КЕЙІПКЕРЛЕРДІ ТАНУ АРҚЫЛЫ АЙТЫЛЫМ ДАҒДЫСЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ

ЖУРГЕМБАЕВА НҰРГҮЛ ДУЛАТҚЫЗЫ

Ақмола Облысы Білім Басқармасыны Целиноград Ауданы Бойынша Білім Бөлімі Жарлыкөл ауданы ЖОББМі» КММ, nzhurgembayeva@mail.ru

Андатпа. Мақалада бастауыш сынып оқушыларының айтылым дағдысын қалыптастыруда қазақ халық ертегілеріндегі кейіпкерлерді тану мен талдаудың маңызы қарастырылады. Зерттеу негізі ретінде ертегілер желісі бойынша құрастырылған тапсырмалар жүйесі алынып, кейіпкер бейнесін ашу арқылы оқушылардың ауызша сөйлеу, диалог құру, пікір білдіру дағдыларын дамыту жолдары сипатталады. Кейіпкерлерді сипаттау, рөлдік ойын, сұрақ-жауап, тірек сөздермен жұмыс түрлері оқушының тілдік құзыреттілігін арттыруға ықпал ететіні дәлелденеді

Түйінді сөздер: айтылым дағдысы, кейіпкер, қазақ халық ертегілері, бастауыш сынып, тілдік құзыреттілік, рөлдік ойын.

Аннотация. В статье рассматривается значение распознавания и анализа персонажей казахских народных сказок в формировании навыков произношения у младших школьников. В качестве основы исследования берется система заданий, составленных по мотивам сказок, описываются пути развития у учащихся навыков устной речи, построения диалога, выражения мнений посредством раскрытия образа героя. Доказано, что описание характера, ролевая игра, вопросы и ответы, формы работы с опорными словами способствуют повышению языковой компетентности учащегося.

Ключевые слова: навыки произношения, характер, казахские народные сказки, начальный класс, языковая компетентность, ролевая игра.

Қазіргі білім беру үдерісінде тілдік дағдыларды, әсіресе айтылым дағдысын дамыту – бастауыш мектептің басты міндеттерінің бірі. Айтылым дағдысы оқушының ойын еркін жеткізуіне, өз көзқарасын дәлелдеуге, қарым-қатынас жасауына мүмкіндік береді. Осы тұрғыда қазақ халық ертегілері – баланың жас ерекшелігіне сай, мазмұны тартымды, тәрбиелік мәні зор тиімді құрал. Ертегідегі кейіпкерлерді тану, олардың іс-әрекетін бағалау арқылы оқушы мәтінді терең түсініп қана қоймай, ауызша сөйлеуге белсенді қатысады. Кейіпкерді тану – айтылымды дамытудың тиімді жолы. Айтылым дағдысы – оқушының тілдік құзыреттілігін қалыптастыратын негізгі дағдылардың бірі. Бастауыш сынып кезеңінде оқушының еркін сөйлеуіне жағдай жасау маңызды. Осы мақсатта қазақ халық ертегілерін оқу мен кейіпкерлерді тану әдісі тиімді құрал болып табылады.

Ертегідегі кейіпкерлер оқиға желісінің негізгі қозғаушы күші болып табылады. Алдар Көсе, Ақшақар, Ешкі мен Лақ, Арыстан мен Тышқан, Қарға мен Түлкі, Мақта қыз бен Мысық сияқты бейнелер арқылы оқушылар жақсылық пен жамандықты, ақыл мен аңғалдықты салыстырып үйренеді. Кейіпкердің мінезін сипаттау, «Кім? Қандай? Не істеді?» сияқты сұрақтарға жауап беру – оқушының сөйлеу белсенділігін арттырады.

Рөлдік ойын мен диалогтік айтылым. Әдістемелік құралда ұсынылған «Кейіпкердің дауысы», «Кейіпкерге сұрақ қой», «Рөлінде сөйлеу» сияқты тапсырмалар оқушыны еркін сөйлеуге жетелейді. Рөлдік ойын барысында оқушылар кейіпкердің эмоциясын, көңіл күйін жеткізіп, тілдік бірліктерді орынды қолдануға дағдыланады. Бұл тәсіл диалогтік және монологтік сөйлеудің дамуына оң әсер етеді.

Тірек сөздер мен көрнекілік арқылы айтылымды жетілдіру

Тірек сөздер, суреттер, кластерлер мен сызбалар оқушыларға ойын жүйелі жеткізуге көмектеседі. Мысалы, жаңа сөздермен сөйлем құрау, оқиға ретін анықтау, кейіпкерге мінездеме беру тапсырмалары оқушының сөздік қорын байытып, айтылым сапасын арттырады

Қорытынды. Қорыта айтқанда, кейіпкерлерді тану арқылы айтылым дағдысын қалыптастыру – бастауыш сынып оқушылары үшін тиімді әрі нәтижелі әдіс. Қазақ халық ертегілері негізінде құрылған тапсырмалар оқушының тілдік құзыреттілігін дамытып қана қоймай, адамгершілік құндылықтарды бойына сіңіруге мүмкіндік береді. Ұсынылған әдістемелік тәсілдер бастауыш сынып мұғалімдеріне айтылымды жүйелі дамытуда практикалық көмекші құрал бола алады. Кейіпкерлерді тану арқылы айтылым дағдысын қалыптастыру бастауыш сынып оқушыларының сөйлеу қабілетін дамытудың тиімді әдісі болып табылады. Қазақ халық ертегілеріне негізделген тапсырмалар оқушының тілдік және танымдық белсенділігін арттырады.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1.Қоңырова А. Бастауыш сыныптарға арналған халық ауыз әдебиеті: оқу құралы. – Алматы: Өрлеу, 2022. – 128 б.

2.Сүлейменова Э.Айтылым дағдысын дамытудың тиімді әдістері // Бастауыш мектеп. – 2021. – №7. – 24–28 б.

3.Есенова Л. Ертегі арқылы сөйлеу дағдысын жетілдіру // Педагогика және инновация ғылыми еңбектер жинағы. – Нұр-Сұлтан, 2020. – 101–106 б.