Есім хан Қазақ хандығының біртұтастығын қалай сақтап қалды?

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі: 6.4A бөлім Қазақ хандығының XVI – XVII ғасырлардағы дамуы

Мектеп«№5 Пионер ЖОББ негізгі мектебі»КММ

Күні: 24.04.2018

Мұғалімнің аты-жөні: Н.А.Омарова

Сынып: 7

Қатысқандар саны:3

Қатыспағандар саны: 0

Сабақ тақырыбы: Есім хан Қазақ хандығының біртұтастығын қалай сақтап қалды?

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)

Қазақ хандарының мемлекетті нығайтудағы рөлін анықтау;

Қазақ хандарының сыртқы саясатын талдау;

Сабақ мақсаттары

Тақырып арқылы XVII ғасырдағы қазақ хандығының саяси жағдайына тоқталу және Тәуекел ханның інісі Есім хан билігінің маңызды жақтарымен танысу, оның саяси роліне баға беру

Бағалау критерийлері

Талдау: Есім ханжаулап алған жерлерді картадан көрсетеді

жинақтау: Марғасқа жыраудың Есім ханға арналған өлеңінен үзінді мазмұнын біледі, «Тұрсын ханның бүлігін» сипаттайды;

Зерттеу: Түрлі дереккөздердегі ақпараттан Есім ханның саясаты мен билік жүргізу ерекшеліктерін басқа қазақ хандарымен салыстырып, Қазақ хандығының біртұтастығын сақтаудағы ролін талдайды;

Рефлексия: Есім ханның Қазақ хандығын нығайтуға қосқан үлесіне баға беру үшін «Еңсегей бойлы – Ер Есім» тақырыбына 55-70 сөзден тұратын ой-толғау жазады.

Тілдік мақсаттар

Пәнге қатысты лексика мен терминология: Еңсегей бойлы, хандық билік, тақ мұрагері, ескі жол, орталық, әулет, феодализм, аристократия, уәзір, хан, би, әскери заң, жасақ;

Диалогқа/жазылымға қажетті тіркестер: Есім хан...ханға қарағанада...ерекшелінді. Келесі себептер/ факторлар қысқа мерзімді/ орта мерзімді/ ұзақ мерзімді болып келеді.

Ең басты өзгерістер / жетістіктер болды…

Есім ханның Қазақ хандығын нығайтуға қосқан үлесіне баға беру үшін «Еңсегей бойлы – Ер Есім» тақырыбына 55-70 сөзден тұратын ой-толғау жазады. (жазылым дағдысы)

Құндылықтарды дарыту

- патриотизм

- отансүйгіштік

- өз халқы үшін мақтаныш

- көшбасшылық

- ұлттық сана – сезім

- бостандық

Пәнаралық байланыстар

Қазақ әдебиеті, дүние тарихы, құқық негіздері, математика

АКТ қолдану дағдылары

АКТ дағдыларын дамыту. (ноутбук, интербелсенді тақта)

Бастапқы білім

Тәуекел ханның Мәуерреннахрға жасаған жорықтарының себеп салдарын айта алады.

Сабақ барысы

Сабақтың жоспарлан ған кезеңдері

Сабақтағы жоспарланған іс-әрекет

Ресурстар

Сабақтың басы

1-4 мин

(4 минут)

Білу кезеңі

5-10мин

(5 минут)

10-11 мин

(1минут)

Түсіну кезеңі.

11-16 минут

(5 минут)

Қолдану кезеңі

17-20 мин

(3 мин)

Сәлемдесу. Сынып реттілігін қадағалау.

Оқушыларды түгелдеу. Оқу құралдарын байқау. Эпиграф: «Білімді, көзі ашық, көкірегі ояу болуға ұмтылу – біздің қанымызда бар қасиет.

Табысты болудың ең іргелі, басты факторы білім екенін әркім терең түсінуі керек. Себебі, құндылықтар жүйесінде білімді бәрінен биік қоятын ұлт қана табысқа жетеді» Н.Ә.Назарбаев Олай болса бүгінгі сабақта тек жоғары білімімізді көрсетейік

Бір-бірімізді тыңдаймыз десек 1 рет қол шапалақтаймыз!

Ұйымшыл боламыз десек 2 рет

Белсенділік танытамыз десек 3 рет шапалақтаймыз!

