Ерекше білімді қажет ететін оқушыларды
әлеуметтік, психологиялық
қолдау.
Дамудың күрделі бұзылулары бар
балалар санының өсуі оларды қазіргі қоғамда әлеуметтендіру және
бейімдеу жұмыстарын жандандыруды қажет етеді. Медицина,
технология, сандық технологиялар, арнайы психология және түзету
педагогикасы саласындағы ғылыми жетістіктерді баланың дамуының
алғашқы кезеңдерінде кеңінен қолдану мүмкіндігі шектеулі балалардың
бір бөлігі мектеп жасына дейін психикалық дамудың қалыпты деңгейіне
жететіндігіне әкеледі, бұл бұрын оқшауланған жағдайларда байқалған,
сондықтан ерекше деп саналды. Мұндай жағдайда ерекше психо –
физикалық жағдайларды ерте диагностикалау және мүмкіндігі шектеулі
балаларды тәрбиелеу мен оқытуда жеке бағдарламалар арқылы оқытуға
дайындалған мектепке дейінгі мекемелер негізінде балаларға
жан-жақты кешенді көмек маңызды шарт болып
табылады.
Л.С. Выготский зерттеулеріне
сүйенсек, ерекше білімді қажет ететін баланың кешенді даму үдерісі
жеке жұмыстардың нәтижесінде үлкен тәуекелдер мен жетістіктердің
кепілі бола алатынын аңғарамыз. Себебі, топтық сабақтар мен өзге
дидактикалық әдістер кезінде баланың жалпы даму жағдайындағы
дағдылары дамыса, ал жеке сабақтар мен әдістер кезінде баланың
толықтыру немесе алдын – алу мақсатын қамтитын үдерістер іске
асады.
Жеке бағдарламалар арқылы
оқыту мәселелері ХХ ғасырды қарастырыла бастады. Себебі, инклюзивті
білім беру арқылы білім алушылардың жалпы мектептегі баланың
бағдарламасын игере алмау салдарынан қиындықтар пайда бола бастады.
Әдістемелік әдебиетті жасақтау негізінде аталмыш бағдарламалар
жүйесі жасақталды.
Жеке түзете – дамыту
бағдарламасы- бұл қалалық психологиялық-медициналық- педагогикалық
консультация (ПМПК) ұсыныстарын, баланың жеке басының
ерекшеліктерін диагностикалауды және білім беру мекемесі
мамандарының қорытындыларын, сондай-ақ баланың білім беру және
тәрбие саласындағы қажеттіліктерін барынша толық іске асыру
мақсатында ата-аналардың үміттерін ескере отырып, білім беру
бағдарламасын дамытудың нысандары мен әдістерінің ерекшеліктерін
анықтайтын құжат. Жеке кешенді білім беру бағдарламасы-бұл
балаларға психологиялық, медициналық және педагогикалық қолдау
көрсететін білім беру мекемесінің мамандары қызметінің нәтижесі.
Осы нормативтік актінің негізінде баланың білім беру қызметтерін
алу нысаны мен шарттары
анықталады.
Ерекше білімді қажет ететін
баланың жеке басын диагностикалау нәтижелері бойынша мамандар
белгілі бір бұзушылықтарды түзету үшін жеке жоспар жасайды. Бұл
ұсыныстар педагогтар мен ата-аналарды түзету, диагностикалық,
профилактикалық және оңалту жұмыстарын жүргізу бойынша жеке кешенді
білім беру бағдарламасына біріктіріледі.
Мұндай бағдарламаның мақсаты –
ерекше білімді қажет ететін баланы білім беру мекемесінің жағдайына
бейімдеуге, оның білім мен тәрбие қажеттіліктерін сәтті жүзеге
асыруға, отбасын консультациялық әлеуметтік-педагогикалық қолдауға
көмек көрсету.
Жеке білім беру бағдарламасын жобалаудың
негізі оның жеке мүмкіндіктерін дамыту мақсатында ерекше білімді
қажет ететін баланы оқытуға жағдай жасау болып табылады, өйткені
жеке бағдарлама әр балаға жеке көзқарас пен жеке құзіреттіліктің
дамуын қамтамасыз ететін бағдарламалық мазмұнды толық игеру үшін
арнайы білім беру құралдарын
білдіреді.
Жеке білім беру
бағдарламасының мазмұны бірнеше өзара байланысты бөлімдерден
тұратын біртұтас жүйені білдіреді, олардың әрқайсысы өзінің
семантикалық жүктемесін көтереді. Бұл бөлімдер мүмкіндігі шектеулі
балаға әртүрлі бағыттар бойынша психологиялық-педагогикалық қолдау
көрсетуге мүмкіндік береді. Бөлімдердің мазмұны негізгі материалды
шоғырландыратын негізгі білім беру объектілері төңірегінде
топтастырылған.
