Жұтқыншақ

Асқазан

Ішек

Бауыр

Ұйқы безінен бөлінетін сөл арқылы,

Қорытылған сұйық ерімтал күйде

Ащы ішек қабырғаларынан қанға өтеді.

Ол қани тамырларымен дененің барлық

Мүшелерін қоректендіреді.

Қорытылмаған ас тік ішек арқылы сыртқа шығарылады.

б.Ой қозғау

- Тісі түскен адамның асты қорытуы нашарлайды. Оның себебі неде?

- Тістің ауруға шалдығып, ерте түсуі неден басталады?

с. Оқулықпен жұмыс.

Тамақтану гигиенасы.

(4-5 оқушы дауыстап оқиды)

Сергіту сәті

Шынықтырып денені,

Тісін жуып, тазалап

Мектебіне барады

Міне нағыз Азамат!

Орамалы қалтада

Үсті басы тап-таза,

Отырады партада

Міне нағыз Азамат.

Ой сергітеді,шашағандары

басылады

Ой толғаныс

Ас қорыту мүшелерінің маңызы

Асқазанның атқаратын негізгі қызметі

Тамақтану гигиенасы туралы не білеміз?

Сонымен балалар бүгінгі сабақта тамақтану – ағзаның өсіп дамуы мен тіршілік әрекеті үшін ең маңызды жағдай екенін түсіндік

Үйге тапсырма

Мазмұндау

Күнделіктеріне жазып беремін

Бағалау

Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау

Бағалау парақшасын толтырады.

Кері байланыс

Смайликтерді өзі қалаған нұсқаға жабыстырады

Пәннің аты

Уақыты:

Кабинет:

Мұғалім

Сабақтың атауы

Тамақтану гигиенасы.

Мақсаты

Күтілетін нәтиже

Білімділік: оқушыларға тамақтануды тиімді ұйымдастыруды, тамақтану ретін, ішек – қарын аурулары туралы ақпараттар беру.

Дамытушылық: оқушылардың сабаққа белсенділігін, қызығушылығын арттырып, өз бетімен қосымша материалдарды іздеуге, пайдалануға дағдыландыру, ойлау, сөйлеу қабілеттерін арттырып, ізденімпаздыққа баулу.

Тәрбиелік: ортамен, айналасындағылармен, өз - өзімен қарым – қатынас барысында жауапкершілік сезімін өз мойнына ала білуге, жолдастарымен сыйласа білуге тәрбиелеу.

Сабақтың типі: жаңа сабақты меңгерту.

Сабақтың түрі: дәстүрлі емес.

Сабақтың әдісі: баяндау, сұрақ – жауап, графикалық диктант, сөзжұмбақ.

Сабақтың көрнекілігі: сызбалар, кестелер, цитаталар.

Психологиялық ахуал

Психологиялық дайындық

Біз балдырған баламыз,

Құстай қанат қағамыз.

Дүниені аралап,

Оқып білім аламыз.

Оқушылар шеңберде жиналып,мұғаліммен бірге бүгінгі сабаққа сәттілік тілейді.

Қызығушылықты ояту

Мағынаны тану

     Ас қорыту жүйесінің жақсы жұмыс істеуі үшін, бір мезгілде тамақтану қажет. Үнемі бір мезгілде тамақтанған адамның ас қорыту мүшелерінің бездеріне темеқ алдында сөл бөліне бастайды. Сондықтан ас қарынға және ішекке түсісімен ыдырап, қорытыла береді. Мезгілімен тамақтану – оның жылдам қорытылуына және жақсы сіңіуіне аса қажетті жағдай.

Күніне төрт мезгіл тамақтанған жөн. Күніне төрт рет тамақтанатын асты былай мөлшерлеген дұрыс:

Ертеңгі ас – 25%

Түскі ас – 40%

Сәскелік ас – 15%

Кешкі ас – 20%

Ас кенеулі және әртүрлі болуы тиіс. Тамақтану мерзімі ас қорыту мүшелерінің қалыпты жұмысын қамтамасыз етеді.