Бағалау парақшасын тарату Бұл парақшаға жауап бергендеріңе орай жетон алып отырасыңдар

Үй тапсырмасы Кесте толтыру

«Футбол» ойыныСұрақтарға жауап беру

1.Шығай ханның баласы? Тәуекел

2.Тәуекел хан көп әскермен Абдаллах хандығына шабуыл бастап қайсы қалаларды басып алды? Сайрамды, Ташкентті,Түркістанды,Әндіжанды, Самарқанды

3.1582 жылы Тәуекел сұлтан бастаған қазақ әскерлері қандай жеңіске жетті? Ташкент билеушісі Баба сұлтанға қарсы шайқасып , жеңіске жетті

4.Қай жылы Тәуекел хан Бұхар ханның иелігіне басып кірді? 1586 жылы

5.Тәуекелдің Бұхар хандығынан бөлінуіне не себеп болды? 1583 ж Тәуекел

6.Ресейге жіберілген елшіліктің мақсаты не болды?

1594 ж Мәскеуге елшілік жіберді.Мақсаты:Оразмұхаммед сұлтанды тұтқыннан босату,әскери одақ келісімін жасау және орыс патшасынан «от қаруды» алу

7.Тәуекел хан қай жылы, қалай қайтыс болды? Бұхара түбіндегі шайқастардың бірінде Тәуекел хан ауыр жараланып,1598 ж қайтыс болады.

Жаңа тақырыпты Сөзтізбекті шешу арқылы ашу.

Есімхан қазақ хандығының біртұтастығын қалай сақтап қалды?

Жаңа тақырыпты түсіндіру картамен жұмыс

Жәнібек пен Керей тұсында ірге көтерген қазақ мемлекеті Қасым хан кезінде бүкіл шығыс Еуропаға танылса, Хақназар мен Тәуекел тұсында күш қуаты артып, қонысы мен шекарасы кеңіп, халқының саны өсіп, іргелі мемлекетке айналады. Есім хан тұсында ше.......? Есім ханға сипаттама

Шығай ханның баласы, Тәуекел ханның інісі Есім 1598-1628 жж мұрагерлік жолмен ресми түрде хан тағына отырды. Мақсаты қазақ хандығын бір орталыққа бағынған мемлекет ету болатын Ол Қасым ханның ізін жалғасытырып Дала заңына өзгертулер енгізіп,қазақ даласында бұл жинақ «Есім ханның ескі жолы» деп бекітілді.Есім ханның саяси бәсекелестерінің ішінде Ташкент билеушісі Тұрсын сұлтанды ерекше айтуға болады.Ол Есімге қарсы шығып бағынудан бас тартып, өзін хан етіп жариялап, Есім ойраттармен шайқасып жатқанда,қазақ хандығының ордасы Түркістанға шабуыл жасайды.Тұрсынның бұл әрекетіне ызаланған Есім Тұрсынның тайпасы Қатаған руын қатаң жаза өлім жазасына кесуді ұйғарады.Бұл оқиға тарихта «Қатаған қырғыны» деп қалды

Тарихшы Махмұд ибн Уәлидің айтуынша 1628 ж Есім хан дүниеден өтіп,Қожа Ахмет Йассауи кесенесіне жерленген екен Зор денелі күшті адам болғандықтан, талай жорықта ерлігімен көзге түскендіктен қазақ тарихында “Еңсегей бойлы ер Есім” атанған. .

Сұрақтар қою арқылы оқушылардың мәліметті қаншалықты түсінгендерін сұрақтар арқылы тексеру:

«Білімді адамға сыйлық бар ойыны» Әр сұраққа жауап берген оқушы ұпай алып отырады,алған ұпайын бағалау парақшасына жазып отыруы тиіс.

1.Не себепті Еңсегей бойлы ер Есім деп атады?

2. «Қатаған қырғыны» деп неге аталды?

3.Орта Азия билеушілермен болған Сырдария қалалары үшін соғыс неше жылға созылды және нүктесін кім қойды?

4.Есім ханның Шығыс Түркістан туралы саясатының толық іске аспауының себептері?

5.Есім хан мен Тұрсын хандар арасындағы таластың себебі неде?

6.Есім хан елдің экономикасын нығайту жолында қандай әрекет жасады?

7.Бұхар-қазақ қатынасының жиі бұзылу себептері неде?

