"Экология және біз" семинар

«Экология – және біз».
Мақсаты: Оқушыларға экологиялық,валеологиялық білім беру. Табиғатта болатын қарым-қатынас жәйлі, қоршаған орта мен оның табиғи байлықтарын тиімді пайдалану барысында табиғатты қорғай алатын,аялай білетін,адамгершілігі мол,экологиялық,валеологиялық білімі мен мәдениеті жоғары жаңа ұрпақ тәрбиелеу.
Көрнекілік: тақырыпқа байланысты қанатты сөздер,Экология – және біз» 
Өткізілу формасы: дөңгелек стол
Сабақ барысы:
І.Ұйымдастыру кезеңі мұғалімнің кіріспе сөзімен басталады(музыка әуені)
Оқушылар бүгінгі : «Экология – және біз» атты дөңгелек стол түрінде өтпек.Мұнда пікір алмасу арқылы білімдерімізді ортаға салу және экологиялық мәселе бойынша қаулы қабылдау. 
Сабақ жоспары:
1. Экология – және біз – негізгі бөлім.
2. Пікір –талас.
3. Ұсыныс- пікір.
4.Қаулы қабылдау.

Ал,енді «Экология –және біз» атты негізгі бөлімімізді бастайық.

Негізгі кезең«Танысу». Глобусты бір – біріне бергенде өзінің аты – жөнін және немен айналысатынын айтып, келесіоқушыға береді. Глобусты ұстап  айтуды мұғалім өзінен бастайды.  Глобус мұғалімге қайтып келгенде,-

«Біз жерде өмір сүреміз. Бәріміз ата- ана үшін, оқу үшін, болашақ үшін жауап береміз, ал Жер үшін жауапкерлікті сезінеміз бе? Оның өсімдігімен, топырағымен, ауасымен, қалаларымен не болып жатқанын білеміз бе? Әркім осы жерде өзінің ізін қалдырады.Сендер әлі оқушысыңдар, болашақта Қазақстанның белгілі де, білімді азаматы болсаңдар сендерде Жерде іздеріңді қалдырасыңдар. Мысалы қазақтың қара тасын құрметтеген Қаныш Имантайұлы Сәтбаев өз ізін қалдырды. Ол адамның орасан еңбегі үшін, 1976 жылғы маусым айында  ашылған №2402 кіші планетаға аты берілді. Жер бетіндегі бүкіл адам баласын ерекше толғандырып отырған ең басты мәселе – ғаламдық деңгейдегі экологиялық мәселелер болып отыр. Сондықтан да, әрбір мемлекет бұл мәселелерді негізгі мемлекеттік міндеттердің бірі деп қарастырады. Осыған орай, елімізде қордаланған экологиялық жағдайларды жақсарту шараларына айрықша мән беріліп, 2007 жылдың барысындаҚазақстан Республикасының экологиялық кодексі туралы Заң қабылданды. Кодекс ұғымы бір жүйеге келтірілген заңдар мен ережелер жүйесінің біртұтас заңдастырылған жүйесі деген мағынаны білдіреді. Қазіргі кезде елімізде қабылданған бұл экологиялық кодекстің 7 бөлімі «Қоршаған ортаны қорғау саласындағы экологиялық білім беру мен ағарту ғылыми зерттеулер және халықаралық ынтымақтастық » деп аталып, оның 25 – тарауы түгелімен «Экологиялық білім беру мен ағарту мамандарының біліктілігін арттыру» мәселесіне арналған.  

Алдарыңызда 11 сыныптың оқушыларынан құралған «Жақтаушы» және «даттаушы» екі топ отыр.

Міне, бүгінгі сабақта өздеріңмен «Экология және біз» тақырыбында қазір заманымыздағы өзекті мәселелердің бірі — экология жайында біршама сөз қозғап, өз ойымызды ортаға салатын боламыз.Сөз кезегі өздеріңізде.