       Ішек – қарын аурулары ауру қоздыратын микробтар арқылы пайда болады. Бұл микробтар қайнатылмаған су ішкенде, жуылып, тазартылмаған көкөніс пен жемістер жегенде, лас ыдыстар мен кір қолдан жұғады. Микробтар ішекте көбейіп, у бөледі, сөйтіп организмді уландырады. Әсіресе, қантышқақ, ішсүзегі, тырысқақ өте қауіпті ішек – қарын аурулары болып табылады. Бұл аурулармен ауырғанда – ішектің жұмысы бұзылып, дененің қызуы көтеріледі. Мұндайда дереу дәрігерге қаралу қажет. Өз бетімен емделу адам өміріне қатер туғызады. Бұл қауіпті ауруларды шыбындар мен тараканджар таратады. Тамақтанған соң тамақтың қалдықтарын үстел үстінен жинап, ыдыс аяқты тазалап жуып, шкафта сақтайды. Ас қалдығын сақтайтын шелектің бетін жақсылап жауып, күнделікті тазартып, жуып отыруды ұмытпау керек.

    Адам организмінде тірішілік етуге бейімделген ішекқұрттардың түрлері көп. Адамның ішқұрты дайын қоректік заттармен қоректенеді де улы заттарды өзінен бөліп шығарып, адамды уландырады. Ішқұрт ауруымен ауырған адам тез шаршайды, ұмытшақ болады, басы ауырады, жүрегі айнып, құсады, қаны азаяды. Ішқұрттар кір қолдан, жуылмаған жеміс пен көкөністен жұғады. Кейбір ішқұрттар шала піскен ет пен балық арқылы да адам организміне өтеді. Ішқұртымен ауырған адам өз ауруын басқа адамдарға жұқтырады. Сондықтан өз беи\тімен емделмей, дәрігерге қаралып, емделуі қажет.

Сергіту сәті

Орманда кірпі келеді, 
Саңырауқұлақ тереді. 
Кездесті, міне, керегі: 
Екеуі қайың астынан. 
Біреуі терек қасынан. 
Қанша олар болмақ есепте, 
Тоқылған салса себетке?

Ой сергітеді,шашағандары

басылады

Ой толғаныс

Тамақтану мәдениетінің 10 ережесі:

1. Әрбір адам тағамнан 1 тәулікте жұмсайтын энергиясына сай қуат алуға тиіс.
2. Күніне 4 не 5 рет тамақтану тиімді.
3. Тамақты күн сайын бір мезгілде қабылдау керек.
4. Ыстық тағам температурасы 50-600С, салқын тағам 100С —тан төмен болмау керек.
5. Ақырғы тамақтану ұйқыға дейін 2 сағат бұрын болу керек.
6. Тамақтын түрін (рационын өзгертіп тұру керек)
7. Қайнатылған, буға, парға піскен тағам пайдалы.
8. Тамақты асықпай шайнап жеу керек
9. Сұйық тағамдарды көкөніс, жемісті көп қолдану керек
10. Сүт, суттен жасалған қышқылтым тағамды жеу керек

Топтарға саяхат.

1-тапсырма. Әр топ өз алдындағы тағамдарды бүгінгі тақырыпта айтылған тағамдық құнды заттары барма, қай тамақта қандай заттар бар айтып көрсету.

2-тапсырма.

1-топ. Нәруызы көп тамақтын суретін ватманға салады.
2-топ. Көмірсулары көп тағамды салады.
3-топ. Дәрумендері көп тағамды салады.
4-топ. Минералды заттар мен майлары бар тағамдарды салады

3-тапсырма. Әр топ асқа, тағам, дастарханға байланысты ырымдар айту.

1-топ. Тамаққа қарап түшкіру әдепсіздік.
Жүкпен үйден шыққанда, үйден тұз алмайды.
2-топ. Шөлдегенде су бермеген жаман ырым.
Қол жумай асты ішпейді.
3-топ. Аузында тамақ тұрғанда сөйлемейді.
Тамақ үстінен аттамайды.
Дастарханға алдымен нан қойылады.
4-топ. Таңертеңгі асты тастамайды.
Тамақты сол қолмен жемейді.
Дастарханға бата бермей мұсылмандар тұрмайды.

Үйге тапсырма

Мазмұндау

Күнделіктеріне жазып беремін

Бағалау

Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау

Бағалау парақшасын толтырады.

Кері байланыс

Смайликтерді өзі қалаған нұсқаға жабыстырады

Пәннің аты

Уақыты:

Кабинет:

Мұғалім

Сабақтың атауы

Жүйке жүйесінің қызметі.Сарамандық жұмыс

Мақсаты

Күтілетін нәтиже

Жүйке жүйесінің құрылысы мен қызметтері туралы білімді қалыптастыру; атқаратын қызметтерінің жүйке жасушаларының ерекшеліктеріне байланысты екендігін, жүйке жүйесінің жұмысының рефлекстік принципін, жүйкелік реттелу механизмін түсіндіру.

