«Электрдің болашақ ғасыры. Никола Тесла»

Бөлімі:

Педагогтің аты-жөні:

Амангельдиев А.

Күні:

09.02.2026

Сыныбы:10

Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

«Электрдің болашақ ғасыры. Никола Тесла»

Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты

-Николо Тесланың ғылымға қосқан үлестері, ғылыми жаңалықтары

Сабақтың мақсаты:

- Оқушыларды Николо Тесланың өмірі мен ғылыми қызметімен таныстыру, оның ашқан жаңалықтарының физикадағы және қазіргі технологиядағы маңызын түсіндіру.

Құндылықтарға баулу:

Жасампаздық және жаңашылдық: әлемнің қазіргі ғылыми бейнесі, ғылым мен техниканың жетістіктері туралы білу

Сабақ кезеңі/

Уақыты

Педагогтің іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

3 минут

Өткенге шолу

4-5 минут

Жаңа сабаққа дайындық

3-4 минут

Ұйымдастыру кезеңі

Оқушылармен сәлемдесу, түгелдеу, сабаққа дайындығын тексеру.

Оқушыларға өткен тақырыпты еске түсіру үшін ашық сұрақтар қойылады

«Ой қозғау»

Оқушылардың жаңа сабаққа дайындығын тексеру мақсатында проблемалық сұрақтар қою.

Электр мен магниттің қандай байланысы бар деп ойлайсыңдар?

Бұл байланысты алғаш кім біріктірді деп ойлайсыңдар?

Сабақтың тақырыбын, оқу мақсатын хабарлау

Оқушылар жаңа сабаққа дайындалады

Оқушылар үй тапсырмасы бойынша берілген сұрақтарға жауап береді.

Оқушылар сұрақтарға жауап береді, өз ойларын айтады. Сабақтың тақырыбын ашады, мақсатын анықтайды.

ҚБ: мұғалімнің ауызша мадақтауы, ынталандыру

ҚБ: ҚБ: Ауызша мадақтау. Жарайсың! Өте жақсы! Керемет!

10 сыныпқа арналған оқулық, презентация

презентация

Сабақтың ортасы

Жаңа сабақ

12 минут

Топтық жұмыс

10 минут

Жеке жұмыс

8 минут

Сабақ соңы

3 минут

Бүгін біз ғылым тарихындағы ең жұмбақ әрі ең батыл ойлы ғалымдардың бірі — Никола Тесла туралы айтамыз. Егер сіздер бүгін жарықты бір батырмамен жағып, телефонды розеткаға қосып, интернетке кіріп отырсаңыздар — мұның барлығы Тесла дамытқан идеялардың жемісі. Ол өз заманынан ондаған жылдарға озып туған ғалым еді.

1. Никола Тесланың өмірбаяны

Никола Тесла 1856 жылы қазіргі Хорватия аумағында, Сербия отбасында дүниеге келген. Анасы сауатсыз болса да, тұрмыстық құралдарды өз қолымен ойлап таба алатын өте зерделі адам болған. Тесланың инженерлік қабілеті мен қиялы көбіне анасына тартқан деп айтылады.

Балалық шағында Тесла ерекше есте сақтау қабілетімен көзге түсті: ол кітапты бір рет оқып, ұзақ уақытқа дейін жатқа айтып бере алған. Сонымен қатар ол өз ойында күрделі механизмдерді елестетіп, оларды бөлшектеп, қайта жинай алған.

Жоғары білім алып жүргенде Тесла электр машиналарына қатты қызықты. Ол сол кездің өзінде тұрақты токтың кемшіліктерін байқап, айнымалы ток идеясын ойлай бастады. Бұл идея сол кезеңдегі көптеген ғалымдарға түсініксіз әрі қауіпті болып көрінді.

Америкаға келген соң, ол Томас Эдисонмен бірге жұмыс істеді. Алайда олардың көзқарастары мүлде бөлек болды: Эдисон тұрақты токты, ал Тесла айнымалы токты жақтады. Осылайша ғылым тарихында «токтар соғысы» басталды.

