Бекітемін:

Педагогтың аты-жөні:

Кемалбаев Е.Б.

Күні :

19.02.25

Сынып: 9

Сабақтың тақырыбы

Дыбыс, дыбыстың сипаттамалары, акустикалық резонанс, жаңғырық

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

9.2.5.15 – дыбыстың пайда болу және таралу шарттарын атау;

9.2.5.16 – дыбыс сипаттамаларын дыбыс толқындарының жиілігі және амплитудасымен сәйкестендіру;

Сабақтың мақсаты

• Дыбыстың пайда болу және таралу шарттарын атайды;

• Дыбыс сипаттамаларын дыбыс толқындарының жиілігі және амплитудасымен сәйкестендіреді;

Құндылықтарға баулу

• Бірлік және ынтымақ –командамен топтық тапсырмаларды орындап ,басқалармен біолескен жұмыстың нәтижесін қорғай алады;

• Жасампаздық және жаңашылдық-қарапайым өлшеулер жүргізу,практикалық есептерді шешуге арналған құралдармен жұмыс жасай алады;

• Білімнің жаратылыстану салаларындағы тәжірибиені бақылаудың ,жжүйелеудің ,түсінудің қарапайым дағдыларынығ болуы

• Еңбекқорлық құндылығы:түрлі мамандықтарға қызығушшылық таныту,өзіне өзі қызмет көрсетуге дағдылану.

Сабақтың кезеңі/уақыты

Педагогтың әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

7 минут

Сәлемдесу

Оқушыларды түгелдеу.

«Біртұтас тәрбие бағдарламасындағы құндылықтарды процесіне ұйымдастыру кезеңінен бастап,сабақтың әрбір кезеңінде жүргіземін»

«Бірлік және ынтымақ ,Еңбекқорлық » құндылығы

Тест тапсырмасы:

Тест сұрағы:

1. Дыбыс қандай жағдайда пайда болады?

А) Қатты дене тербелген кезде

Б) Сұйықтық өзгергенде

В) Газдардың температурасы өзгергенде

Г) Тек қана электр ағындары пайда болғанда

2. Дыбыс толқынының таралу жылдамдығы неге байланысты?

А) Қатты дененің құрылымына

Б) Орта температурасы мен тығыздығына

В) Жиілікке

Г) Ауа ылғалдылығына

3. Дыбыс толқынының жиілігі неге байланысты?

А) Айналмалы қозғалыс

Б) Көзіңіздің көру қабілетіне

В) Тербеліс жиілігіне

Г) Амплитудасына

4. Жиілігі жоғары дыбыс қандай сипатқа ие болады?

А) Қатты

Б) Төмен және ауыр

В) Жоғары және өткір

Г) Өте баяу

5. Дыбыс толқындарының таралуы үшін қандай орта қажет?

А) Тек газдар

Б) Тек қатты денелер

В) Газ, сұйықтық және қатты денелер

Г) Тек сұйықтықтар

6. Дыбыстың таралу жылдамдығы ең жоғары орта қандай?

А) Су

Б) Ауа

В) Металл

Г) Тот басқан темір

7. Қандай жағдайда дыбыс ең әлсіз таралады?

А) Тығыз және қатты ортада

Б) Ауаның төмен температурасы мен қысымында

В) Өте қатты материалдарда

Г) Сұйық ортада

8. Дыбыстың амплитудасы қандай қасиетке әсер етеді?

А) Дыбыстың жиілігіне

Б) Дыбыстың күштілігіне

В) Дыбыстың таралу жылдамдығына

Г) Дыбыстың бағытына

9. Дыбыстың жиілігі мен амплитудасы қалай өзгереді, егер дыбыс көзі жақын болса?

А) Жиілік төмендейді, амплитуда жоғарылайды

Б) Жиілік жоғарылайды, амплитуда төмендейді

В) Жиілік жоғарылайды, амплитуда жоғарылайды

Г) Жиілік өзгермейді, амплитуда өзгермейді

10. Ауада дыбыс толқындарының таралу жылдамдығын қандай факторлар әсер етеді?

А) Қатты дененің беті

Б) Ауаның температурасы мен тығыздығы

В) Ауа құрамындағы газдардың түрі

Г) Барлық жауаптар дұрыс

Жауабы:

1. А , 2. Б , 3. В , 4. В, 5. В , 6. В , 7. Б

8. Б , 9. В , 10. Б

Оқушылар сәлемдеседі .

Атмосфералық ахуал арқылы көңіл күйде жаңа тақырыпты ашып , үй тапсырмасына берәлген тапсырманы орындайды .

Өзін-өзі бағалау

Дескриптор:

Үй тапсырмасына берілген тапсырмаға дұрыс жауап береді;

Бастапқы физикалық білімін білімін көрсет алады;

2 балл

Презентация

Жұмыс парағы

Көрнекіліктер

Сабақтың ортасы

30 минут

Жаңа сабақ

Тапсырмалар

1. Дыбыстың пайда болу шарттарын зерттеу:

- Берілген суретте бірнеше әртүрлі ортада (су, ауа, металл) дыбыс шығаратын объектілер (мысалы, музыкалық аспаптар, сөйлеген адам, дабыл қаққыштар) бейнеленген. Сіз осы объектілердің қай жерде дыбыс шығаратындарына және ол дыбыстың қандай шарттарда таралатынына тоқтала аласыз.

Әр түрлі ортада дыбыс шығару қандай физикалық заңдылықтарға негізделген?

Сабақты бекіту

Есептер шығару

29-жаттығу

Есеп шығару барысында қажетінше 34.1-кестені пайдаланыңдар.

