Электр тізбектерге кіріспе. Негізгі ұғымдар мен анықтамалар

Білім беру ұйымының атауы

Тараз политехникалық колледжі

Сабақтың тақырыбы

Электр тізбектерге кіріспе. Негізгі ұғымдар мен анықтамалар

Модуль/пән атауы

ОН-2.6. Резисторлар мен конденсаторлардың, индуктивтілік пен трансформаторлардың мәндерін анықтау

Педагогтің аты-жөні

Ниязымбетов Талгат Азиралиевич

Күні

26 .01.2026

Курс, топ

2РЭТ-2-24

Сабақтың түрі

Лекция

Мақсат, міндеттері

Студенттерді электр тізбектерімен, олардың негізгі элементтерімен, заңдылықтарымен таныстыру.

Күтілетін нәтижелері

Студенттер электр тізбектерімен, олардың негізгі элементтерімен, заңдылықтарымен таныс болады.

Қажетті ресурстар

Презентация, слайдтар. Оқу құралдары мен қосымша әдебиеттер. Ақпараттық технологиялар (компьютер, проектор).

Сабақтың барысы

Негізгі бөлім:

1. Электр тізбегі дегеніміз не? Электр тізбегі – электр энергиясын өндіруге, тасымалдауға және тұтынуға арналған өзара қосылған электр құрылғыларының жиынтығы.

2. Электр тізбегінің негізгі элементтері

- Ток көзі (ЭҚК көзі) – электр энергиясын өндіреді (мысалы, батарея, генератор).

- Өткізгіштер – ток тасымалдайтын сымдар.

- Тұтынушы (жүктеме) – энергияны пайдаланатын құрылғы (шам, резистор).

- Кілт (тумблер) – тізбекті қосу/ажырату үшін қолданылады.

- Өлшеу құралдары – амперметр, вольтметр, омметр.

3. Негізгі электрлік ұғымдар

- Электр тогы (I) – зарядтардың бағытталған қозғалысы, өлшем бірлігі: ампер (А).

- Кернеу (U) – электр өрісінің жұмысы, өлшем бірлігі: вольт (В).

- Кедергі (R) – токтың өтуіне кедергі жасайтын қасиет, өлшем бірлігі: ом (Ω).

- Қуат (P) – энергияны пайдалану жылдамдығы, өлшем бірлігі: ватт (Вт).

- Энергия (W) – белгілі бір уақыттағы тұтынылған қуат, өлшем бірлігі: джоуль немесе киловатт-сағат.

4. Ом заңы

Ом заңы – тұрақты ток тізбегінде ток күші кернеуге тура, ал кедергіге кері пропорционал:

I = U / R

5. Электр тізбектерінің түрлері

- Тұйық тізбек – ток айналып жүретін толық тізбек.

- Ашық тізбек – ток жүрмейтін тізбек (мысалы, кілт ашық).

- Тұрақты ток тізбегі – ток бағыты мен мәні өзгермейді.

- Айнымалы ток тізбегі – ток бағыты мен мәні периодты түрде өзгереді.

6. Қауіпсіздік ережелері

- Электр құрылғыларымен жұмыс істеуде қауіпсіздік техникасын сақтау қажет.

- Қорғаныс құралдарын пайдалану (резеңке қолғап, оқшаулағыш құралдар).

- Жоғары кернеулі тізбектерге тек арнайы мамандар ғана жұмыс істей алады.

Қорытынды:

Электр тізбектері – радиотехника, электроника, автоматтандыру және энергетика салаларының негізі. Осы негізгі ұғымдарды меңгеру – ары қарай терең білім алудың алғашқы қадамы.