Даттаушы топ: Ал онда, экология деген не?
Экология бүкіл адамзат баласының шалыс басқан әрбір іс-әрекетіне келешекте шек қоятын,оның тыныс -тіршілігіне ат салысатын ғылымның жаңа саласы.Экология ғылыми табиғат заңдылығының бұзылуын,тепе-теңдіктің сақталуын бақылай отырып,өзгерістеріне дер кезінде шара қолданады.
«Географ»:Экология –гректің «ойкос» - үй, логос» -ғылым деген сөзі.
- Ендеше,бұл ғылым үй жөнінде екен.Ал сендер үшін үй дегеніміз не ?
- Адамның үйі оның баспанасы,жануарлар мен құстардың,аңдардың үйі -орман,дала,тау,су,өзен,көл.Ал осы барлық тіршілік иелеріне ортақ үй - жер планетасы.

Жақтаушы топ: -Экологиялық мәселесі бар ма?

Экологиялық жағдайына келетін болсақ: қазіргі заманда адамның қоршаған ортамен қарым - қатынасы күрделенді.Адам санасының өсуі,өнеркәсіптің тез өркендеуі,ғарышты игеру мұның барлығы өмір сұранысы.

Адам жыл сайын жер қойнауынан 100 миллиард тонна пайдалы қазбалар алады,30 миллион тонна улы химикат пайдаланады.Атмосфераға 20 миллиард тонна көмірқышқыл газы,700 миллион тонна әр-түрлі қосылыстар тастайды.Осыдан көптеген экологиялық мәселелер пайда болады.
- Жыл сайын экологиялық сенбілік,айлықтар ұйымдастырады,онда ауыл – қалаларды көгалдандыру сияқты жұмыстар жүргізіледі.Қазақстанда : 9 қорық,2 ұлттық саябақ,2 қорықша,2 табиғи ескерткіш бар.Қазақстан Республикасы табиғатты қорғау заңын қабылдады.
Даттаушы топ: Каспий теңізінің жалпы жағалауы – 7000 км.Қазақстандағы ұзындығы – 2340 км.Каспий тұйық теңіз.
-Ластану себептері:өндірістік қалдықтардың тасталуы,мұнай – газ,тау –кен кәсіпорындарынан төгілетін сулар мен мұнай төгінділері.
-Ластану салдары: мұнай өндіру жұмыстары таязда жүргізіліп,мұнай операцияларынің экологиялық қауіпсіздігі толық сақталмауы Каспийдің биологиялық жүйесіне зардап келтіреді.
-Қорғау шаралары: Каспий теңізінің мәселесін Каспий маңы елдері – Қазақстан,Әзербайжан,Иран,Ресей,Түрікменстан бірлесе шешеді.Осы елдердің қатысуымен 2003 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымы даму бағдарламасы бойынша Каспий тіңізінің табиғи ортасын қорғау жөніндегі негіздемелік конвенция» қабылданып,2006 жылы күшіне енді.Қазақстан Каспийдегі мұнай апаттарының алдын алу,реттеу ісіне ірі көлемде қаржы бөлуде.

Жүргізуші: ал,құрметті қонақтар! Қазақстанның экологиясын сақтау,жақсарту үшін осы шара өткізілді.Жұмыла көтерген жүк жеңіл» демекші,бірлесіп бәріміз бір кісідей ат салыссақ,ісіміз алға басары анық.Ал енді дөңлелек столға тән қағида,ол соңында қаулы қабылдау.Қаулы қабылдау барысында алдымен айтылған маселелерге байланысты ұсыныс- пікірлеріңізді тыңдасақ.

ұсыныс- пікірлер:

-Табиғатты тиімді пайдалану:
а)зерттеу;б)қорғау;в)игеру;г)қайта құру;д)үнемді технология қолдану.
-Табиғат қорғау мәселелерін шешу жолдары.
-Экологиялық саяхат.
-Халықаралық экологиялық ұйымдар құру.
- «Жасылдар қозғалысы»жұмысын жалғастыру.

Отырыс қаулы етеді: 1.Табиғатты тиімді пайдалану:
а)зерттеу;б)қорғау;в)игеру;г)қайта құру;д)үнемді технология қолдану.
2.Табиғат қорғау мәселелерін шешу жолдары.
3.Экологиялық саяхат.
4.Халықаралық экологиялық ұйымдар құру.
5. «Жасылдар қозғалысы»жұмысын жалғастыру.

Сөз кезегі Эксперт өздеріңізде.

Құрметті қонақтар,осындай экологиялық бағдарламаға келіп бізге мәнді де,мағыналы мәліметтер бергендеріңізге рахмет айтамыз.
Бұл кездесу Жер туралы,Қазақстанның экологиясының қорытындысы ретінде өтті.Бар ғаламшар сіздерге ғана сенеді,сіздер жердің келешегісіздер.Келешекте Жер ғаламшары,Қазақстан Жері таза болсын!

