Экология – бұл өмір сүру философиясы

Қоршаған ортаның ластануы – қазіргі қоғамның ең өзекті мәселелерінің бірі. Экология тек табиғаттың жай-күйіне ғана емес, сонымен қатар адамдардың денсаулығына, өмір сүру сапасына тікелей әсер етеді. Біздің ең үлкен байлығымыз – мұнай да, алтын да емес, ол – таза ауа, мөлдір су, жасыл орман, құнарлы топырақ. Бұл байлықты сақтау – біздің басты міндетіміз. Егер біз табиғатты бүгін қорғамасақ, ертең кеш болуы мүмкін. Болашақ ұрпаққа қандай әлем қалдыратынымыз – дәл қазір жасаған әрекетімізге байланысты.

Ал қазіргі таңда еліміздің экологиялық жағдайы оңып тұрған жоқ. Қазақстанда экологиялық проблемалар әсіресе ірі қалаларда өте өзекті. Алматы, Астана, Шымкент және Өскемен – еліміздің ең үлкен қалалары, бірақ олардың экологиялық жағдайы әртүрлі. Бұл мақалада аталған қалалардың экологиялық проблемаларын, олардың себептері мен шешу жолдарын салыстыра отырып қарастырамыз.

Алматы - тұмшаланған аспан және ауаның ластануы.

Алматы елдегі ең экологиялық проблемалы қаланың бірі. Қала тау аңғарында орналасқандықтан, ауадағы ластаушы заттар ұзақ уақыт бойы жиналып, қала аспанын тұмшалайды. Қыс мезгілінде бұл проблема одан әрі ушыға түседі.

Негізгі ластану көздері қандай?

Көлік қозғалысы: Алматыда 700 мыңнан астам көлік бар, олардың көпшілігі ескі және экологиялық талаптарға сай емес.

Жеке үйлердің көмірмен жылытуы: Қала шетінде көмірмен жылытылатын үйлер көп, бұл қыс мезгілінде түтін мен зиянды газдардың көбеюіне әкеліп соғады.

Өнеркәсіп орындары: Алматы өндірістік қала болмаса да, шағын зауыттар мен кәсіпорындар ауаны ластауға себеп болады.

Салдары қандай?

- ЖРВИ, демікпе, өкпе аурулары, жүрек-қан тамырлары аурулары жиі кездеседі.

- Қала тұрғындарының өмір сүру сапасы төмендейді.

Біз мынадай шешім ұсынамыз:

- Экологиялық таза қоғамдық көліктерді көбейту.

- Газбен жылытуға толық көшу.

- Жасыл желектерді көбейту, қаланы орманды алқаппен қоршау.

Астана - су тапшылығы және климаттық қиындықтар

Астана жас қала болғанымен, экологиялық проблемалардан кемде емес. Мұнда ауаның ластану деңгейі Алматыға қарағанда төмен, бірақ су тапшылығы және қатал климат басты мәселелердің бірі.

Негізгі экологиялық қиындықтар мынадай:

Су ресурстарының жетіспеушілігі: Қаланы сумен қамтамасыз ететін Есіл өзені ондай үлкен су қоймасы емес, ал халық санының артуы бұл проблеманы күрделендіріп жатыр.

Қатты желдер мен шаңды дауылдар: Қалада жасыл желек аз болғандықтан, жел күшейіп, экожүйеге кері әсерін тигізеді.

Құрылыс қалдықтары және урбанизация: Үздіксіз жүріп жатқан құрылыс экологиялық жүктемені арттыуға сеп болады.

Шешу жолдары:

- Жасанды су қоймаларын салу және суды үнемдеу технологияларын дамыту.

- Астананы орман алқаптарымен көмкеру.

- Қалдықтарды өңдеу және қайта пайдалану жүйесін жақсарту.

Шымкент - жасыл қала ма, әлде жаңа экологиялық проблема алаңы ма?

Шымкент Қазақстанның ең жылы әрі күн шуақты қалаларының бірі. Қалада экологиялық жағдай басқа мегаполистерге қарағанда біршама жақсырақ, бірақ соңғы жылдары индустрияның дамуы және халық санының артуы экологиялық жүктемені көбейтуде.

Негізгі экологиялық мәселелер:

Өнеркәсіптік кәсіпорындардың қалдықтары: Мұнай өңдеу зауыты мен химиялық өндіріс орындары ауаны ластап жатыр.

