«Бекітемін» «Келісемін»

Мектеп басшысы: Оқу ісінің орынбасары:

Панин А. Б. _____ Жангужина Ж. К. _____

Таңдау бойынша курс

Қазақ тілі орыс тілді бастауыш сыныптар үшін

Қазақ тілі мұғалімі: Болатхан Н

2017-2018 оқу жылы

Түсінік хат

Бастауыш сыныбында қосымша сабақ ретінде берілген «Ертегілер әлемі» факультатив сабағы алынды. Бұл қосымша сабақ аптасына екі рет өткізіледі. 4 сыныпқа. Оқу жылында барлығы 68 сағат өткізілуге жүктелген. Қазақ ертегілері, тұрмыс-салт ертегілері, қиял- ғажайып, шыншыл, күлдіргі, қожанасыр, хайуанаттар туралы ертегілер жинағы кіргізілді. Балаларды кішкентайынан халық ауыз әдебиетімен сусындатып, олардың ой-өрісін, танымдық қабілетін дамытатын, мәтінді түсініп, мәнерлеп оқыған сайын сөз өнерінің құдіретін түсінеміз. Ақын-жазушылар жазған шығармалар да, өздерін сүйіп оқитын халық шығармалары ертегі, жұмбақ, мақал-мәтелдер, асыл сөздер. Ертегілерді көп тыңдап, көп оқыса білімдері толығып көркем сөйлеуге талпынады. Қандай ертегі болса да, оның негізгі мақсаты – тәрбие. Ал ертегілер – ауыз әдебиетінің – балалардың ой-санасы мен мінез-құлқын қалыптастыратын тарихи мектептің маңызды құралы.

Ертегі идеясын оқушыға дұрыс меңгерту үшін әртүрлі әдістер қолданылады:

- ертегіні ауызша баяндау;

- ертегіні рөлге бөліп оқыту;

- ертегі кейіпкерлеріне мінездеме беру;

- ертегі мазмұнына сай сұрақтар беру;

- ертегі мазмұны бойынша ой қорыту;

- ертегі мазмұны бойынша сюжеттік сурет салу;

- ертегі тапсырмаларын орындау;

- ертегіні сахналау.

Қорыта айта келгенде ертегіні оқыту кезінде балалардың алған әсерлерін байқау мақсатында әңгімелесу әдісін пайдаланып, балалардың ертегі мазмұны бойынша оқиғалардың себептерін ашуға жағдай тудыру.

Базалық мазмұны

Не білу керек? Не біледі?

Ауыз әдебиеті үлгілері:

Ауызша және жазбаша тіл дамыту,қайталау сабақтарына арналған тапсырмалар. Кейіпкерлерге ене отырып, топтық жұмыс жасауды; әртүрлі ертегі кейіпкерлеріне көмектесуді.

Кіріспе сабақ 1 сағат

Ертегілер әлемімен танысу тапсырмалар 2 сағат

Қазақ ертегілері туралы түсінік 25 сағат

Қазақ ертегілері туралы түсінік (1 сағат), Түлкі мен жолбарыс (2 сағат), Кім күшті (2 сағат), Қотыр торғай

(2 сағат), Арыстан мен түлкі (2 сағат), Ешкі мен қасқыр (2 сағат),Түлкі мен қырғауыл (2 сағат),Түлкі мен тырна (2 сағат), Жамандық неден болады?

(2 сағат),Түлкі мен тауық (2 сағат), Қарға мен баласы (2 сағат), Бес ешкі

(2 сағат), Қоянның зары (2 сағат).

Не білу керек? Не біледі?

Ғылыми- танымдылық шығармалардан: мақала, естелік, өмірбаян, күнделік

(аспан әлемі, су асты тіршілігі, табиғат құбылыстары, жаратылыс құпиялары, халықтық әдет-ғұрып, салт-дәстұр туралы шығармалар).

Тұрмыс салт ертегілері 22 сағат

Адам өмірі (2 сағат), Торғай мен адам (2 сағат), Ақыл, ғылым, бақыт (2 сағат), Бақыт іздеушілер (2 сағат), Білгір адам (2 сағат), Бойы бір қарыс,сақалы қырық қарыс (2 сағат),Өнердің күші (2 сағат), Айлакер бала (2 сағат), Зерделі (2 сағат), Етікші (2 сағат), Ырыс кімде? (2 сағат).

Не білу керек? Не біледі?

Халық ауыз әдебиетінің негізгі жанрлары (ертегі, аңыз, наным, сенім өлеңдері,тұрмыс-салт жырлары, жаңылтпаш, жұмбақ, мысал, әңгіме туралы ұғым, шығарманың тақырыбы, идеясы, сюжеті туралы қарапайым түсініктер, теңеу, эпитет, кейіптеу, метафора, қолданысы, олардың анықтамалары, кейіпкерге мінездеме, портрет, диалог, монолог туралы балалардың түсініктеріне сай анықтамалар.

Қожанасыр туралы аңыздар 8 сағат

Жұлдыз қалай жасалды? (2 сағат), Қожанасыр мен оқытушы (2 сағат),Теңіздің суы ащы (2 сағат),Төрттен төртті алса не қалады? (2 сағат).

Не білу керек? Не біледі?

Халық ауыз әдебиеті жанрлары жөнінде (ертегі, өтірік өлең, жыр, жұмбақ, мақал-мәтелдер, жаңылтпаштар, аңыз әңгіме т.б.) арнау, өлеңдер, мысал өлеңдер, сықақ, өлеңдер және т.б.) диолог туралы балалардың түсінігін қалыптастыру.

