Ел іші – өнер кеніші. Шешендік өнер негіздері

Тақырып

Ел іші – өнер кеніші. Шешендік өнер негіздері

Педагог

Айткулова Гулзира Нурболовна

Күні

26.02.2026

Курс, группа

1 курс, АТ-125

Оқыту нәтижелері

Қазақ шешендік өнерінің тарихын, би-шешендердің (Төле, Қазыбек, Әйтеке билер) логикалық тапқырлығы мен сөз саптау мәнерін терең меңгерту.

ЖИ (мысалы, ChatGPT) көмегімен тарихи шешендік сөздердің астарын талдап, олардың заманауи «логикалық алгоритмдерден» артықшылығы мен ерекшелігін анықтау.

AI vs Шешен» экспериментін жасау: бір тақырыпқа ЖИ-ге сөз жаздырып, оны адамның жанды дауысымен салыстыру.

Бағалау критерийі

Қалыптастырушы бағалау: «Бас бармақ», «ClassDojo», «Ауызша мадақтау» әдісі

Мұғалімнің жалпы қорытынды сөзі, топтардың жұмысына кері байланыс

Зерттеу сұрағы

Шешендік өнер — бұл тек дұрыс құрастырылған ақпарат па, әлде адамның жаны мен рухының көрінісі ме?

Қажетті ресурстар

Интерактивті тақта, слайдтар, парақшалар, видео ролик, түрлі-түсті қарындаштар

Сабақ кезеңі

Ел іші – өнер кеніші. Шешендік өнер негіздері

I. Ұйымдастыру кезеңі

• Сәлемдесу, оқу құралдарын түгендеу

• Сабақтың мақсаты: Қазақ шешендік өнерінің тарихын, би-шешендердің (Төле, Қазыбек, Әйтеке билер) логикалық тапқырлығы мен сөз саптау мәнерін терең меңгерту

Психологиялық ахуал

• «Шешендік сәлем» тренингі: Оқушылар бір-біріне қарап, қазақы нақыштағы бір тілек айтады (Мысалы: "Сөзің өткір, ойың ұшқыр болсын!").

• Топқа бөлу: Оқушылар «Қазақ билері» және «AI-Сарапшылар» болып 2 топқа бөлінеді.

ІІ. Үй жұмысын сұрау: «Digital Quiz»

• Әдіс: Wordwall немесе платформасында өткен тақырып бойынша (Тіл тарихтың айнасы) сұрақ-жауа.

• Дәптермен жұмыс: Оқушылар өткен сабақта жазған «Шешендік арнауларын» жұппен алмасып, бір-біріне «Екі жұлдыз, бір тілек» айтады.

ІІІ. Қызығушылықты ояту: «Deepfake vs Шындық»

• Тапсырма: Экраннан би-шешендердің суретін және ЖИ жасаған анимациялық видеосын (сөйлеп тұрған) көрсету.

• Сұрақ: «Қалай ойлайсыздар, ЖИ билердің дауысы мен сезімін дәл бере алды ма? Сөздің құдіреті техникада ма, әлде тебіреністе ме?»

ІV. Жаңа сабақ: «Логикалық алтын көпір»

• Ұжымдық жұмыс: Билердің логикалық тапқырлығын талдау.

  • Төле би: Ынтымақ логикасы.

  • Қазыбек би: Дипломатия алгоритмі.

  • Әйтеке би: Кесімді шешім стратегиясы.

• Теориялық ақпарат: ЖИ мәтінді «статистикалық ықтималдықпен» құраса, шешен адам мәтінді «контекст пен рухқа» сүйеніп айтады.

V. Негізгі бөлім: Топтық және Жұптық жұмыс

1. Топтық жұмыс: «AI vs Шешен» Эксперименті

• Тапсырма: Әр топқа бір тақырып беріледі (Мысалы: «Жер дауы», «Оқу-білім»).

• Процесс:

  • 1 оқушы планшетте/телефонда ЖИ-ге (ChatGPT/Gemini) тапсырма беріп, жауап алады.

  • Қалған оқушылар билердің стилінде өз нұсқасын жазады.

• Салыстыру: Топ басшылары екі нұсқаны да оқып, айырмашылығын айтады.

2. Жұптық жұмыс: «Заманауи дәптермен жұмыс» (Creative Notebook)

• Тапсырма: Оқушылар дәптеріне "Шешендік формуласын" сызады.