- дей отырып  ол «Эксперт»  

Ал онда, экология деген не?
Экология бүкіл адамзат баласының шалыс басқан әрбір іс-әрекетіне келешекте шек қоятын,оның тыныс -тіршілігіне ат салысатын ғылымның жаңа саласы
-----Экология ғылыми табиғат заңдылығының бұзылуын,тепе-теңдіктің сақталуын бақылай отырып,өзгерістеріне дер кезінде шара қолданады.
«Географ»:Экология –гректің «ойкос» - үй, логос» -ғылым деген сөзі.
- Ендеше,бұл ғылым үй жөнінде екен.Ал сендер үшін үй дегеніміз не ?
- Адамның үйі оның баспанасы,жануарлар мен құстардың,аңдардың үйі -орман,дала,тау,су,өзен,көл.Ал осы барлық тіршілік иелеріне ортақ үй - жер планетасы. :
Табиғат әсемдік төркінісің,
Ән саламын бір сенің көркің үшін
Жан - жануар табынып бір өзіңе,
Сенен алып тұрғандай бар тынысын деп,
Жамбыл атамыз жырлағандай,қазіргі заманда адамның қоршаған ортамен қарым-қатынасы күрделенді.Демек,адам баласы өзінің саулығын ойлап,барды күтіп,аялап сақтаумен қоса,қалпына келтіру,көркейтуге мән беру керек.
«Кенді Алтай»газеті:

Ал,біздің Отанымыз Қазақстанның экологиясы қандай?

Экологиялық мәселесі бар ма?

Экологиялық жағдайына келетін болсақ: қазіргі заманда адамның қоршаған ортамен қарым - қатынасы күрделенді.Адам санасының өсуі,өнеркәсіптің тез өркендеуі,ғарышты игеру қоршаған ортадағы тепе – теңдіктің бұзылуына әкеліп соғуда.Бүгінде Қазақстанда экологиялық мәселе - өзекті мәселеге айналды.
осы заман талабына сай Қазақстаннің батысында орналасқан Каспий теңізі,орталығындағы – Балқаш көлі,шығысындағы – Өскемен қаласының экологиясына көңіл бөлдік.
Каспийдің экологиясы туралы айтып кетсеңдер.
«Географ»:Каспий теңізінің жалпы жағалауы – 7000 км.Қазақстандағы ұзындығы – 2340 км.Каспий тұйық теңіз.
-Ластану себептері:өндірістік қалдықтардың тасталуы,мұнай – газ,тау –кен кәсіпорындарынан төгілетін сулар мен мұнай төгінділері.
-Ластану салдары: мұнай өндіру жұмыстары таязда жүргізіліп,мұнай операцияларынің экологиялық қауіпсіздігі толық сақталмауы Каспийдің биологиялық жүйесіне зардап келтіреді.
-Қорғау шаралары: Каспий теңізінің мәселесін Каспий маңы елдері – Қазақстан,Әзербайжан,Иран,Ресей,Түрікменстан бірлесе шешеді.Осы елдердің қатысуымен 2003 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымы даму бағдарламасы бойынша Каспий тіңізінің табиғи ортасын қорғау жөніндегі негіздемелік конвенция» қабылданып,2006 жылы күшіне енді.Қазақстан Каспийдегі мұнай апаттарының алдын алу,реттеу ісіне ірі көлемде қаржы бөлуде.
----Иә,Каспий мәселесі осы 5 елді ойландырмай қоймады,жаңағы айтқан шараларды қолданып жатыр.
Ал, Балқаш туралы не ойлайсыздар?
Орталық Қазақстанның оңтүстік құмды жерінде Балқаш көлі теңіз деңгейінен 340м.биіктікте,ұзындығы 600км. –ден астам.Ең терең жері – 26метр.
-Ластану мен тартылу себептері:
1.Қапшағайда су электр стансасы салуына байланысты Балқашқа құятын ең ірі Іле өзенінің бөгелуі.
2.Балқаш қаласындағы мыс қорыту комбинаты мен тағы басқа өндіріс орындарынан шыққан қалдықтардың көлге төгілуі.
-Экологиялық зардап:
1.Көлдің деңгейі бастапқы шамасынан 2 метрге жуық төмендеді.
2.Судың құрамында мыс,молибден және мырыш мөлшерінің көбеюі (14 – 15 есе)көлдегі тіршілік көздурінен жода.
3.Көлдің флорасы мен фаунасына зиян келіп,нәтижесінде пайдалануға жарамсыз.
4.Лас су – жергілікті тұрғындар арасында көп тарған түрлі аурулардың(ішек,теріаурулары)негізгі көзі.
- Өскеменде де экологиялық мәселе бар дедіңіздер?Айтып берсеңіздер.
Біздің өлкеміздің негізгі қаласы Өкемен –Шығыс Қазақстан облысының орталығы.Ірі өнеркәсіп орны:Қазмырыш,Үлбі металлургия зауыты,Титан магний комбинаты жұмыс істеуде.Осы тұрғыда Өскемен Қазақстандағы экологиялық ауа атмосферасы ең лас қалалар қатарына жатады.
-Ластау себептері: 
1.Ауыр және жеңіл өнеркәсіп пен тау-кен металлургия саласындағы аса ірі кәсіпорындардан шығатын қалдықтар.
2.Экологиялық тұрғыдан негізделмеген қала құрылысынан туындайтын ауа алмасуының әлсіздігі.
Ластанудың салдары:
- Қышқылды жаңбыр жауады;
- Ауа мен топырақ бүлінеді,
- Ауа қозғалысының әсерінен улы заттар басқа да жерлерге таралады;
- Жергілікті тұрғындар арасында ауру түрлері(тыныс жолдары,жүрек – қан тамырлары,жүйке,қатерлі ісік)етек алып,науқастар саны өсе түседі;
- Өсімдіктер мен жануарлар әлемі де күрт азайып,түрі мен саны кемиді;
Қорғау шаралары:
- Зиянды қалдықтарды тазалайтын сапалы сүзгілер орнату;
- Ауыр өнеркәсіп орындарын орналастыру кезінде климат пен жер бедер ерекшеліктерді ескеру;
- Еліміздің экологиялық қауісіздігін сақтау мақсатында ҚР Экология және табиғат қорғау министрлігі құрылды.
Өскеменнен басқа - Алматы,Ақтөбе,Тараз,Шымкент қалалары да ең лас қалалардың қатарына енді.Осыған кінәлі өнеркәсіп салалары,ең негізгі адам болып табылады.

