400 000+ дайын материалды
1 жыл бойы шексіз жүктеңіз
ҚМЖ, БЖБ, ТЖБ, презентациялар және авторлық материалдар
4 990₸/ 1 жыл
🔥Арнайы баға ·10.12.2026 дейін
Одан кейін - 29 990 ₸
Бір рет төлейсіз · Автотөлем жоқ
Тақырып бойынша 17 материал табылды

Еркін түсу үдеуі 9 сынып

Материал туралы қысқаша түсінік
Еркін түсу үдеуі 9 сынып
Материалдың қысқаша нұсқасы


Қысқа мерзімді сабақ жоспары

Бөлім

Кинематика негіздері

Педагогтің аты-жөні


Күні


Сыныбы: 9


Қатысушылар саны


Қатыспағандар саны


Сабақтың тақырыбы

Дененің еркін түсуі, еркін түсу үдеуі

Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты

9.2.1.9 — еркін түсуді сипаттау үшін теңайнымалы қозғалыстың кинематикалық теңдеулерін қолдану.

Сабақтың мақсаты

Ауаның кедергісі еленбейтін еркін түсуді сипаттайды; таңдалған оське сай g таңбасын анықтап, жылдамдық, биіктік және уақытты кинематикалық теңдеулермен есептейді; нәтижені өлшемдік және қауіпсіздік тұрғысынан бағалайды.

Құндылықтарды дарыту

ҚЫРКҮЙЕК — Еңбекқорлық пен кәсіби біліктілік. «Адал азамат»: қауіпті биіктіктен тәжірибе жасамау, модель шартын ашық көрсету, есеп нәтижесін тексеру және қоғамдық қауіпсіздікті сақтау.

Апта дәйексөзі

«Еңбек қылмай тапқан мал дәулет болмас» (Халық даналығы)

Сабақ барысы

Кезеңі/уақыты

Мұғалімнің іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Ұйымдастыру кезеңі
3 минут

«Сәлеметсіңдер ме! Жұмыс орнын реттеп, дәптер, сызғыш және калькуляторды дайындаңдар. Бүгін әр қорытындыны дерекпен дәлелдейміз.»

«Еңбек қылмай тапқан мал дәулет болмас» деген ой еркін түсу моделін де шартын тексеріп, теңдеуді ұқыпты қолдану еңбегімен меңгеруге үндейді. Еңбекқорлық — әрекетті жүйелі орындау, кәсіби біліктілік — нәтиженің таңбасын, бірлігін және мағынасын тексеру.»

Қатысымды тексеріп, сабақ мақсатын хабарлайды.

Амандасады, құралдарын дайындайды; дәйексөзді сабақтағы дәлдік және жауапкершілікпен байланыстырады.

ҚБ: «Нақты ой», «Дәлелді байланыс» ауызша мадақтауы.

Тақырып слайды, дәйексөз карточкасы.

Өткен сабақты қайталау
5 минут

«Жедел жауап»

1-сұрақ: Теңайнымалы қозғалыстың жылдамдық теңдеуі? Күтілетін жауап: v=v₀+at.

2-сұрақ: Орын ауыстыру теңдеуі? Күтілетін жауап: s=v₀t+at²/2.

3-сұрақ: Үдеудің таңбасы неге тәуелді? Күтілетін жауап: координата осінің таңдалған оң бағытына.

4-сұрақ: Ауыр және жеңіл денелер ауада неге әртүрлі түсуі мүмкін? Күтілетін жауап: ауа кедергісінің әсері әртүрлі болғандықтан.

«Ауаның кедергісін елемесек, құлаған дененің қозғалысын қай тұрақты үдеумен сипаттаймыз?»

Сұрақтарға толық жауап береді, шамалардың бағыты мен өлшем бірлігін атайды; жаңа тақырыпқа болжам жасайды.

ҚБ: «Бағдаршам» — жасыл: толық, сары: толықтыру керек, қызыл: қайта қарау керек.

Қысқа сұрақтар карточкасы, тақта.