Күлдіргі ертегілер 10 сағат

Үш қу (2 сағат), Аңқау мен ұры (2 сағат), Әкесі мен баласы (2 сағат), Қостаушы табылса, өтірік айтушы да табылады (2 сағат), Бұқабай мерген (2 сағат).

Қайталау 1 сағат

Курстың мақсаты:

Оқушыға терең білім, өнегелі тәрбие беру, сол арқылы оларды өмірге, ел-жұртын шексіз сүйе білуге, сөз өнерін қастерлей білуге, өз білімін көтеруге, шешендікке баулу.

Білім беру мақсаты - ертегіні оқу, идеясын ашу, мәдениетті сөйлеу,

білімдерін жетілдіру,шығармашылық біліктілігін арттыру.

Дамытушылық мақсаты- сөздік қорын және байланыстырып сөйлеуін, дамытады. Балалардың ойлау,қайта жаңғыртып еске түсіру, қиялдау қабілетін дамытып,шығармашылық жұмыс жасату,мәнерлеп сөйлеуге баулу.

Тәрбиелік мақсаы - өз бетімен жұмыс жасай білу, өз білімін өмірде орынды пайдалана білу.Балалардың сөздік қорларын байытып, жақсыдан үйреніп, жаманнан жиренуге тәрбиелеу.

Курстың міндеттері:

*ойын жаттығулар, рольдік ойындар, рольдік саханалауға үйрету;

*өз бетінше әрекет жасауға үйрету;

*сұраққа жауап беру, пікір алмасу, ойды жалғастыру;

*шыншылдыққа, әдептілікке, сыйластыққа баулу.

Күтілетін нәтиже:

өз бетімен тапсырманы орындай білу, логикалық ойлау қабілетін ояту;

мәдениетті сөйлеу, қойылымдық ойындар, құрылымдық ойындар ойнату,

адамгершілік қасиеттерді жаман әдет, жақсы мінез-құлықтарға қарсы қоя отырып, жамандықтан жирену.

Оқушының дайындығына қойылатын талаптар:

Оқушы білуге тиіс:

*Сөз, сөйлем және әңгімелеуді білу

*Қойылымдық ойындар, рольдік ойындар, диолог құруды білу

Оқушылар үйренуі тиіс:

*мәнерлеп, түсініп, дұрыс оқуға;

*өз ойларын жеткізе алуға;

*оқығандарын айта білуге.

Тақырыптық жоспарлау

Ертегілер әлемі

Қорытынды сөз

Адам бойындағы сапалы адамгершілік қасиеттерді жаман әдет, жақсы мінез-құлықтарға қарсы қоя отырып, жамандықтан жиренуге болады. Балаларға тіл мәдениетін үйретіп, шығармашылыққа тәрбиелеуде қанатты асыл, көркем сөздердің ықпалы ерекше тиімді болуы.

Көпшілік ортасында мәнерлеп сөйлей білуге тәрбиелеудің бірден-бір жолы-баланы жастайынан халық алдына шығару. Бұл ойын жаттығулары мен насихатты ойындар, рольдік ойындар негізіндегі сабақтар көп көмегін тигізеді. Бұл оқушыларды қуантып, қызығушылықтарын арттырады. Көру қабілеті нашар бала ойын арқылы өз құрбыларының арасында өзін ұстау тәжірибесін жинайды, ережелерді нормаларды меңгереді, өз бетінше әрекет жасауға мүмкіндік туады.

Ойын (Құрылымдық, рольдік, сюжеттік ойындар) т.б.оқушының оқу-танымдық қызметін ойын арқылы басқаруға мүмкіндік береді, қызығушылығын арттырады. Оқушының өзін көрсетуіне, жолдасының пікірін ескеруіне, қарым-қатынас жасауына мүмкіндік береді. Ойын мен сөйлеу жаттығулары арқылы танымдық және ақпараттық дағдыларды қалыптастыру міндеті шешіледі.

Тіл арқылы қуанышыңды, ренішіңді жеткізесің. Естігеніңді жаныңда бекітуге,көре білуге үйренуге, байқағыштыққа, біліміңді тиянақтап отыруға, қиялдауға, іздену арқылы зерттеу жұмысына үйретеді.

Оқушылардың білімге деген ықыласын арттыру ақыл-ой қабілетін, дүниетанымын қалыптастыру, өмірлік мақсат-мүддесін айқындауға жеке басын қасиеттерін дамытып, оны қоғам мен заман талабына сай іске асыруға қалыптастыру.

Оқушының бойында адами құндылықтарды, қайырымдылықты, сүйіспеншілікті, елжандылықты, имандылықты дамытады. Қоршаған ортамен ізгі қарым-қатынас жасауға тәрбиелейді.

Пайдаланылған әдебиеттер:

1. Қазақ ертегілері-Құрастырған: А.Сәулебаева, Суретші:Г.Ф.Алматова – Шымкент «Шикула и К» ЖШК, 2006 – 104 бет

2. Бала мен балабақша №1 2010 ж 3 – 5 бет

3.Бастауыш мектепте оқыту журналдар

4. Қазақ ертегілері-Алматы., 1999

5. Қазақ  халық әдебиеті. - Алматы., 1990 

6. Қазақ тілін үйретуде көркем және халық ауыз әдебиетін қолдану тәсілі// Отбасы және балабақша, 2006.