Экологиялық сауаттылық арқылы ағылшын тілін меңгеру.

Калимжанова Айсулу

Талапкер ауылының IT мектеп-лицейінің

8 сынып оқушысы

Бұл мақалада экологиялық сауаттылықты дамыту арқылы ағылшын тілін тиімді меңгерудің жолдары қарастырылады. Қазіргі заманда экологиялық мәселелер жаһандық сипат алып отыр. Сондықтан оқушылардың табиғатқа жауапкершілікпен қарауын қалыптастырумен қатар, шет тілін оқытуда осы тақырыптарды пайдалану маңызды. Мақалада экологиялық тақырыптардың тіл үйренудегі рөлі, оның оқушының сөздік қорын, сыни ойлау қабілетін және коммуникативтік дағдыларын дамытуға ықпалы талданады.
XXI ғасыр – ақпарат пен технология ғасыры. Сонымен қатар бұл кезеңде экологиялық мәселелер де өзекті болып отыр. Климаттың өзгеруі, қоршаған ортаның ластануы, су тапшылығы сияқты проблемалар бүкіл әлемді алаңдатуда. Осындай жағдайда жас ұрпақтың экологиялық сауатты болуы – заман талабы.

Ағылшын тілі – халықаралық қатынас тілі. Әлемдік ақпараттың көп бөлігі ағылшын тілінде таралады. Сондықтан экологиялық тақырыптарды ағылшын тілін оқытуда қолдану оқушыларға әрі тіл үйренуге, әрі жаһандық мәселелер туралы білімін арттыруға мүмкіндік береді.
Экологиялық сауаттылық – адамның табиғат заңдылықтарын түсінуі, қоршаған ортаға жауапкершілікпен қарауы және экологиялық мәдениетті меңгеруі. Экологиялық сауатты адам табиғатты қорғау жолдарын біледі және күнделікті өмірде экологиялық мінез-құлық танытады.

Мектепте экологиялық білім беру оқушылардың дүниетанымын кеңейтеді. Олар табиғат пен адам арасындағы байланысты түсінеді, өз әрекеттерінің қоршаған ортаға әсерін сезінеді.

Ағылшын тілі сабақтарында «Environment», «Climate Change», «Recycling», «Global Warming», «Pollution» сияқты тақырыптарды пайдалану оқушылардың сөздік қорын кеңейтеді. Олар жаңа терминдермен танысып, оларды сөйлеу және жазу барысында қолдана алады.

Мысалы, «Reduce, Reuse, Recycle» ұғымдары арқылы оқушылар етістіктерді, бұйрық рай формаларын үйренеді. «If we recycle, we will save nature» сияқты сөйлемдер арқылы шартты сөйлемдерді (First Conditional) меңгереді.

Сонымен қатар экологиялық мәтіндерді оқу оқушылардың түсініп оқу дағдысын дамытады. Пікірталас ұйымдастыру арқылы сөйлеу дағдысы жетіледі. Эссе жазу арқылы жазылым қабілеті қалыптасады.
Экологиялық сауаттылықты қалыптастыруда жобалық жұмыстардың маңызы зор. Мысалы:

• «My Green School» жобасы – мектептегі экологиялық жағдайды зерттеу;

• «Save Water» акциясы – суды үнемдеу жолдарын ұсыну;

• «Eco-poster» жасау – табиғатты қорғау туралы постер әзірлеу.

Осындай жұмыстар барысында оқушылар ақпарат іздейді, талдайды, топпен жұмыс істейді және нәтижесін ағылшын тілінде қорғайды. Бұл олардың тілдік, зерттеушілік және коммуникативтік дағдыларын дамытады.
Экологиялық тақырыптар оқушыларды ойлануға, мәселені шешу жолдарын ұсынуға үйретеді. Олар «What can we do to save the planet?» деген сұраққа жауап іздейді. Бұл сыни ойлауды дамытады.

Сонымен бірге мұндай сабақтар тәрбиелік мәнге ие. Оқушылар табиғатты қорғау – әр адамның міндеті екенін түсінеді. Экологиялық мәдениет пен жауапкершілік сезімі қалыптасады.
Қорытындылай келе, экологиялық сауаттылық арқылы ағылшын тілін меңгеру – тиімді әрі заманауи әдіс. Бұл тәсіл оқушылардың тілдік дағдыларын дамытуға ғана емес, олардың экологиялық мәдениетін қалыптастыруға да ықпал етеді.

Ағылшын тілін оқытуда экологиялық мазмұндағы материалдарды жүйелі түрде қолдану оқушылардың қызығушылығын арттырады, белсенділігін күшейтеді және оларды жаһандық мәселелерге бейжай қарамайтын тұлға ретінде тәрбиелейді. Болашақта мұндай бағыттағы сабақтар саны артып, оқушылардың білім сапасы мен экологиялық санасы жоғары деңгейге көтеріледі деп сенеміз.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1. Қазақстан Республикасының Білім туралы заңы. – Астана, 2022.

2. Назарбаев Зияткерлік мектептері. «CLIL әдісі арқылы пән мен тілді кіріктіріп оқыту» әдістемелік нұсқаулық. – Астана, 2016.

3. Harmer J. How to Teach English. – London: Longman, 2007.

4. Scrivener J. Learning Teaching. – Oxford: Macmillan, 2011.

5. ҚР Экологиялық кодексі. – Астана, 2021.