Жаңа сабақты түсіндіру
12 минут

«Еркін түсу — дененің тек ауырлық күші әсерінен қозғалысы. Жер бетіне жақын және ауа кедергісі еленбейтін жағдайда еркін түсу үдеуі тұрақты: g≈9,8 м/с²; есеп шартында рұқсат етілсе, g=10 м/с² деп жуықтаймыз.»

Төмен бағытты оң деп алсақ:

Тыныштықтан құлауда v₀=0:

Белгілер мен SI: g — еркін түсу үдеуі, м/с²; v₀, v — м/с; t — с; h — тік орын ауыстыру, м. Шарт: Жерге жақын, ауа кедергісі еленбейді; ось төмен бағытталса g>0, жоғары бағытталса g проекциясы теріс.

Белгісіз уақытты шығару:

Өлшемдік тексеру: 2h/g → м/(м/с²)=с², түбірі с; gt → м/с.

Толық үлгі: дене тыныштықтан 20 м биіктіктен түседі, g=10 м/с²:

Күнделікті байланыс: құрылыс алаңындағы құлаған зат, спорттағы секіру, жауын тамшысы. Нақты ауада қағаз бен шарға кедергі әсер етеді, сондықтан модель нәтижесі жуық. Биіктіктен зат тастауға болмайды — ол жарақат және құқықтық жауапкершілік қаупін тудырады.

Бағыттаушы сұрақтар: «Массасы екі есе дененің g-сі өзгере ме?» — ауа кедергісі еленбесе, жоқ. «Жоғарыны оң алсақ g қандай?» — −9,8 м/с².

Жиі қателер: g-ні 9,8 м/с деп жазу; h=gt деп алу; түбірді ұмыту; ось таңбасын араластыру; модельді ауадағы барлық денеге дәл қолдану. Түзету: шарт–ось–формула–бірлік–мағына алгоритмі.

ЖИ қолдану

Құрал және нақты промпт: ChatGPT/Gemini/Copilot: «Ауа кедергісі еленбейді, g=10 м/с². Дене 45 м биіктіктен тыныштықтан түседі. Түсу уақыты мен жерге соғылар алдындағы жылдамдықты есептеп, h(t) және v(t) тәуелділіктерін сипатта. Модельдің бір шектеуін жаз.»

Эталон: t=3 с, v=30 м/с; h(t) — парабола, v(t) — түзу. Дәлелденген тұжырым — массаның теңдеуге кірмеуі. Тексеруді қажет ететін тұжырым — ауа кедергісі бар нақты дене дәл 3 с түседі деу; бұл модельдік жуықтау.

Ескерту: «ЖИ жауабы дайын ақиқат емес, оның ғылыми дәлдігін оқулықтағы анықтамамен, кинематикалық теңдеумен, өлшем бірлігімен немесе тәжірибе нәтижесімен міндетті түрде тексеру қажет». ЖИ жүйесіне аты-жөн, мекенжай, телефон, фотосурет және өзге жеке мәлімет енгізілмейді. Интернет болмаса, мұғалім алдын ала дайындаған ЖИ жауабының үлгісін қолданады.

https://www.youtube.com/watch?v=Px9Tidqtrw4

Еркін түсу шартын атайды; ось бағыты бойынша g таңбасын қояды; теңдеулерді түрлендіреді; үлгіні өлшеммен тексереді; ЖИ моделінің дәлелденген және шектеулі тұжырымын ажыратады.

ҚБ: «Шарт–ось–теңдеу–бірлік» алгоритмі бойынша кері байланыс.

Еркін түсу сызбасы, қауіпсіз бейне/анимация, калькулятор, оқулық, ЖИ/дайын жауап.

1-тапсырма
5 минут
3 балл

«Түсу уақытын тап»

Шарты: Дене 80 м биіктіктен тыныштықтан еркін түседі. Ауа кедергісін елеме, g=10 м/с². Түсу уақыты мен соңғы жылдамдықты анықта.

Бағалау критерийі: Еркін түсу теңдеулерін дұрыс қолданып, уақыт пен жылдамдықты есептейді.