Психологиялық ахуал

Психологиялық дайындық

Біз балдырған баламыз,

Құстай қанат қағамыз.

Дүниені аралап,

Оқып білім аламыз.

Оқушылар шеңберде жиналып,мұғаліммен бірге бүгінгі сабаққа сәттілік тілейді.

Қызығушылықты ояту

1Үй тапсырмасын тексеру. Терминдік диктант

2Топпен жұмыс.Кластер құру. «Біз айналадығы өзгерістерді қалай сезінеміз»

3Топпен жұмыс. Зертханалық жұмысты орындау.

4Проблеммалық сұрақ:Егер адамда жүйке жүйесі жұмыс жасамаса өмір сүре алар ма еді?

Мағынаны тану

І топ. Сілтеме табушылар. «Жұлынның құрылысы мен қызметі» (мәтінді оқып, жаңа ұғымдарды табыңыздар)
ІІ топ. Баяндаушы топ. «Жұлынның қызметі» (оқулықтан мәтінді оқып, топпен талқылап, әр оқушы өз ойын ортаға сала отырып, флипчартпен ортаға қорғау) ІІІ топ. Ізденуші топ. «Жұлынның құрылысы» (оқулықтағы 27-26 суретті талдау, қосымша мәліметтермен жұмыс)
IV топ: Сұрақ қоюшы топ. «Жұлынның құрылысы мен қызметі» (мәтінді оқып, мәтін мағынасын ашатын сұрақтар құрастыру )
Талантты оқушылармен жұмыс: Ойланып жауап беріңдер(жеке ойлану – жұпта бөлісу – топта жинақтау – ұжымда ортаға салу) Сұрақ: Жұлынның артқы түбірлері зақымданғанда адам өзін қалай сезінеді? Алдыңғы түбірлері зақымданса ше? Жұлын жарақатының салдары қандай?

Сергіту сәті

Орманда кірпі келеді, 
Саңырауқұлақ тереді. 
Кездесті, міне, керегі: 
Екеуі қайың астынан. 
Біреуі терек қасынан. 
Қанша олар болмақ есепте, 
Тоқылған салса себетке?

Ой сергітеді,шашағандары

басылады

Ой толғаныс

Эвристикалық сұрақ: Егер адамда жүйке жүйесі жұмыс жасамаса адам өмір сүре ала ма?

Үйге тапсырма

Мазмұндау

Күнделіктеріне жазып беремін

Бағалау

Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау

Бағалау парақшасын толтырады.

Кері байланыс

Смайликтерді өзі қалаған нұсқаға жабыстырады

Пәннің аты

Уақыты:

Кабинет:

Мұғалім

Сабақтың атауы

Жүйке жүйесінің гигиенасы. Тесттік тапсырмалар

Мақсаты

Күтілетін нәтиже

Сабақтың мақсаты: ми, жүйке жүйесінің құрылымы, оның маңызы мен атқаратын қызметі туралы түсінік қалыптастыруға ықпал ету; жүйке жүйесін нығайту тәртібін талдау; балаларды өз бетінше бақылау, салыстыруға және талдау жасауға үйрету; сезім мүшелерін сақтауды үйрету.

Сабақтың көрнекідігі: «Ми және жүйке жүйесі» кестесі.

Психологиялық ахуал

Психологиялық дайындық

Біз балдырған баламыз,

Құстай қанат қағамыз.

Дүниені аралап,

Оқып білім аламыз.

Оқушылар шеңберде жиналып,мұғаліммен бірге бүгінгі сабаққа сәттілік тілейді.

Қызығушылықты ояту

I. Қызығушылықты ояту.

Адамның қандай дене мүшелерін білесің? Олар қандай қызмет атқарады?

Мұғалім сезім мүшелеріне баса назар аударады.

- Барлық органдар жұмысын қандай мүше басқарады деп ойлайсың?

Балалар жауап беруге қиналып жатса, мұғалім көмектеседі.

II. Тақырыпқа кіріспе.

1. Мұғалім сабақ тақырыбымен таныстырады, оқушыларға тапсырма беріп,

кестеден адам мүшелерін көрсетеді.

Осы сабақ арқылы балалар сезім мүшелерінің адам өмірінде қандай рөл атқаратынымен танысады. Сезім мүшелері - бесеу. Адам сыртқы дүниенің, өз денесінің жай-күйін де осы сезім мүшелерінің көмегімен біліп отырады.

