Оқу мақсаты

5.6.1.4 Табиғи және жасанды экожүйелерді салыстыру

5.6.1.1 Экожүйенің құрамдас бөліктерін анықтау

5.6.2.1 Ағзаларды тірі табиғат дүниелеріне жіктеу

Бағалау критерийі

Білім алушы

• Экожүйе түрлерін анықтайды

• Экожүйенің компоненттерін атайды

• Ағзаларды тірі табиғат дүниесі бойынша топтастырады

Ойлау дағдыларының деңгейі

Білу және түсіну Қолдану

Орындау уақыты

20 минут

Тапсырма

1. а) Жасанды экожүйені көрсетініз.

   1. бақша

   2. көл

   3. орман

   4. шалғын

b) Табиғи және жасанды экожүйелерді салыстырыңыз. Ерекшеліктері:

Табиғи Жасанды Ортақ қасиеттері

2. (а) Экожүйе ұғымына анықтама беріңіз.

(b) Берілген ағзаларды түзушілер, тұтынушылар және ыдыратушыларға бөліп көрсетініз.

Түзуші
Тұтынушы
Ыдыратушы

А

B

C

D

E

F

Бағалау критерийі

Тапсырма

№

Дескриптор

Балл

Білім алушы

Экожүйе түрлерін анықтайды

1 а

Жасанды экожүйені көрсетеді;

1

1 b

жасанды және табиғи экожүйелердің

ұқсастығын көрсетеді;

1

жасанды экожүйенің ерекшелігін

көрсетеді;

1

табиғи экожүйенің ерекшелігін көрсетеді;

1

Экожүйенің компоненттерін атайды

2 а

экожүйе ұғымына анықтама береді;

1

2 b

түзушілерді анықтайды;

1

тұтынушыларды анықтайды;

1

ыдыратушыларды анықтайды;

1

Ағзаларды тірі табиғат дүниесі бойынша топтастырады

3 а

өсімдікті анықтайды;

1

жануарды анықтайды;

1

бактерияны анықтайды;

1

саңырауқұлақты анықтайды;

1

протоктистті анықтайды;

1

3 b

«С» ағзаның айрықша белгілерін атайды;

1

Барлығы

14

Тапсырма жауаптары

1. а) Жасанды экожүйені көрсетініз.

   1. бақша

   2. көл

   3. орман

   4. шалғын

b) Табиғи және жасанды экожүйелерді салыстырыңыз. Ерекшеліктері:

Табиғи: Табиғаттың өзі жасайды (мысалы, өзен, орман, шалғын)

Жасанды: Бұл адам қолымен жасалған жүйе (мысалы, тоған, саябақ, егістік)

Ортақ қасиеттері: Тіршілік ол жерде де, сол жерде де осы жүйелерді мекендейтін организмдердің толыққанды даму циклдерімен, қоректену тізбектерімен және экожүйе компоненттерінің өзара әрекеттесуімен қатар жүреді.

2. (а) Экожүйе ұғымына анықтама беріңіз.

Экожүйе немесе экологиялық жүйе (басқа грек тілінен аударғанда οἶκος - тұрғын үй, елді мекен және σύστημα — "бөліктерден тұратын тұтас; қосылыс") — жер бетіндегі негізгі табиғи бірлік, бірге тіршілік ететін организмдердің жиынтығы (биотикалық) және олардың тіршілік ету жағдайлары (абиотикалық), бір—бірімен тұрақты қатынаста болып, жүйені құрайды.

(b) Берілген ағзаларды түзушілер, тұтынушылар және ыдыратушыларға бөліп көрсетініз.

Түзуші	5,9
Тұтынушы	4,6,7,8
Ыдыратушы	1,2,3

3. (a) Тірі ағзалардың қай дүниеге жататынын көрсетіңіз.

1.Өсімдіктер B; 2.Жануарлар F; 3.Бактериялар D; 4.Саңырауқұлақ тар C; 5.Протоктисттер A,E;

Ағзалар

А	B	C
D	E	F

(b) «С» ағзасының айрықша белгілерін жазыңыз.

Саңырауқұлақтар микроорганизмдер ішіндегі ең үлкен топ. Олар төменгі сатыдағы өсімдіктерге жатады, клеткасында хлорофилл болмайды, дайын органикалық заттармен қоректенеді.

Саңырауқұлақтар аэробты организмдер. Сондықтан олар қоректік заттардың бетінде колония құрып тіршілік етеді.

Бағалау критерийі

Оқу жетістіктерінің деңгейі

Төмен

Орташа

Төмен

Экожүйе түрлерін анықтайды

Экожүйе түрін анықтағанда, жасанды және табиғи экожүйелерді салыстыруда қиналады.

Экожүйе түрін анықтағанда/ жасанды және табиғи экожүйелердің ұқсастығын / айырмашылығын көрсетуде қателіктер жібереді.

Экожүйе түрін дұрыс анықтайды, жасанды және табиғи экожүйелерді дұрыс салыстырады.

Экожүйенің компоненттерін атайды

Экожүйе ұғымына анықтама бергенде, компоненттерін анықтауда қиналады.

Экожүйе ұғымына анықтама бергенде / түзушілерді / тұтынушыларды / ыдыратушыларды анықтауда қателіктер жібереді.

Экожүйе ұғымына дұрыс анықтама береді және компоненттерін дұрыс анықтайды.

Ағзаларды тірі табиғат дүниелері бойынша бөледі

Ағзаларды тірі табиғат дүниелері бойынша бөлгенде және оларды сипаттауда қиналады.

Ағзаларды өсімдіктер / жануарлар/ бактериялар/ саңырауқұлақтар/ протоктистер дүниелері бойынша бөлгенде/ саңырауқұлақтың белгілерін атап көрсетуде қателіктер жібереді.

Ағзаларды тірі табиғат дүниелері бойынша дұрыс бөледі, белгілерін дұрыс анықтайды.