« Ақтау психологиялық - педагогикалық түзеу кабинеті » кмм

КГУ « Актауский кабинет психолого – педагогической коррекции »

БАЯНДАМА

Тақырып: «Ерекше білімді қажет ететін балалардың танымдық іс-әрекетін ойын жаттығулар арқылы дамыту»

Педагог-психолог: Аманкелдиева Шынарай Әлібекқызы

Ақтау 2025 оқу жылы

Тақырыбы:

Ерекше білімді қажет ететін балалардың танымдық іс-әрекетін ойын жаттығулар арқылы дамыту

Кіріспе

Қазіргі таңда білім беру жүйесінде ерекше білім беруді қажет ететін балаларға (ЕББҚ) жағдай жасау, олардың танымдық қабілеттерін дамыту – басты назарда. Бұл балалардың даму қарқыны мен ерекшеліктері өзгеше болғандықтан, оқыту мен тәрбиелеу үрдісінде тиімді, баланың жасына және қабілетіне бейімделген әдістер қажет. Солардың ішінде – ойын арқылы оқыту мен дамыту ерекше нәтиже береді.

Ойын – баланың басты іс-әрекеті. Ол арқылы бала әлемді таниды, әрекет етеді, қарым-қатынас орнатады. Ойын жаттығулары баланың зейінін, есте сақтауын, ойлауын, сөйлеуін және қабылдауын дамытуда өте тиімді құрал.

Негізгі бөлім

1. Ерекше білімді қажет ететін балалардың танымдық ерекшеліктері

ЕББҚ балалардың танымдық процестері (зейін, есте сақтау, ойлау, қабылдау, сөйлеу) бірқалыпты дамымауы мүмкін. Олардың дамуындағы ерекшеліктер:

• Зейіннің тұрақсыздығы, тез шаршау;

• Есте сақтаудың баяу қарқыны, ақпаратты қабылдауда қиындықтар;

• Ойлау процестерінің жалпылау мен салыстыруға бейімділігінің төмендігі;

• Сөйлеу мен қарым-қатынас дағдыларының шектеулі болуы;

• Қозғалыс үйлесімділігінің әлсіз дамуы.

Бұл қиындықтарды жеңу үшін ойын түрінде ұйымдастырылған тапсырмалар арқылы баланың дамуын жүйелі бағытта дамыту керек.

2. Танымдық іс-әрекетті дамытудағы ойын жаттығуларының маңызы

Ойын жаттығулары – баланың бойындағы белсенділік пен қызығушылықты оята отырып, танымдық дағдыларды дамытуға мүмкіндік береді. Олар:

• Баланың эмоциялық жағдайын тұрақтандырады;

• Қиын ақпаратты оңай әрі қызықты жолмен меңгеруге мүмкіндік береді;

• Коммуникативтік және әлеуметтік дағдыларды дамытады;

• Ерік-жігерін, ынтасын, дербестігін арттырады.

3. Танымдық іс-әрекетті дамытуға арналған ойын жаттығулар түрлері

а) Зейінді дамытуға арналған ойындар:

• «Нені өзгертіп қойдым?» – үстел үстіне бірнеше зат қойылады, бала көзін жұмады, бір зат өзгертіледі немесе алынып тасталады. Баладан не өзгергенін табу сұралады.

• «Тап, қайда жасырынып тұр?» – заттарды жасырып, бала зейінін пайдаланып іздейді.

б) Есте сақтау қабілетін дамыту ойындары:

• «Сөзді қайтала» – бірнеше сөз айтылып, бала оларды ретімен есте сақтап қайталайды.

• «Жетпей тұрған сурет» – суреттер қатарынан біреуі алынып тасталып, бала не жетіспейтінін анықтайды.

в) Ойлау қабілетін дамыту ойындары:

• «Қайсысы артық?» – балаға 4 сурет немесе сөз ұсынылады. Оның ішінен тақ немесе артық элементті табу керек.

• «Себеп – салдар» – «Күн суытты – не болады?», «Жаңбыр жауды – не істеу керек?» сияқты логикалық байланыстарды анықтау.

г) Қабылдау мен сөйлеуді дамыту ойындары:

• «Сурет бойынша әңгіме құра» – балаға бір сурет беріледі, ол суретке байланысты өз ойынша оқиға құрап айтып беруі қажет.

• «Ұқсас дыбыстарды табу» – дыбыстық қабылдауды дамытуға арналған ойын: дыбысы ұқсас сөздерді табу, буындарға бөлу.

д) Қимыл-қозғалыс ойындары (сенсомоторлық даму үшін):

• «Айна» ойыны – бала тәрбиешінің немесе ересектің қимылын қайталайды.

• «Түсті таңда» – балаға түрлі түстерді көрсетіп, сол түсті затты табуын сұрау арқылы көру зейіні мен қозғалыс үйлесімділігін дамыту.

4. Ойын жаттығуларын қолдану принциптері

1. Жеке ерекшеліктерді ескеру – әр балаға тапсырма оның даму деңгейіне сай берілуі тиіс.

2. Қызығушылықты ояту – ойын мазмұны баланың жасына, қызығушылығына сай болуы қажет.

3. Қайталау мен жүйелілік – тұрақты қайталаулар арқылы дағдыны бекіту.

4. Топтық және жеке жұмыс үйлесімі – баланың әлеуметтенуіне де жағдай жасау.

5. Мақсатқа бағытталғандық – әр ойын нақты бір танымдық қабілетті дамытуға бағытталуы керек.

Қорытынды

Ерекше білімді қажет ететін балалардың танымдық қабілеттерін дамытуда ойын жаттығулары – ең тиімді құралдардың бірі. Олар баланы жалықтырмай, қиын тапсырмаларды қызықты әрі жеңіл түрде меңгеруге мүмкіндік береді.
Мұғалімдер мен мамандар ойындарды дұрыс ұйымдастыра отырып, баланың танымдық дамуын, коммуникативтік қабілеттерін және өмірлік дағдыларын айтарлықтай жақсарта алады.

«Ойын – баланың ақыл-ойын, тілін, танымын дамытатын алтын кілт» екенін әрдайым естен шығармауымыз керек.