1. Бабалар даналығынан: «Айналадағы дүниені көретін көз емес, дыбысты

еститін құлақ емес, иісті сезетін мұрын емес, ол ми!»

• Мұнықалай түсіндіңдер?

2. Мидың жұмысы. Ол қандай қызмет атқарады? Миға ауырсыну, қарын

ашу сынды және т.б. белгілер келіп түседі.

Мағынаны тану

III. Жаңа сабақ

Біз сезім мүшелері арқылы сыртқы дүниемен байланысамыз. Сезім мүшелері өзара байланыса қызмет етеді. Олар бір-біріне көмектесіп, бір-бірін толықтырып отырады. Барлық сезім мүшелерінің жады (есте сақтау қабілеті) болады. Мәселен, таңқурай жеген адам оның дәмін ешқашан қарақат немесе басқа нәрсенің дәмімен шатастырмайды.

Барлық сезім мүшелерін ми басқарып отырады. Сезім мүшелері өздеріне келіп түскен дабылды миға жеткізеді. Ми келген дабылды қабылдап, мүшелерге бұйрық береді.

Алдымен мұғалім, содан соң балалар тақырыпқа қатысты мысалдар келтіреді.

— Бас миы қай жерде орналасқан? (Бассүйектің ішінде. Омыртқадағы жұлын содан бастау алады). Ми мен омыртқадағы жұлыннан адамның барлық дене мүшелеріне жүйке тамырлары таралады, одан жүйке жүйесі құралады.

1. Оқулық бойынша жұмыс.

Балалар «Жүйке жүйесі» мәтінін оқиды. Содан кейін мұғалім балалармен бірлесіп мәтінді талқылап, маңызды тұстарын белгілейді және сызба құрылады.

Жүйке жүйесі гигиенасы және күн тәртібіне назар аудару.

Сергіту сәті

Орманда кірпі келеді, 
Саңырауқұлақ тереді. 
Кездесті, міне, керегі: 
Екеуі қайың астынан. 
Біреуі терек қасынан. 
Қанша олар болмақ есепте, 
Тоқылған салса себетке?

Ой сергітеді,шашағандары

басылады

Ой толғаныс

2. Практикалық жұмыс.

3. Зерттеу жұмысы.

4. Сөздік жұмыс.

IV. Сабақты қорыту. Өзіңді тексер.

Адамға сезім мүшелері не үшін қажет?

- Біз қоршаған әлемді қалай танып-білеміз?

- Жүйке жүйесінің негізгі орталығы қай жерде орналасқан?

- Жүйке тамырлары қандай болады?

Негештің сұрағы:

- Жүйкені не үшін сақтау керек?

Үйге тапсырма

Оқулықтағы мидың, жүйке жүйесінің жұмысы туралы мәтінді оқып, сұрақтарға жауап беру. Спорт, шынығу туралы мақалдар, өлеңдер дайындау.

Күнделіктеріне жазып беремін

Бағалау

Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау

Бағалау парақшасын толтырады.

Кері байланыс

Смайликтерді өзі қалаған нұсқаға жабыстырады

Пәннің аты

Уақыты:

Кабинет:

Мұғалім

Сабақтың атауы

Көз – көру мүшесі.

Құлақ – есту мүшесі.Сарамандық жұмыс

Мақсаты

Күтілетін нәтиже

1.Оқушыларға сезім мүшелері туралы түсінік беру.
2.Көру гигиенасы,көз жаттығуларын жасау,көзді сақтай
білуді үйрету.
3.Тазалыққа,сұлулыққа,ұқыптылыққа тәрбиелеу.
Сабақтың әдісі:Аралас сабақ
Сабақтың көрнекілігі:суреттер,тірек сөздер,оқулық,магнитті тақта,т.б.

Психологиялық ахуал

Психологиялық дайындық

Біз балдырған баламыз,

Құстай қанат қағамыз.

Дүниені аралап,

Оқып білім аламыз.

Оқушылар шеңберде жиналып,мұғаліммен бірге бүгінгі сабаққа сәттілік тілейді.