Дескрипторлар: h=gt²/2 теңдеуінен t-ні шығарады — 1 б.; t=4 с есептейді — 1 б.; v=40 м/с тауып, бірлікті тексереді — 1 б.

Толық шешуі: Берілгені: h=80 м, v₀=0, g=10 м/с². ХБЖ: SI. Табу керек: t,v. Формуласы: h=gt²/2; v=gt. Түрлендіру:

Мәндерін қою және есептеу:

Өлшем бірлігін тексеру: √(м/(м/с²))=с; (м/с²)·с=м/с. Жауабы: t=4 с; v=40 м/с.

Қолдау: Алдымен 2h/g мәнін есепте, кейін квадрат түбір ал.

Қабілеті жоғарыға: g=9,8 м/с² алғанда нәтижелердің қалай өзгеретінін бағала.

Есепті толық форматпен шығарып, уақыт пен жылдамдықтың бірлігін тексереді.

Дескриптор бойынша — 3 балл.

Есеп карточкасы, калькулятор.

2-тапсырма
8 минут
4 балл

PISA/STEM: «Құрылыс алаңындағы қорғаныс аймағы»

Жағдаят: Құрылыс кранының платформасы жерден 20 м биіктікте. Болт түсіп кетсе, ауа кедергісін елемейтін модель және g=10 м/с² қолданылады. Дыбыстық ескерту жүйесі қауіп анықталғаннан кейін 0,5 с-та іске қосылады.

Сұрақтар: 1) болттың түсу уақытын; 2) соғылар алдындағы жылдамдығын; 3) ескерту іске қосылғаннан кейін қалған уақытты; 4) осы дерекке сүйеніп кемінде екі инженерлік қауіпсіздік шарасын ұсын.

Бағалау критерийі: Еркін түсу моделін шынайы қауіпсіздік мәселесіне қолданып, инженерлік шешім ұсынады.

Дескрипторлар: t=2 с — 1 б.; v=20 м/с — 1 б.; қалған уақыт 1,5 с — 1 б.; қоршау/тор/құралды бекіту/каска/автоматты ескерту ішінен екі негізді шара ұсынады — 1 б.

Толық шешуі: Берілгені: h=20 м, g=10 м/с², v₀=0, tжүйе=0,5 с. ХБЖ: SI. Табу керек: t,v,tқал. t=√(2·20/10)=√4=2 с. v=10·2=20 м/с. tқал=2−0,5=1,5 с. Өлшемдік тексеру: с, м/с, с. Жауабы: 2 с; 20 м/с; 1,5 с. Ең сенімдісі — заттың түсуін болдырмайтын бекітпе мен қорғаныш тор; ескерту қосымша қорғаныс.

Қауіпсіздік және құқық: тәжірибені биіктіктен зат тастап қайталамау; құрылыс алаңына рұқсатсыз кірмеу; жұмыс беруші қоршау және жеке қорғаныс құралдарын қамтамасыз етуі тиіс.

Қолдау: 20 м үшін сабақтағы толық үлгіні пайдалан.

Қабілеті жоғарыға: Ескерту уақыты 1,7 с болса, неге тек дабылға сену жеткіліксіз екенін уақытпен дәлелде.

Модельмен уақыт пен жылдамдықты есептейді, жүйе кідірісін шегереді, алдын алу және қорғану шараларын ажыратады.

Дескриптор бойынша — 4 балл; шешім қауіпсіздік басымдығымен бағаланады.

Құрылыс сызбасы, қауіпсіздік белгілері, калькулятор.

3-тапсырма
5 минут
3 балл

«Қауіпсіз тәжірибе — адал қорытынды»

Жағдаят: Оқушы g-ні анықтау үшін мектептің екінші қабатынан металл шар тастауды, бейнені әлеуметтік желіге жүктеуді ұсынады. Ол ауа кедергісін де елемей, нәтижені «дәл» деп жарияламақ.

Бағалау критерийі: Физикалық модель, қауіпсіздік және жауапкершілік негізінде шешім қабылдайды.

