"Эволюцияның негізгі заңдылықтары" 11 сынып

Сабақтың тақырыбы: Эволюцияның негізгі заңдылықтары.

                                     Дивергенция, конвергенция, параллелизм

Сабақтың  мақсаты:

1. Оқушыларға эволюцияның негізгі заңдылықтары туралы түсініктеме беру, дивергенция, конвергенция, параллелизм сөздерінің мәнін ашу.

2. Оқушылардың белсенділігін, қабілетін, қызығушылығын арттыру.

3.Зеректілікке, еркін сөйлеуге, табиғатты қорғай білуге тәрбиелеу.

Сабақтың типі: жаңа білімді меңгерту.

Сабақтың түрі: аралас сабақ

Сабақтың әдістері: баяндау, түсіндіру, сұрақ-жауап, ой қозғау, талдау,  суретті түсініктемелер

Сабақтың көрнекілігі: суреттер, интерактивті тақта, ғаламтор деректері.Сабақта пайдаланылған әдебиеттер:

1.     Р.Сәтімбеков, Р.Әлімқұлова, Ж.Шілдебаев «Биология» оқулығы ,

 11-сынып, Алматы «Мектеп»2007.

2.     «Биолог анықтамалығы» журналы, №5-2013жыл.

3.      Интернет материалдары.

Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі – 2-3 мин.

 а) сергіту сәті   б) сыныпты топқа бөлу (+,-)   в) мақсатпен таныстыру.

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау-10 мин.

а)  «миға шабуыл» әдісі арқылы сұрау

б)  топтық жұмыс жасау:   1-топқа «био.прогресс»

                                              2-топқа « био.регресс» 

ІІІ. Жаңа сабақты түсіну кезеңі – 12 мин.+12 мин.

а)  топтық жұмыс жасау, мәтінмен танысу, постер қорғау:

    Тақырыптар :    1-топқа « дивергенция»

                                  2-топқа « конвергенция» 

ә)мұғалімнің түсініктемесі: « паралеллизм» ұғымына сипаттама.

б) «ой толғау» әдісі арқылы берілген тақырыптың мәнін ашу:

әр топ тақырыпты өздері таңдайды.Тақырыптар:

«Эволюция – қайтымсыз процесс» және «Эволюция – бір қалыпты емес».

ІҮ. Бекіту тапсырмалары – 5 мин.

1.     «Кім жылдам?» әдісі арқылы тарау бойынша кездескен,

1-топ: терминдерді жатқа жазу, суретпен сәйкестендіру.

          2-топ: ғалымдардың аттарын жазып шығу.

2.     «Сен – маған, мен — саған» әдісімен  ҰБТ тапсырмаларымен жұмыс.

 

Ү.Қорытындылау және оқушы білімі мен белсенділігін бағалау-2мин.

 

ҮІ. Кері байланыс: оқушыларға сабақтың өтілуі туралы пікірін білу -1мин..

 

Эволюцияның негізгі заңдылықтары.

Дивергенция, конвергенция, параллелизм — тірі организмдер  топтарының эвомоциялық формалары.

 Дивергенция(латыннан аударғанда  « кері шегінемін» дегенді білдіреді. ) –деп туыс формалардағы белгілердің ажырауын айтады. Ол табиғатта ұдайы жүретін процесс.

 Конвергенция(латын тілінен  аударғанда « ұқсас болу» дегенді білдіреді)- организмдердің туыстық жағынан  алыс болғанымен мекен ортасы бірдей, сыртқы пішінінің  бір-біріне ұқсас болуын айтады. .

 Параллелизм(Грек тілінен аударғанда «қатар жүру»)-  деп туыстық жағынан өте жақын организмдердің  ұқсас белгілерінің  бір-біріне тәуелсіз  дамуын айтады.

Эволюция- қайтымсыз процессекендігін кезінде Ч. Дарвин «Тіпті тіршілік еткен ортасы қайтадан  бұрынғыдай болып қайталанғанмен жойылған түр  еш уақытта  қайта қалпына келмейді»- деп жазды.