1.Адам мен дыбыс шағылдыратын бөгеттің арақашықтығы 134 М.Адам қанша уақыттан соң жаңғырықты естиді?

2.Адам өз дауысының жаңғырығын 1,64 Секундтан соң естіді.Бөгет одан қандай қашықтықта тұр?

3.Дыбыс көзінен бөгетке дейінгі қашықтық 2км.Жаңғырақ дыбыс көзіне 1 С соң қайта оралды.Дыбыс қандай ортада таралған?

4.Ауада адам жаңғырықты 1,8 секундтан кейін естіді.Егер адам мен бөгеттің арақашықтығы өзгермесе, ол су астында жаңғырықты қанша уақыттан соң естиді?

5.Адам ауада өз дауысының жаңғырығын 1,6 секундтан соң естіді.Егер бөгетті 168 метрге әрі жылжытса,адам жаңғырықты қанша уақыттан соң естиді?

6.Егер камертоннан шыққан дыбыс толқындары түйіндерінің арақашықтығы 0,25 см болса, камертонның тербеліс жиілігі қандай:

Оқушылар тапсырманы топтасы .жұппен және жеке орындайды.

Өзара пікір алмасып ,бір- біріне тапсырма орындауда көмектеседі.

Дескриптор:

Дыбыстың пайда болу және таралу шарттарын атай алады;

Дыбыс сипаттамаларын дыбыс толқындарының жиілігі және амплитудасымен сәйкестендіре алады;

Теориясын меңгереді;

Жұппен бірлесе жұмыс жасап жаңа сабақты меңгереді;

З балл

Жұмыс парағы

Тапсырмалар

Сабақтың соңы

8 минут

Рефексия

Бағалау

Үй тапсырмасы

Функционалдық сауаттылық тапсырмасы:

Дельфиндердің дыбысты естуі

Дельфиндер – теңіз жануарларының арасында ерекше қасиеттерімен танымал. Олар жоғары деңгейдегі интеллекпен, әлеуметтік құрылыммен және ерекше дыбыстық қабілеттермен сипатталады. Бір ерекшелігі, дельфиндер суда дыбысты өте жақсы естиді және ол олардың тіршілігінде маңызды рөл атқарады.

Дельфиндердің дыбысты естуі туралы қызықты фактілер:

Дельфиндер судың ішінде дыбысты өте жақсы естиді, өйткені судың тығыздығы ауадан жоғары, сондықтан дыбыстардың таралу жылдамдығы суда ауаға қарағанда жоғары. Судағы дыбыстың таралу жылдамдығы шамамен 1500 м/с, ал ауада ол тек 340 м/с.

Дельфиндер тек өздері шығаратын дауыс толқындарынан ғана емес, басқа да әртүрлі дыбыстарды естіп, оларды қоршаған орта туралы ақпарат алу үшін пайдаланады. Олар эхолокация тәсілі арқылы объектілерді анықтайды.

Суда дыбыс толқындарының таралуы әртүрлі жиіліктерде жүреді, сондықтан дельфиндер жоғары жиілікті дыбыстарды да жақсы естіп, өңдей алады.

Дельфиндер дыбыстарды үш негізгі құрылғы арқылы қабылдайды: олардағы құлақтар мен арнайы сүйек арқылы өтетін дыбыстық сигналдар, сонымен қатар бас сүйегінің орталық бөлігіндегі құрылымдар да дыбыстарды қабылдауға көмектеседі.

Дельфиндер суда өз сигналдарын қалай пайдаланады?

- Дельфиндер эхолокация деп аталатын жүйені пайдаланады. Олар жоғарғы жиіліктегі ультрадыбыстық толқындар шығарады, бұл толқындар суға түсіп, кері қайтып келеді. Қайтып келген сигналдар арқылы дельфиндер қоршаған ортадағы заттарды анықтайды.

Тапсырма:

Сұрақ:Дельфиндер суда дыбысты неге тез естиді және эхолокация қалай жұмыс істейді?

Мәтін бойынша тапсырма

. Егер дельфиндердің дыбысты есту жылдамдығы v = 1500 м/с, ал ауада дыбыстың таралу жылдамдығы v = 340 м/сболса, дельфиннің дыбысты суда есту жылдамдығы мен ауадан есту жылдамдығы арасындағы айырманы анықтаңыз.

Қосымша сұрақтар мен тапсырмалар:

1. Дельфиндердің эхолокациясы қалай жұмыс істейді? Бұл жүйе олардың қоршаған ортаны қалай тануына көмектеседі?

2. Егер дельфин дыбысты 1000 м қашықтықтан еститін болса, дыбыс толқынының суда таралу уақыты қандай болады? Дыбыстың таралу жылдамдығы v = 1500 м/с.

Оқушылар сабақты қорытындылау тапсырмасын орындап ,бүгінгі сабақтан алған білімдерін бекітеді.

Дескриптор:

Дыбыстың пайда болу және таралу шарттарын атай алады;

Дыбыс сипаттамаларын дыбыс толқындарының жиілігі және амплитудасымен берілген сұрақтарға дұрыс жауап бере алады;

2 балл

Жұмыс парағы

Тапсырмалар

Рефексия

«Padlet» платформасы бойынша

Үйге тапсырма: Тақырыпты оқу .Жаттығу есептерін аяқтау

Сабаққа кері байланыс қалдырады.

Өзін өзі бағалау парағында бағалап сабақтың соңында хабарлайды.

Өзін-өзі бағалау парағы

Кері байланыс стиккерлері

Бағалау парағы