Қалдықтарды басқару жүйесінің әлсіздігі: Қоқысты сұрыптау мәдениеті енді ғана дамып келеді, көптеген тұрмыстық қалдықтар полигондарда өңделмей жинақталады.

Көлік қозғалысы: Көліктер саны артып, ауаның ластануына ықпал етуде.

Шешу жолдары:

- Өнеркәсіп кәсіпорындарының экологиялық стандарттарын күшейту.

- Қоқыс өңдеу жүйесін жетілдіру.

- Жасыл аймақтарды көбейту.

Өскемен - ауыр өнеркәсіптің әсері

Өскемен Қазақстанның ең ірі өнеркәсіптік қалаларының бірі. Мұнда металлургия, тау-кен өндірісі мен химия өнеркәсібі дамыған. Өкінішке қарай, бұл қаланы экологиялық апат аймағына айналдырып отыр.

Негізгі ластану көздері:

Зауыттар мен кен орындары: Шығыс Қазақстанның ірі өнеркәсіп орындары Өскеменде орналасқан. Олар ауаны, суды және топырақты ластауда.

Радиациялық қауіп: Кеңес дәуірінен қалған өнеркәсіптік қалдықтар әлі күнге дейін экологияға қауіп төндіруде.

Қара түтін және күкірт оксидтері: Өнеркәсіп орындарынан бөлінетін газдар қаланы тұмшалап тұрады.

Халыққа тиетін салдары:

- Өскеменде тыныс алу жолдарының аурулары, онкологиялық аурулар жиі кездеседі.

- Су мен топырақтың ластануы ауыл шаруашылығына кері әсерін тигізуде.

Бұл қалаға ұсынатын шешімдер:

- Өнеркәсіптік қалдықтарды өңдеу жүйесін жетілдіру.

- Экологиялық заңнаманы қатаңдату.

- Зиянды қоқыстарды азайтатын технологияларды енгізу.

Енді біздің елдің экологиялық жағдайын өзге елдермен салыстырып көрейік.

Скандинавия елдері: Швеция, Норвегия, Дания, Финляндия.

Бұл елдер экологиялық таза технологияларды дамытуда көшбасшы болып саналады.

1. Жасыл экономика дамыған. Жаңартылатын энергия көздерін пайдалану – күн, жел, су электр станциялары.

2. Қалдықтарды өңдеу деңгейі жоғары. Швеция қоқыстың 99%-ын қайта өңдейді.

3. Көлік жүйесі экологиялық таза. Электрлі автобустар, велосипед инфрақұрылымы өте жақсы дамыған.

Қытай

Қытай – әлемдегі ең ірі өнеркәсіптік орталықтардың бірі. Бірақ бұл елде де экологияға қатысты мәселелер бар:

Ауаның ластануы Пекин, Шанхай және басқа да ірі қалаларда кездеседі.

Суды ластау өнеркәсіптік ағынды сулар өзендерге төгілетіндіктен бұл да олардың бір проблемалары. Дегенмен, Қытай жасыл технологияларға инвестиция салып, күн және жел энергиясын белсенді түрде дамытып жатыр.

АҚШ

АҚШ-та экологиялық жағдай штатқа байланысты өзгереді.

Кейбір штаттар Калифорния экологияны қорғауға баса назар аударады. Бірақ өнеркәсіптік өндірістің көптігі, көлік шығатын қалдықтардың жоғары болуы экологиялық мәселелерді туындатады.

Алайда, жаңартылатын энергия көздерін пайдалану қарқынды дамып жатыр жел, күн энергиясы арқылы.

Қазақстанның әр қаласының экологиялық проблемалары әртүрлі, бірақ ортақ мәселе – адам әрекетінен туындаған экологиялық дағдарыс. Егер біз қоршаған ортаға деген көзқарасымызды өзгертпесек, болашақ ұрпаққа өмір сүру қиынға соғады. Экологиялық мәдениетті дамыту, жаңа технологияларды енгізу және үкіметтің экологиялық саясатты күшейтуі – еліміздің таза әрі жасыл болашағының кепілі. Адамзат өркениеті қанша дамығанымен, табиғатсыз өмір сүре алмайды. Біз ғимараттар сала аламыз, технологияларды дамыта аламыз, бірақ таза ауа мен мөлдір судың орнын ешқандай жетістік баса алмайды. Сондықтан Жер-ананы аялау, оған сүйіспеншілікпен қарау – әрбір саналы адамның борышы. Егер біз табиғатқа жақсылық жасасақ, ол бізге мың есе қайтарып береді.