ДЫБЫСТЫҚ ПСИХОГИМНАСТИКА ТҮРЛЕРІ ЖӘНЕ ОНЫҢ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ӘСЕРІ

Аннотация

Бұл мақалада дыбыстық психогимнастиканың түрлері, оның білім алушылардың психоэмоционалдық жағдайына әсері және тәжірибеде қолдану ерекшеліктері қарастырылады. Дыбыстық жаттығулардың күйзелісті азайтуға, тыныс алуды реттеуге, эмоционалдық тұрақтылықты қалыптастыруға ықпалы сипатталады. Сонымен қатар мектеп жағдайында қолданылатын психогимнастикалық әдістер мен жаттығулар ұсынылады.

Тірек сөздер: психогимнастика, дыбыстық жаттығу, релаксация, эмоционалдық тұрақтылық, тыныс алу, педагог-психолог.

Кіріспе

Қазіргі білім беру жүйесінде білім алушылардың психологиялық денсаулығын сақтау маңызды мәселелердің біріне айналып отыр. Оқу жүктемесінің артуы, эмоционалдық қысым, ақпараттың көптігі балалар мен жасөспірімдердің психоэмоционалдық жағдайына әсер етеді. Осындай жағдайда психологиялық қолдаудың тиімді әдістерінің бірі – дыбыстық психогимнастика.

Дыбыстық психогимнастика – адамның ішкі эмоционалдық күйін реттеуге, тыныс алуын қалыпқа келтіруге және жүйке жүйесін тыныштандыруға бағытталған арнайы дыбыстық жаттығулар жиынтығы. Бұл әдіс психологиялық тренингтерде, релаксациялық жұмыстарда және түзету-дамыту сабақтарында кеңінен қолданылады.

Дыбыстық психогимнастиканың маңызы

Дыбыстық жаттығулар адамның эмоционалдық жағдайына тікелей әсер етеді. Әртүрлі дыбыстарды созып айту арқылы тыныс алу жүйесі реттеліп, бұлшықеттер босаңсиды және ішкі қысым төмендейді.

Дыбыстық психогимнастиканың негізгі мақсаттары:

• күйзелісті азайту;

• эмоционалдық тепе-теңдікті сақтау;

• тыныс алу ритмін қалыптастыру;

• өз-өзіне сенімділікті арттыру;

• зейін мен есте сақтауды жақсарту;

• қарым-қатынас дағдыларын дамыту.

Дыбыстық психогимнастика түрлері

1. Дауысты дыбыстар арқылы психогимнастика

Бұл жаттығуда дауысты дыбыстар ұзақ әрі бірқалыпты айтылады.

Мысалы:

• «А-а-а» – ішкі қысымды босатуға көмектеседі;

• «О-о-о» – тыныштандырады;

• «У-у-у» – қорқыныш пен мазасыздықты азайтады;

• «И-и-и» – көңіл-күйді көтереді.

Жаттығу тыныс алуды реттеп, адамның өзін еркін сезінуіне ықпал етеді.

2. Табиғат дыбыстарын қолдану

Табиғаттағы дыбыстар адамның жүйке жүйесіне жағымды әсер етеді. Жаңбырдың сылдыры, құстардың үні, теңіз толқыны немесе жел дыбысы релаксация мақсатында қолданылады.

Бұл әдіс:

• шаршауды азайтады;

• эмоционалдық тыныштық береді;

• қиялды дамытады.

3. Ырғақты дыбыстық жаттығулар

Музыкалық ырғақ арқылы орындалатын жаттығулар балалардың көңіл-күйін көтеріп, қозғалыс белсенділігін арттырады.

Мысалы:

• алақан соғу;

• саусақпен үстелді тықылдату;

• бірқалыпты ырғақ қайталау.

Бұл жаттығулар топтық жұмыстарда тиімді қолданылады.

4. Тыныс алу және дыбысты біріктіру әдісі

Бұл әдісте терең тыныс алып, белгілі бір дыбысты созып айту жүзеге асырылады.

Мысалы:

• мұрын арқылы терең тыныс алу;

• дем шығарғанда «мммм», «шшш», «ссс» дыбыстарын айту.

Мұндай жаттығулар мазасыздық деңгейін төмендетуге көмектеседі.

5. Музыкалық релаксация

Жұмсақ әуен мен баяу музыка арқылы өткізілетін психогимнастика түрі эмоционалдық жайлылық қалыптастырады.

Музыкалық релаксация:

• жүйке жүйесін тыныштандырады;

• агрессияны азайтады;

• зейінді шоғырландыруға көмектеседі.

Мектеп тәжірибесінде қолдану

Дыбыстық психогимнастиканы мектепте:

• сергіту сәттерінде;

• психологиялық тренингтерде;

• түзету-дамыту сабақтарында;

• емтихан алдындағы дайындық кезінде;

• бейімделу жұмыстарында қолдануға болады.

Әсіресе бастауыш сынып оқушылары үшін дыбыстық жаттығулар қызықты әрі тиімді әдіс болып табылады.

Қорытынды

Дыбыстық психогимнастика – білім алушылардың психологиялық саулығын нығайтатын тиімді әдістердің бірі. Ол эмоционалдық күйзелісті төмендетіп, ішкі үйлесімділікті қалыптастыруға көмектеседі. Сонымен қатар балалардың өзін еркін сезінуіне, сенімділігінің артуына және жағымды көңіл-күй қалыптастыруға ықпал етеді.

Сондықтан педагог-психологтар мен мұғалімдер оқу-тәрбие процесінде дыбыстық психогимнастика элементтерін жүйелі түрде қолдануы қажет.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Немов Р.С. Психология. – Мәскеу, 2020.

2. Құлжанова Т. Психологиялық жаттығулар жинағы. – Алматы, 2021.

3. Жас ерекшелік психологиясы бойынша әдістемелік құралдар.

4. Білім беру ұйымдарындағы психологиялық қызмет жұмыстарының әдістемесі.