Кешенді білім беру барысында
ерекше білімді қажет ететін баланың қажеттіліктері мен
психологиялық-медициналық-педагогикалық комиссияның қорытындыларына
сәйкес білім мен тәрбие беру үшін арнайы жағдайлар жасалуы мүмкін.
Ерекше білімді қажет ететін балалардың психофизиологиялық
ерекшеліктерін ескере отырып, жеке тұлғаның оқу кестесін, оқу
жүктемесін, оның білім беру бағдарламаларын игеру мерзімдерін, оны
сертификаттауды қоса, жеке оқу жоспарлары
жасалады.
Ерекше білім беруге
қажеттілігі бар балаларды оқытуда, тәрбиелеуде, дамытуда және
әлеуметтік бейімдеуде психологиялық-педагогикалық қолдау
ерекшеліктері Бала – бұл әрбір жас кезеңіне тән өзіндік
морфологиялық, физиологиялық және психологиялық ерекшеліктері бар,
үнемі өсу және даму үстіндегі организм . Әрбір бала, өз өмірінің
әртүрлі кезеңдерінде, әлеуметтік жағдайына да қарамастан, өзінің де
қалауынсыз түрліше қиын жағдайларға тап болып әртүрлі деңгейдегі
көмекке, қолдау мен қорғауға мұқтаж болуы мүмкін. Әсіресе, өмірлік
қиын жағдайларға тап болған балалар көмекке аса мұқтаж болады. Олар
үшін, қиын жағдайлардан шығудың мүмкін жолдарын табу өте күрделі
мәселе болып табылады. Бұл фактілерді ескере отырып,
әлеуметтік-педагогикалық қолдау барысында өмірлік қиын жағдайда
жүрген балаларға көмек көрсетудің барынша тиімді жолдарын табу мен
болжау қажет. Мұндай қолдаудағы басты мақсат- баланың қалыпты өмір
сүруі мен тәрбиеленуі үшін барынша қолайлы жағдай жасау. Қазіргі
заманда өмір сүретін балалар үшін іс-әрекеттің екі саласы бар, және
де олар бала тәрбиесіндегі негізгі институттар болып келеді — бұл,
отбасы және білім беру жүйесі. Бала өміріндегі көптеген мәселелер
де осы екі институттың әсеріне көбірек байланысты болып келеді.
Бала үшін отбасы – бұл, оның дене
бітімінің, психикасының, мінезқұлқының және интеллектісінің жақсы
қалыптасып, дамуына ыңғайлы жағдайлар жасайтын орта. Әлеуметтік
институт ретінде, отбасының бала өмірі мен тәрбиесі үшін қажет
жағдайларды қамтамасыз ету. Жалпы әлемдік тәжірибедегі білім беруге
ерекше қажеттіліктері бар адамдарды оқыту мен тәрбиелеуде жекелей
оқыту ұстанымын жүзеге асыруға
негізделген.
Ерекше білім беруді қажет ететін
оқушылармен жүргізілген жеке жұмыс
барысы:
Балалармен жеке жұмыстар жасай
отырып, баланың жалпы психикалық даму процестері бойынша
ата-аналарға кеңестер беру.Ата-анаға психологиялық көмек
көрсете отырып, өз баласының кемістігін түзету жолында
сауаттандыру — қысқа мерзімде жоғары нәтижелерге
жетудің негізі. Ата-аналардың белсенділіктерін арттыру, олардың
назарын балалармен жүргізілетін түзету жұмысының міндетін іске
асыру барысына аудару мақсатында «Ана, бала және маман» үштік
одағы құрылымы жұмыс жасауда. «Танымдық процестерін
дамыту», «Мен бәрін білемін …» атты
психологиялық зерттеу жұмыстар жалғасын табуда, ата-ана,
маман, мектеп арасындағы байланысты үзбей, тығыз жұмыс жүргізу.
Баланың жеткен жетістіктері бойынша танысып, хабардар етіп отыру.
Ата-анаға баласының қызығушылық бағытын анықтауға көмектесу, сол
бойынша оқушыны арнайы жарыстарға, конкурстарға қатыстыру.
Ата-анаға баласының қандай да бір жетістігін көргенінен артық бақыт
бар ма! Оқушыларымыз биіктерден көрініп, жетістіктерге жете
берсін.
Ә.Кекілбайұлы атындағы №72
ЖББО ІТ мектеп – лицейінің
психологы
Ә.М.Қолғанатова