Презентация

Талдау кезеңі

21-26 мин

(5 минут)

Жинақтау кезеңі

27-35минут

(8 мин)

Оқушыларға Марғасқа жыраудың «Еңсегей бойлы Ер Есім» жырынан үзінді беріледі.

«Ей, Қатағанның хан Тұрсын,

Кім арамды ант ұрсын.

Жазықсыз елді еңіретіп,

Жер тәңірісіп жатырсың.

Хан емессің қасқырсың,

Қара албасты басқырсың,

Алтын тақта жатсаң да,

Ажалы жеткен пақырсың!

Еңсегей бойлы Ер Есім

Есігіңе келіп тұр:

Алғалы тұр жаныңды,

Шашқалы тұр қаныңды!».

^{Үзіндіні оқып болғ}ан соң оқушыларға постер жасауға тапсырма беріледі:

1. Бұл деректерде қандай оқиға сипатталады?

2. Есім хан мен Тұрсын ханның арасында неліктен қарама – қайшылық пайда болды?

3. Тұрсын ханмен жүргізілген соғыстың қандай салдары болды?

Постерді бағалау Критерий Оқиға нақты сипатталса-3000

Деректер аз келтірілсе-1000

Нақты дерек келтірмеген-0

Картамен жұмыс Есім ханның тұсында қазақ хандығының ордасы болған қала

Есім хан қазақ хандығына қайтарған Сырдария бойындағы қалаларды көрсет Әндіжан Сайрам

Сығанақ, Ферғана

“Жылдар сөйлейді” тапсырмасы беріледі

(500*3)+90-8= 1582

(500*3)+100-6= 1594

(500*3)+100-2= 1598

(500*3)+113-10=1603

Есім ханның Қазақ хандығын нығайтуға қосқан үлесіне баға беру үшін «Еңсегей бойлы – Ер Есім» тақырыбына 55-70 сөзден тұратын ой-толғау жазуға тапсырма беріледі

Флипчарт,

маркер,

стикер

Қазақстанның саяси картасы

Бағалау кезеңі

36-38 мин

(2 минут)

38-40 мин

(2 минут)

Рефлексия

Жетондағы алған ұпайлары бойынша бағалау (алғыс хат керемет,жарайсың т.б)

стикер

Саралау –оқушыларға қалай көбірек қолдау көрсетуді жоспарлайсыз? Қабілеті жоғары оқушыларға қандай міндет қоюды жоспарлап отырсыз?

Бағалау – оқушылардың материалды меңгеру деңгейін қалай тексеруді жоспарлайсыз?

Денсаулық және қауіпсіздік техникасының сақталуы

Тілді жетік меңгермеген оқушыларға өз ойын жеткізуге мүмкіндік беру. Термин сөздермен жұмыс жасау негізінде сөздік қорларын дамыту және сабақта пайдалануына мүмкіндік беру. Ойын жеткізе алуына қолдау көрсету.

1. Оқушылар берілген тапсырманы орындайды.

2. Сабақ барысында оқушылар өзіндік ой түйіп, пікірі қалыптасады.

3. Оқушылар сабақ барысында алған білімдерін пайдаланып өз ойын ашық, дәлелді жеткізе алады.

Дерек мәліметтерін негізге ала отырып, дәлелді аргумент бере алған, сонымен қатар өзгерістерді анықтап және тарихи сабақтастығын көрсетіп, өз ойын жеткізген оқушылар бағаланады.

Сабақта оқушылардың іс -әрекеттерін ауыстырып отыру

Сабақ бойынша рефлексия

Сабақ мақсаттары/оқу мақсаттары дұрыс қойылған ба? Оқушылардың барлығы ОМ қол жеткізді ме?

Жеткізбесе, неліктен?

Сабақта саралау дұрыс жүргізілді ме?

Сабақтың уақыттық кезеңдері сақталды ма?

Сабақ жоспарынан қандай ауытқулар болды, неліктен?

Жалпы баға

Сабақтың жақсы өткен екі аспектісі (оқыту туралы да, оқу туралы да ойланыңыз)?

1:

2:

Сабақты жақсартуға не ықпал ете алады (оқыту туралы да, оқу туралы да ойланыңыз)?

1:

2:

Сабақ барысында сынып туралы немесе жекелеген оқушылардың жетістік/қиындықтары туралы нені білдім, келесі сабақтарда неге көңіл бөлу қажет?