Қызығушылықты ояту

Мағынаны тану

Біз көреміз,естиміз,әртүрлі иістерді,дәмді,ыстық пен суықты сезе аламыз.
Осы бір ғажайып қабілеттер бізге бес сезім мүшесі арқылы беріледі.
Олар:
-көз-көру мүшесі;
-құлақ-есту мүшесі;
-мұрын-иіс сезу мүшесі;
-тіл-дәм сезу мүшесі;
-тері-ыстық пен суықты сезу мүшесі;
Осы бес сезім мүшесі арқылы біз өзімізді,қоршаған әлемді танып білеміз.
Жұмбақ.
Жолдың екі жағында тұратын екі ағайынды бірін-бірі көрмейді.
(көз)
Көз-қандай мүше?
Көз –көру мүшесі.
Ендеше,бүгінгі біздің жаңа тақырыбымыз: « Сезім мүшелері.Көз –көру мүшесі».Көз-көру мүшесі,адамның негізгі көмекшісі.Ол айналадағы заттың барлығын көруге,түрін,түсін,пішінін ажырата білуге көмектеседі.Егер көзді зерттеп қарайтын болсақ,оның ортасында нұрлы қабықшасы бар екенін көреміз.Нұрлы қабықшаның ортасында қарашық орналасқан.Ол көзге жарық өтетін терезеше тәрізді.Жарық көз бұршағы арқылы өтіп,бейне көздің торлы қабықшасына түседі.Бұдан кейін көру жүйесі оны миға жеткізеді.Содан барып,біз бейнені көреміз.Көзді шаршаудан,зақымданудан сақтау керек.
ІҮ.Дәптермен жұмыс.

Сергіту сәті

Орманда кірпі келеді, 
Саңырауқұлақ тереді. 
Кездесті, міне, керегі: 
Екеуі қайың астынан. 
Біреуі терек қасынан. 
Қанша олар болмақ есепте, 
Тоқылған салса себетке?

Ой сергітеді,шашағандары

басылады

Ой толғаныс

Егер көз шаршаса мынадай жаттығуларды орында:
-Көзді қатты қысып,қайта аш (5рет)
-Көзді айналдыра қозғалт (солға-жоғары-оңға-төмен),(10рет)
-Қолыңды алға соз.Қолдың саусағына қара,жайлап қол ұшын мұрныңа жақындат,содан кейін жайлап,керісінше алыстат. (5рет)
-Терезеден алысқа 1 минут қара.
ІХ.Ойын. «Пайдалы-Зиянды»
Пайдалы Зиянды
1.Көзді соққыдан сақтау. 1.Жатып оқу.
2.Көзді ертеңгісін жуу. 2.Жарық шамға қарау.
3.Күніне 1-2 сағат теледидар қарау. 3.Өте жақыннан теледидар көру.
4.Көзге жаттығу жасау. 4.Кір қолмен көзді уқалау.
5. Көлікте,қараңғы жерде оқу.

Үйге тапсырма

Мазмұндау

Күнделіктеріне жазып беремін

Бағалау

Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау

Бағалау парақшасын толтырады.

Кері байланыс

Смайликтерді өзі қалаған нұсқаға жабыстырады

Пәннің аты

Уақыты:

Кабинет:

Мұғалім

Сабақтың атауы

Мұрын – иіс сезу мүшесі.

Тіл – дәм сезу мүшесі.Сарамандық жұмыс

Мақсаты

Күтілетін нәтиже

Сезім мүшелерінің құрылысы мен қызметі туралы
түсінік беру. Олардың адам өміріндегі маңызы.
Дамытушылық: Баяндау, түсінігін айта білу, ойлау қабілетін арттыру, жұмбақ шешу, сахналау, дәлелдеу.
Тәрбиелік: Оқушыларды ұқыптылыққа, таза жүруге, сезім мүшелері, гигиена ережелерін пайдалана білуге үйрету, тәрбиелеу.
Көрнекілігі: Видеопроектор, суреттер, тест, карточкалар, ребус, слайд, т. б.
Әдісі: Сұрақ – жауап, ойын, көрнекілік.

Психологиялық ахуал

Айналаға алақанмен,
Жылылықты шашайық,
Сәттілік тілеп, күлімсіреп
Біз сабақты бастайық.

Оқушылар шеңберде жиналып,мұғаліммен бірге бүгінгі сабаққа сәттілік тілейді.