  • Сол жақ баған: Билердің сөзіндегі негізгі 3 метафора.

  • Оң жақ баған: Осы ойды ЖИ қалай «құрғақ» жеткізер еді? (Мысалы: «Су — тіршілік көзі» vs «Су болмаса, биосфера жойылады»).

«Логикалық тізбек» (Интеллектуалды сергіту)

«Қазақ шешендігі» мен «Компьютерлік код» арасындағы байланысты көрсетеді.

 Ойын шарты: Сынып «толқын» жасауы керек.

 Мұғалім: «Егер ...» деп басталатын билердің бір шартын айтады.

 Оқушылар: Бір ауыздан орнынан тұрып, «Онда ...» деп жалғасын (шешімін) айтып, қайта отырады.

3. Жеке жұмыс: «Билердің кодын тап»

• Әр студентке билердің бір қанатты сөзі беріледі. Студент оның ішіндегі «логикалық алгоритмді» (Себеп-салдар байланысын) тауып, дәптеріне жазады.

VІ. Қорытындылау: «Түйінді сөз»

• Әдіс: «Микрофон» әдісі.

• Сұрақ: «Егер бүгін Төле би тірі болса, ЖИ-ге қандай баға берер еді?»

• «Ой бұлты» — сабақ барысында ең көп қолданылған 5 терминді (Логика, Шешендік, Алгоритм, Рух, Тіл) бұлт ішіне жазу.

• «Эмоция шкаласы» — ЖИ-ге 1/10 балл, Шешенге 1/10 балл қойып, салыстырмалы график сызу.

VІІ. «ClassDojo» арқылы бағалау

VIII Үйге тапсырма

• Шығармашылық жұмыс: «Егер мен би болсам» тақырыбына эссе жазу.

• Жаттау: Қазыбек бидің «Біз қазақ деген мал баққан елміз...» толғауынан үзінді.

Кері байланыс

QR-код арқылы студент жауап береді:

«Бүгінгі сабақтан алған әсерім»

Білім алушының қызметі

ЖИ «ClassDojo» бағдарламасы арқылы

https://wordwall.net/ru/resource/10388934

Экраннан би-шешендердің суретін және ЖИ жасаған анимациялық видеосын (сөйлеп тұрған) көрсетіледі. Студенттер Сөздің құдіреті техникада ма, әлде тебіреністе ме? Деген сұраққа жауап береді

Шешендік сөздің тарихи контексін (қай кезең, қандай оқиға) дұрыс анықтайды;

Сөздегі негізгі ойды (тезисті) бір сөйлеммен тұжырымдайды;

Билер қолданған көркемдегіш құралдардың (метафора, астарлы ой) мағынасын ашады;

Шешендік сөздің логикалық құрылымын (себеп-салдар байланысын) табады.

Жасанды интеллект берген жауаптың құрылымын (логикасын) талдайды;

Адам (шешен) нұсқасындағы эмоционалды және ұлттық ерекшеліктерді (кодтарды) ажыратады;

ЖИ мен Шешен сөзінің 2-3 ұқсастығы мен айырмашылығын кестеге түсіреді;

ЖИ мәтінінің неліктен «жансыз» екеніне 1 дәлел келтіреді.

Ауызша мадақтау арқылы бағалау Жарайсың! Тамаша!

Керемет!

Бағалау

«Жапондық бағалау» әдісі бойынша үш топ бірін-бірі бағалайды. Осы бағалау арқылы келесі өзгелердің жауаптары

мен келісетін тұстарын, толықтыруға қатысты өз көзқарастарын, өздерінің қоятын сұрақтарын жеткізеді.

ЖИ арқылы

Ресурстар

Оқулық

10-сынып

«Атамұра» баспасы

2019жыл

https://wordwall.net/ru/resource/103889343

https://youtu.be/LZ6H3j1gwJw?si=FOOuKl6LdSNB2RA7

Қалыптастырушы бағалауға арналған

тапсырма

лар жинағы

10-сынып

ОҚЫТУДА

ҒЫ ЖАҢА ӘДІС-ТӘСІЛДЕР ҚОРЖЫНЫ

НАН ЕСБОСЫН НАҒИША ҚОЖАҚ

ҚЫЗЫ

Жасанды интеллект платформалары: ChatGPT, Gemini немесе Claude. (Сабақ үстінде «AI vs Шешен» экспериментін жасау үшін)

Сабақтың басы

Сабақтың ортасы

Сабақтың соңы