Адам жыл сайын жер қойнауынан 100 миллиард тонна пайдалы қазбалар алады,30 миллион тонна улы химикат пайдаланады.Атмосфераға 20 миллиард тонна көмірқышқыл газы,700 миллион тонна әр-түрлі қосылыстар тастайды.Осыдан көптеген экологиялық мәселелер пайда болады.
- Жыл сайын экологиялық сенбілік,айлықтар ұйымдастырады,онда ауыл – қалаларды көгалдандыру сияқты жұмыстар жүргізіледі.Қазақстанда : 9 қорық,2 ұлттық саябақ,2 қорықша,2 табиғи ескерткіш бар.Қазақстан Республикасы табиғатты қорғау заңын қабылдады.

-

- Сіздердің тараптарыңыздан экология мәселесіне көңіл бөлініп,қандай жұмыстар жүргізуде?
ІV.Ал қазір осы «Экология – заман талабы»атты сабағымызды қаншалықты ұққанымызды,пысықтағанымызды білу үшін,тест ұсынамын.
1.Қазақстан қай материкте орналасқан:
А)Америка
Б)Еуразия
В)Африка
2.ШҚ облысының орталық қаласы:
А)Алматы
Б)Астана
В)Өскемен
3.Бұл ғылым табиғат заңдылығының бұзылуын,тепе-теңдігінің сақталуын бақылай отырып,өзгерістерге дер кезінде шара қолданады.
А)биология
Б)экология
В)геология
4.Батыс Қазақстан экономикалық ауданында орналасқан экологиялық апатты аймақ:
А)Байкал
Б)Арал
В)Каспий
5.Орталық Қазақстан зкономикалық ауданында орналасқан балығы жеуге жарамсыз көл:
А)Зайсан
Б)Балқаш
В)Марқакөл
Өте жақсы!