Қызығушылықты ояту

Мағынаны тану

Балаларға көрсетпей, шүберек жағу, әтір, иіс су себу.
- Не байқадыңдар?
- Жанған шүберектің иісін, әтірдің иісін сездік.
- Дұрыс. (Иіс сезу мүшесі – мұрын туралы айту)
- Балаларға айран мен балдың дәмін таттыру.
Не байқағандарын сұрау.
- Бал – тәтті, айран – ащы екенін сездік.
- Дұрыс. (Дәм сезу мүшесін – тіл туралы айту)
(Слайдтан сөздерді оқу)
5. Тыныс алу мүшелерін сақтау және суық тию ауруының алдын алу шаралары.
*жаурап қалма. Жылы киініп, жылы жүруге тырыс.
*Дымқыл аяқ киім мен киімді киюге болмайды.
*Тұмаудан сақ бол. Жөтелетін және түшкірген адамдардан қашық жүр.
Есте сақта!
Темекі тарту иіс сезу мүшесін нашарлатады.
47 – бет. Сен білесің бе? (Оқушыларға оқыту)

Сергіту сәті

Мынау – менің жүрегім,
Бәрі осыдан басталған,
Мынау – басым ақылды,
Бәрін осы басқарған.
Мынау менің – оң қолым,
Мынау менің – сол қолым,
Барлық істі атқарған.

Ой сергітеді,шашағандары

басылады

Ой толғаныс

Оқулықпен жұмыс. (Оқушылар іштей оқиды.)
Дәптермен жұмыс.
47 беттегі Есіңе сақта! Сен білесің бе? Жазу.
Сарамандық жұмыс. Ойын ойнау. «Не байқадың? Не білдің?»
1. Көзіңді жұмып, түрлі заттардың иісін анықтап көру.
Қорытынды жасау.
2. Көзіңді жұмып, түрлі тағамның дәмін анықтау арқылы аттарын
атап қорытынды жасау.
Ой толғаныс. Ребус шешу.
- Ребусты шешсеңдер, мақал шығады.
Жауабы: тіл қылыштан өткір.
- Тағы қандай тіл туралы мақал білесіңдер.
Жеті жұрттың тілін біл,
Жеті түрлі білім біл.
- Тіл туралы өлең айту.
Ана тілің біліп қой,
Еркіндігің теңдігің
Ана тілің біліп қой,
Мақтанышың елдігің.
Ана тілің - арың бұл,
Ұятың боп тұр бетте.
Өзге тілдің бәрін біл,
Өз тіліңді құрметте.
- Біздің мемлекеттік тіліміз? – Қазақ тілі.
- Біз қандай елміз? – Тәуелсіз.
- Тәуелсіздігімізге неше жыл болды? – 20 жыл.
Қорытындылау. Тест сұрақтары.
1. Көру деген – бұл,,
А) Әдемі көзілдірік. Ә) Дүниеге көзқарас.
Б) Әдемі көз. В) Алыстан, жақыннан көру.
2. Құлақ адамға........... қажет.
А) Ертегі тыңдау. Ә) Ыстықтан қорғауға.
Б) Тыңдағыштарды құлаққа салуға. В) Тепе – теңдік қалыпты сақтауға.
3. Мұрын...... ағзасы.
А) Иіс сезу. Ә) Есту. Б) Дәм тату. В) Дәм сезу.
4. Тілді........ керек.
А) Күте білу. Ә) Тығу. Б) Көрсету. В) Шығару.

Үйге тапсырма

Мазмұндау

Күнделіктеріне жазып беремін

Бағалау

Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау

Бағалау парақшасын толтырады.

Кері байланыс

Смайликтерді өзі қалаған нұсқаға жабыстырады

Пәннің аты

Уақыты:

Кабинет:

Мұғалім

Сабақтың атауы

Тері – сипап сезу мүшесі. Тесттік тапсырмалар.

Мақсаты

Күтілетін нәтиже

Сезім мүшелерінің бірі – тері туралы түсінік бере отыра, оқушылардың алған білімдерін пысықтау.
Сабақтың міндеттері:
Білімділік: Адамның сезім мүшелеріне жеке-жеке тоқталып, олардың қызметі
туралы түсінік бекіту.
Дамытушылық: оқушылардың білімін, ой-өрісін дамыту, пәнге деген қызығушылығын, белсенділігін арттыру.
Тәрбиелік: тазалыққа, ұқыптылыққа, салауатты өмір салтын ұстанатын дені сау азамат етіп тәрбиелеу.
Сабақтың типі: Аралас сабақ
Сабақтың әдіс-тәсілдері: Түсіндіру, сұрақ-жауап, әңгімелеу.
Пәнаралық байланыс: Еңбекке баулу
Сабақтың көрнекіліктері: суреттер,үлестірмелер.

Психологиялық ахуал

Психологиялық дайындық

Біз балдырған баламыз,

Құстай қанат қағамыз.

