Электр тізбектердің топологиясы: торап, тармақ, ілмектер

Білім беру ұйымының атауы

Тараз политехникалық колледжі

Сабақтың тақырыбы

1.3. Электр тізбектердің топологиясы: торап, тармақ, ілмектер

Модуль/пән атауы

ОН-2.6. Резисторлар мен конденсаторлардың, индуктивтілік пен трансформаторлардың мәндерін анықтау

Педагогтің аты-жөні

Ниязымбетов Талгат Азиралиевич

Күні

27.01.2026

Курс, топ

2РЭТ-2-24

Сабақтың түрі

Лекция

Мақсат, міндеттері

Студенттерге электр тізбектерінің құрылымын, яғни топологиясын – торап, тармақ, ілмек ұғымдарын түсіндіру және оларды практикада қолдану негіздерін меңгерту.

Күтілетін нәтижелері

Студенттер электр тізбектердің топологиясы: торап, тармақ, ілмектермен таныс болады.

Қажетті ресурстар

Презентация, слайдтар. Оқу құралдары мен қосымша әдебиеттер. Ақпараттық технологиялар (компьютер, проектор).

Сабақтың барысы

Негізгі бөлім:

1. Электр тізбегі топологиясы дегеніміз не?

Топология – тізбектегі элементтердің өзара қосылу ретін, құрылымын график түрінде сипаттайтын ұғым.

2. Негізгі ұғымдар:

а) Торап (түйін)

– Екі немесе одан да көп элементтің қосылған ортақ нүктесі.

Мысал: Бірнеше өткізгіштің қиылысатын жері.

б) Тармақ (ветвь)

– Екі торап арасындағы бір немесе бірнеше тізбектей қосылған элементтерден тұратын бөлік.

Әрбір тармақта тек бір ток жүреді.

в) Ілмек (контур)

– Тізбектің тұйықталған жолы, яғни бастапқы нүктеге қайта оралатын бағыт.

Ілмек арқылы Кирхгофтың екінші заңы қолданылады.

3. Мысал (графикалық түрде түсіну үшін):

Егер A, B, C нүктелері арқылы үш резистор жалғанса:

- A, B, C — тораптар

- A–B, B–C, C–A — тармақтар

- A–B–C–A — тұйық ілмек

4. Қолдану саласы:

- Электр тізбектерін сызу және талдау

- Кирхгоф заңдарын қолдану үшін

- Симметриялық және асимметриялық тізбектерді шешу

5. Топологияны сызба түрінде көрсету:

Элементтер сұлбада граф ретінде бейнеленеді:

- Тораптар — нүктелер

- Тармақтар — сызықтар

- Ілмектер — тұйық жолдар

Қорытынды: Электр тізбектерінің топологиясын түсіну – тізбекті дұрыс талдау мен есептеудің негізі. Бұл ұғымдарсыз күрделі схемалармен жұмыс жасау мүмкін емес.