2. Айнымалы ток — Тесланың басты жаңалығы

Тесланың ең үлкен жетістігі — айнымалы ток жүйесін теориялық және практикалық тұрғыда дамытуы.

Айнымалы токтың басты артықшылығы — оның кернеуін трансформатор арқылы оңай өзгертуге болады. Егер электр энергиясын алыс қашықтыққа жеткізгіміз келсе, кернеуді арттырамыз, ал тұтынушыға келгенде кернеуді төмендетеміз. Бұл энергия шығынын бірнеше есе азайтады.

Тұрақты токта мұндай мүмкіндік жоқ, сондықтан ол үлкен шығынмен және қауіппен байланысты болды. Дәл осы себепті бүгінгі таңда әлемдегі барлық электр желілері айнымалы токқа негізделген.

Тесла ойлап тапқан көпфазалы айнымалы ток жүйесі электр қозғалтқыштарының, генераторлардың және бүкіл энергетика саласының дамуына жол ашты.

3. Тесла катушкасы және электромагниттік тәжірибелер

Тесла жоғары жиілікті айнымалы токты зерттей отырып, атақты Тесла катушкасын жасады. Бұл құрылғы өте жоғары кернеу тудырып, ауада электр разрядтарын (найзағай тәрізді) шығара алады.

Бұл тәжірибелер арқылы Тесла:

• жоғары жиілікті токтың адам ағзасына әсерін;

• электромагниттік толқындардың таралуын;

• энергияны сымсыз жеткізу мүмкіндігін зерттеді.

Ол сымсыз энергия беру мұнарасын салуды армандады. Бұл жоба толық жүзеге аспаса да, бүгінгі сымсыз зарядтау, радиобайланыс, Wi-Fi идеяларының бастауы болды.

4. Никола Тесланың тұлғасы және қызықты деректер

Никола Тесла өте ерекше мінезді адам болған. Ол жалғыз өмір сүрген, түнде жұмыс істеген және күнделікті өмірде қарапайым болған.

Ол атақ пен байлықты мақсат етпеді, ғылымды адамзатқа қызмет етуі тиіс деп санады. Көптеген өнертабыстарынан қаржылай пайда көрмей қалды.

Тесла көгершіндерді ерекше жақсы көрген, оларды досым деп санаған. Кейбір деректерде ол электр разрядтарын халыққа көрсетіп, шамдарды қолымен жағып тұрғаны айтылады.

5. Тесла идеяларының қазіргі замандағы маңызы

Бүгінгі таңда:

• электр станциялары;

• жоғары кернеулі желілер;

• электр қозғалтқыштары;

• радиобайланыс және сымсыз технологиялар — барлығы Тесла идеяларына негізделген.

Егер Тесла болмаса, қазіргі өркениеттің техникалық дамуы кемінде бірнеше онжылдыққа кешігер еді.

Лектордың қорытынды сөзі:
Никола Тесла бізге бір маңызды сабақ қалдырды: шынайы ғылым — өз уақытына емес, болашаққа жұмыс істейді.

1-топ: «Айнымалы токтың артықшылықтары» (постер)

2-топ: «Тесла өнертабыстары» (кластер)

3-топ: «Егер мен Тесла болсам…» (ойтолғау)

Тесла туралы 5 қызықты дерек табу; Айнымалы токтың қолданылуына мысалдар келтіру;

Рефлексия. «Қызық. Қиын. Құнды»

Үй тапсырмасы: Айнымалы ток генераторының макетін жасау

Оқушылар тақтаға шығып және орында отырып топтық жұмыс жасайды

Оқушылар орында отырып жеке жұмыс жасайды

Оқушылар бүгінгі сабаққа кері байланыс береді

ҚБ: ҚБ: Ауызша мадақтау. Жарайсың! Өте жақсы! Керемет!

презентация