Дүниені аралап,

Оқып білім аламыз.

Оқушылар шеңберде жиналып,мұғаліммен бірге бүгінгі сабаққа сәттілік тілейді.

Қызығушылықты ояту

Балалар, қолмен ұстау арқылы біз оның қандай зат екенін ажыраттық. Оны сипап сезу арқылы білдік. Олай болса, тері – сипап сезу мүшесі. Бүгінгі өтетін тақырыбымыз тері – сипап сезу мүшесі.
IV. Оқулықпен жұмыс.
Адам денесін жауып тұратын терінің қорғаныш қызметін білесіңдер. Бұдан басқа адамда тері сезімі де болады. Мысалы, бір затты көзімізді жұмып тұрып сипап көріп те оның пішіні мен мөлшерін анықтай аламыз, оның тегіс немесе бұдыр, суық немесе жылы екендігін білеміз. Кейбір заттың қандай материалдан жасалғандығын да (мысалы, темір, ағаш, қағаз, т.б.) осылайша анықтай аламыз.
Қол – адамның еңбек ету мүшесі. Қол саусақтарының ұшындағы теріде сипап сезу жақсы жетілген. Көзі көрмейтін мүгедек адамдар осындай сезімнің арқасында айналадғы әр түрлі заттарды танып біледі.
Сипап сезу – біздің ағзамызды түрлі қауіп-қатерден, зақымданудан сақтауға көмектеседі. Мысалы, ыстық затқа қолымыз тиіп кетсе дереу тартып аламыз.
Неге? Себебі тері сипау сезімі арқылы бұйрық береді. Тері ауырғанды да сезіне алады. Теріде орналасқан мыңдаған жүйке тамырлары бұл сезімді миға жеткізіп отырады.
Есіңде сақта! Сонымен көз, құлақ, мұрын, тіл, тері сезім мүшелеріне жатады.
Сезім мүшелері сау адамның жұмысқа қабілетті, білімді меңгеруі, әр түрлі заттарды, құбылыстарды жақсы ажырата білуі жоғары болады. Қауіп-қатерлі жағдайлардан дер кезінде сақтанады.
V. Дәптермен жұмыс.
1) Күннің жадын жазу;
2) Тақырыпты жазу;
3) Сезім мүшелерінің түрлерін жазу.
VI. Білімдерін пысықтау кезеңі:

Сергіту сәті

Орманда кірпі келеді, 
Саңырауқұлақ тереді. 
Кездесті, міне, керегі: 
Екеуі қайың астынан. 
Біреуі терек қасынан. 
Қанша олар болмақ есепте, 
Тоқылған салса себетке?

Ой сергітеді,шашағандары

басылады

Ой толғаныс

Тесттік тапсырмалар.
І-нұсқа.
1. Көру деген-бұл:
а) әдемі көзілдірік б) әдемі көз
ә) дүниеге көз қарас в ) алыстан, жақыннан көру
2.Құлақ адамға ... қажет:
а) ертегі тыңдауға б)тыңдағыштарды құлаққа салуға
ә) ыстықтан қорғануға в) тепе-теңдік қалыпты сақтауға
3. Мұрын ... ағзасы:
а) иіс сезу б) дәм тату
ә) есту в) дәм сезу
4. Заттардың дәмін ажыратады:
а) мұрын б) құлақ
ә) тіл в) тері
5. Сипап сезу қай мүшеге жатады?
а) тері б) мұрын
ә) дәм сезу в) көз
6. Қай заттың дәмін татамыз?
а) қалам б) алма
ә) кітап в) домбыра
7. Сезім мүшесін тап:
а) көз б) омыртқа
ә) алақан в) аяқ
8. Сипап сезу мүшесі:
а) құлақ б) мұрын
ә) тері в) көз
9. Сан алуан дыбыстарды естиміз
а) көзбен б) мұрынмен
ә) құлақпен в) дәмін сезу
10. Гитара, радио, музыка қай мүшеге жатады?
а) есту мүшесі б) дәмін сезу
ә) дәмін тату в) иісін ажырату
ІІ-нұсқа.
1. Тілді ... керек:
а) күте білу; б) көрсету;
ә) тығу; в) шығару.
2.Тері ... ағзасы:
а) сезіну; б) байқау;
ә) киіну; в) дәм тату.
3. Тағам адам үшін:
а) күш-қуат; б) тәбетін ашады;
ә) дастарқанды гулдендіреді; в) торт және тәтті тағам.
4. Домбыра, радио қай сезім мүшесіна лайық?
а) иіс сезу; б) дәм тату;
ә) есту; в) дәм сезу.
5. Теледидар қарағанда экраннан неше метр қашықтықта отыру керек?
а) 1-2 метр б) 3-6 метр
ә) 2-3 метр в) 10метр
6. Адамның еңбек ету мүшесі:
а) тіл б) мұрын
ә) қол в) құлақ
7. Әр түрлі шуды, сыбдырды, музыканы, сан алуан дыбыстарды еститін сезім мүшесі:
а) тері б) мұрын
ә) көз в) құлақ
8. Әр түрлі иісті ажырататын мүше:
а) құлақ б) мұрын
ә) дәм тату в) ауыз
9. Дәм сезу мүшесі:
а) тіл б) көз
ә) мұрын в) тері
10. Иіс сезу мүшесіне қайсысы келеді?
а) кітап б) доп
ә) сурет в) гүл

