Эмоционалды тұрақтылық: кәсіби және тұлғалық табыстың негізі

Эмоционалды күйді басқару — адамның ішкі жан дүниесі мен сыртқы мінез-құлқының арасындағы байланысқа әсер ететін аса маңызды психологиялық үдеріс. Бұл қабілет адам өміріндегі көптеген салаларда — қарым-қатынас, оқу, жұмыс, шығармашылық және шешім қабылдау жағдайларында — айқын көрініс табады. Эмоцияны дер кезінде түсініп, оны шектен асырмай басқару – адамның саналы әрекет етуінің көрсеткіші.

Қазіргі заманның шапшаң қарқыны, үздіксіз ақпарат ағыны мен жоғары талаптар адам психикасына белгілі бір деңгейде қысым түсіретіні сөзсіз. Мұндай жағдайда эмоцияны еркін қоя беру — адамның өзіне де, айналасына да зиян тигізуі мүмкін. Ал керісінше, эмоцияны мүлде басып тастау да денсаулыққа кері әсер етеді. Сондықтан эмоцияны басқару – тепе-теңдікті сақтай білудің өнері десе болады.

Бұл қабілетті дамыту үшін адам алдымен өз сезімін тануға, түсінуге дағдылануы керек. Бұл – өзін-өзі танудың алғашқы қадамы. Адам өз эмоциясын сезініп, оны қабылдай алса, оны басқару әлдеқайда жеңілдейді. Эмоцияны дұрыс басқару арқылы адам күйзеліс, ашу, қорқыныш сияқты жағымсыз сезімдерді жеңіп, ішкі тыныштық пен сенімділікті сақтай алады.

Эмоцияны басқару тек жеке өмірге ғана емес, ұжымдық ортада да аса қажет. Әсіресе топпен жұмыс істегенде, пікір қайшылығы мен түсініспеушіліктер туындауы мүмкін. Мұндай сәттерде эмоцияға ерік беру – жағдайды ушықтырып жібереді. Ал сабырлық пен өзін ұстау – мәселені бейбіт жолмен шешуге мүмкіндік береді. Бұл көшбасшы тұлғалар үшін де, қарапайым қызметкерлер үшін де маңызды дағды.

Эмоционалды күйді басқарудың тәжірибелік тәсілдері көп: тыныс алу жаттығулары, медитация, күнделік жүргізу, серуендеу, шығармашылықпен айналысу. Бұл әдістер адамның өзін жақсы сезінуіне, көңіл-күйін реттеуіне көмектеседі. Ең бастысы – эмоцияны жою емес, оны дұрыс бағыттау екенін ұмытпау.

Эмоцияны басқару – бір күнде үйреніп алатын қабілет емес. Бұл – тәжірибе мен саналы жаттығу арқылы жетілетін үдеріс. Әрбір күн – өз эмоциямызды бақылауға, жақсы жаққа бағыттауға берілген жаңа мүмкіндік. Уақыт өте келе бұл дағды біздің өміріміздің табиғи бөлігіне айналады.

Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде осы маңызды қабілетті дамытуға ерекше мән беріледі. «Басқару психологиясы» пәні аясында біз эмоцияны түсіну, оны жұмыс барысында және күнделікті өмірде тиімді пайдалану жолдарын меңгерудеміз. Университет қабырғасында алған біліміміз бізге тек теория емес, нақты өмірде қолдануға болатын пайдалы тәжірибе беріп отыр. Сабақ барысында өзара пікір алмасу, ситуациялық жаттығулар және нақты мысалдар арқылы біз эмоцияны басқару дағдысын жетілдірудеміз.

Сонымен қатар, ҚазҰУ-да студенттердің психологиялық тұрақтылығын қалыптастыру үшін түрлі семинарлар, ашық пікірталас алаңдары және кәсіби психологтармен кездесу сияқты іс-шаралар жиі ұйымдастырылады. Мұндай ортада білім алу – студенттің тек интеллектуалдық дамуына емес, эмоционалды және әлеуметтік тұрғыдан жетілуіне де оң әсер етеді. Университеттің ғылыми ортасы, достық қарым-қатынас пен қолдау мәдениеті бізге эмоцияны дұрыс түсініп, оны пайдалы арнаға бағыттауға мүмкіндік беріп отыр. Осындай ортада тәрбиелену – болашақ маманның жан-жақты қалыптасуына берік негіз қалайды

Жеке тәжірибемізде бұл тақырыптың маңызын ғылыми жұмыспен айналысқанда айқын сезіндім. Менің диссертациям — «Бес еркіндік дәрежесі бар манипуляторды 3D модельдеу және кинематикасын есептеу» — инженерлік тұрғыдан күрделі әрі жоғары зейінді талап ететін жоба. Мұндай жұмыста эмоцияны бақылау — табысқа жетудің бір шарты. Себебі үнемі дәл есеп, үздіксіз жұмыс, қателіктер мен оларды түзету үдерісі адамның психикалық төзімділігіне тікелей әсер етеді. Сол себепті, инженерлік салада да эмоцияны басқару қабілеті аса маңызды орын алады.

Бұл жұмыста тек техникалық білім ғана емес, сонымен қатар табандылық, ішкі мотивация және өзін-өзі реттей білу қажет. Мысалы, ұзақ уақыт бойы дұрыс нәтиже шықпай, жүйелі түрде сәтсіздікке ұшыраған кезде эмоцияны басқару мен ішкі сабырды сақтау – жобаның әрі қарай жалғасуына әсер ететін негізгі фактор. Жүйке кернеуі немесе үмітсіздік сәтінде өз-өзіңді жинақтап, шешімді ақылмен қабылдау – ғылыммен айналысатын маманның ең басты қабілеттерінің бірі. Осы себепті, инженерлік зерттеулер мен эмоцияны басқару арасында тікелей байланыс бар екенін нақты айтуға болады.

Эмоционалды күйді басқару – бүгінгі заман адамы үшін тек психологиялық қажеттілік емес, өмір сүру мәдениетінің бір бөлігіне айналуы тиіс дағды. Біз эмоцияны жасыру немесе басу туралы емес, керісінше, оны дұрыс түсініп, өзімізге қызмет еткізу жайында айтып отырмыз. Әрбір адамның бойындағы ішкі әлем – күрделі әрі нәзік жүйе. Сол жүйені реттей білген адам өмірдің түрлі кезеңдерінде сабырлы, саналы шешім қабылдай алады.

Университет қабырғасында алған білім, күнделікті өмірде жинаған тәжірибе, ғылыми зерттеу жолындағы кездескен қиындықтар – барлығы да эмоционалды күймен тығыз байланысты. Солардың бәрінде эмоцияны дұрыс басқару — тек сәттіліктің емес, ішкі үйлесім мен адамгершілік кемелдіктің де кепілі екенін түсіне бастадық.

Сондықтан бұл дағдыны дамытуды ертеңге қалдырмай, бүгіннен бастау – өзімізге, болашағымызға жасалған ең маңызды инвестицияның бірі болмақ.

Тленчиева Н.С.

Педагогика ғылымдарының кандидаты

Құрманбай Н.Б.

«Робототехникалық жүйелер» мамандығының 1 курс магистранты

Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