Дескрипторлар: қауіпті әрекеттен бас тартады және жарақат тәуекелін түсіндіреді — 1 б.; қауіпсіз балама модель/төмен биіктіктегі қорғалған тәжірибе не бейнеталдау ұсынады — 1 б.; модель шектеуін ашық көрсетіп, жеке дерек пен құқықты сақтауды негіздейді — 1 б.

Күтілетін жауап: Екінші қабаттан шар тастамаймын: төменде адам болуы және мүлік зақымдануы мүмкін. Мұғалім дайындаған баяу түсірілімді талдаймын немесе жабық науада төмен биіктіктен жұмсақ шармен тәжірибе жасаймын. Қорытындыда ауа кедергісі еленген/еленбегенін, өлшеу ауытқуын жазамын; адамның бейнесін рұқсатсыз жарияламаймын.

Қолдау: «Қауіпті қалай жойып, сол оқу мақсатына жетуге болады?»

Қабілеті жоғарыға: Бейнеталдауда g-ні бағалау үшін кадр масштабы мен уақытты калибрлеу жоспарын ұсын.

Қауіпті ұсынысты бағалайды, қауіпсіз ғылыми балама береді, модель шектеуі мен цифрлық құқықты түсіндіреді.

Дескриптор бойынша — 3 балл. Жалпы: 3+4+3=10 балл.

Қауіпсіз бейне, цифрлық құқық жадынамасы.

Қорытынды және рефлексия
5 минут

Wordwall «Еркін түсу»

Тәртібі: 1) бес сұрақты кезекпен ашады; 2) оқушы жауапты формула/бірлікпен айтады; 3) жұбы модель шартын тексереді; 4) эталон көрсетіледі; 5) қате жауап түзетіледі.

Сұрақтар мен жауаптар: 1) Еркін түсу деген не? — тек ауырлық күші әсеріндегі қозғалыс. 2) g мәні мен бірлігі? — шамамен 9,8 м/с². 3) Тыныштықтан v? — v=gt. 4) Тыныштықтан h? — h=gt²/2. 5) Модельдің басты шарты? — ауа кедергісі еленбейді, Жерге жақын аймақ.

Рефлексия: «Мақсатқа жеттім / Әлі де жаттығу қажет / Көмек қажет» және теңдеумен бір дәлел. Баллсыз.

Сұраққа формула және бірлікпен жауап береді, модель шартын айтады, рефлексия деңгейін таңдайды.

ҚБ: Wordwall жедел кері байланысы; рефлексия баллсыз.

Wordwall немесе қағаз карточкалар.

Үй тапсырмасы
2 минут

«Оқулықпен жұмыс»

Күнделікке «Оқулықпен жұмыс» деп жазады.

Балл қойылмайды.

Оқулық.









Plan_teach.kz Страница 2

Материалды Word форматында жүктеп аласыз
Тарифке кіреді
0 ұстаз жүктеп алған
11 қараша
79
Бұл материалды қолданушы жариялаған. UstazTilegi материалдың мазмұны мен авторлық құқықтарына жауап бермейді. Авторлық құқық бұзылған жағдайда шағым қалдыра аласыз
"Ұстаз" платформасында тіркелген пәндік олимпиадалар
Аттестацияға жарамды екенін көру үшін "Ұстаз" платформасында "Жарыстар, олимпиадалар тізімінен "Ustaz tilegi" деп іздесеңіз шығады
Қазақстандағы ең үлкен материалдар базасынан іздеу
Сіз үшін 400 000 ұстаздардың еңбегі мен тәжірибесін біріктіріп, ең үлкен материалдар базасын жасадық. Төменде керек материалды іздеп, жүктеп алып сабағыңызға қолдана аласыз
Осы тақырыпта
көрнекілік керек па?
10 000 астам көрнекіліктерді жинап қойдық.
Көрнекілік бөліміне өтіп тақырыбын жазып жүктеп алыңыз!
Министірлікпен келісілген Аттестацияға жарамды курстар тізімі