Үйге тапсырма

Мазмұндау

Күнделіктеріне жазып беремін

Бағалау

Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау

Бағалау парақшасын толтырады.

Кері байланыс

Смайликтерді өзі қалаған нұсқаға жабыстырады

Пәннің аты

Уақыты:

Кабинет:

Мұғалім

Сабақтың атауы

Бақылау әдісі.

Тұрғын жағдайындағы жарақаттың алдын алу (ӨҚН)

Мақсаты

Күтілетін нәтиже

1.Жарақаттанудың алдын алу туралы түсініктерді пысықтау.

2.Жеке тұлғаны дамыту,жарақаттанудың алдын алу,алғашқы көмек көрсету түрлерін білуге, танымдық қиындықтарды жеңуге тырысу,сөз           байлығын дамыту және күрделендіру.

3.Адамгершілік қасиеттерін қалыптастыру,жарақаттануды болдырмау,алғашқы көмек көрсете білуге     үйрету,еңбекке баулу.

Сабақтың түрі: Жаңа білім меңгерту.

Сабақтың әдісі:Баяндау,түсіндіру,сұрақ-жауап

Көрнекілік: Слайд,жарақаттанудың түрлері,алғашқы көмек заттары.

Психологиялық ахуал

Психологиялық дайындық

Біз балдырған баламыз,

Құстай қанат қағамыз.

Дүниені аралап,

Оқып білім аламыз.

Оқушылар шеңберде жиналып,мұғаліммен бірге бүгінгі сабаққа сәттілік тілейді.

Қызығушылықты ояту

Жарақаттанудың түрлері

Күйік           Үсік              Сынық               Жарақат           Улану         Қан кету

1.Күйік-теріге қайнап тұрған су,өте ыстық бу,қызған металл бұйымдары,шарпыған от,сондай-ақ электр тоғы әсер еткенде пайда болатын күйік жарақат түрлеріне жатады.

Күйік

  Термиялық             Химиялық

Термиялық күйік-көптеген қарулар:от шашқыш,өртенгіш бомба және басқа да түрлерімен жараланудан пайда болады.Тері және тері асты қабатының зақымдану тереңдігіне қарай 4 дәрежеге бөлінеді:

-І дәрежесі күйік-орнының қызаруы,кішкене ісінуі,қызаруы,күйген жердің ауруымен сипатталады.3-5 күннен кейін тері қабықтанып жазылуы басталады.

-ІІ дәрежелі күйік-сарғыш,түссіз сұйықтық толған бөртпелердің пайда болуы және терінің ісінуімен сипатталады.ІІ дәрежелі күйіктердің жазылуы 10-15 күнге созылады.ІІ дәрежелі күйіктерді тек медициналық мекемелерде емдеу қажет.

-ІІІ дәрежелі күйік-барлық зақымдалған терінің бір бөлігінің немесе толығымен жансыздануымен сипатталады.Күйіктің бетін қара немесе сұр түсті қабыршақ жабады.

-ІV дәрежелі күйік-тері,сонымен қатар тері асты май қабаты,сіңір,бұлшық ет,кейде сүйектің де жансыздануымен сипатталады.Күйік беті қара түсті қабыршақпен жабылады.ІІІ және ІV дәрежелі күйік кезінде іріңдеу процесі қатар жүреді.Жансызданған ұлпалар (некроз) бөлініп,15-20 күнде түсе бастайды.Күйіктің жазылуы баяу және өте созылмалы болады.