Дельфиннің, киттің ескектерінің ішкі  құрылысында сүтқоректілерге тән 5 саусақты аяқтың негізгі белгілері сақталған. Мутацияның нәтижесінде, популяцияның гендік қоры ылғи жаңарып отыратындықтан еш уақытта өткен

ұрпақтың гендік қорын қайталамайды. Әйтеуір, бір кезде қарапайым қосмекенділерден  бауырымен жорғалаушылар пайда болса, бауырымен жор-

ғалаушылардан қайтадан қосмекенділер шықпайды.

Өсімдіктердің Қырымда өсетін мәңгі жасыл бұташық-кірпішөпті мысалға алайық. Оның сабағында жылтыр қалың жапырақтары бар. Кірпішөптер ертеректе құрғақшылыққа бейімделіп, жапырақтары суды көп буландырмас үшін жойылған. Қайтадан ылғалды ортаға ауысқанда жапырақтарының орнына жапырақ пішінді бұтақтар пайда болған.

Эволюцияның бір қалыпты еместігі.

Жүздеген миллион жылдар бойы жер бетінде ешқандай өзгеріссіз тіршілік етіп жатқан организмдер де бар, оған қылышқұйрық, саусаққанатты балықтар, гаттерия жатады. Бұларды екінші  сөзбен “тірі қазбалар” дейді.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі – 2-3 мин.

 а) сергіту сәті   б) сыныпты топқа бөлу (+,-)   в) мақсатпен таныстыру.

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау-10 мин.

а)  «миға шабуыл» әдісі арқылы сұрау

б)  топтық жұмыс жасау:   1-топқа «био.прогресс»

                                              2-топқа « био.регресс» 

ІІІ. Жаңа сабақты түсіну кезеңі – 12 мин.+12 мин.

а)  топтық жұмыс жасау, мәтінмен танысу, постер қорғау:

    Тақырыптар :    1-топқа « дивергенция»

                                  2-топқа « конвергенция» 

ә)мұғалімнің түсініктемесі: « паралеллизм» ұғымына сипаттама.

б) «ой толғау» әдісі арқылы берілген тақырыптың мәнін ашу:

әр топ тақырыпты өздері таңдайды.Тақырыптар:

«Эволюция – қайтымсыз процесс» және «Эволюция – бір қалыпты емес».

ІҮ. Бекіту тапсырмалары – 5 мин.

1.     «Кім жылдам?» әдісі арқылы тарау бойынша кездескен,

1-топ: терминдерді жатқа жазу, суретпен сәйкестендіру.

          2-топ: ғалымдардың аттарын жазып шығу.

2.     «Сен – маған, мен — саған» әдісімен  ҰБТ тапсырмаларымен жұмыс.

 

Ү.Қорытындылау және оқушы білімі мен белсенділігін бағалау-2мин.

 

ҮІ. Кері байланыс: оқушыларға сабақтың өтілуі туралы пікірін білу -1мин..

 11-сынып. Биология ( І-ІІ топтар). Күні: 11.12.2013 жыл.

Сабақтың тақырыбы: Эволюцияның негізгі заңдылықтары.

                                     Дивергенция, конвергенция, параллелизм

Сабақтың  мақсаты:

1. Оқушыларға эволюцияның негізгі заңдылықтары туралы түсініктеме беру, дивергенция, конвергенция, параллелизм сөздерінің мәнін ашу.

2. Оқушылардың белсенділігін, қабілетін, қызығушылығын арттыру.

3.Зеректілікке, еркін сөйлеуге, табиғатты қорғай білуге тәрбиелеу.

Сабақтың типі: жаңа білімді меңгерту.

Сабақтың түрі: аралас сабақ

Сабақтың әдістері: баяндау, түсіндіру, сұрақ-жауап, ой қозғау, талдау,  суретті түсініктемелер

Сабақтың көрнекілігі: суреттер, интерактивті тақта, ғаламтор деректері.Сабақта пайдаланылған әдебиеттер:

1.     Р.Сәтімбеков, Р.Әлімқұлова, Ж.Шілдебаев «Биология» оқулығы ,

 11-сынып, Алматы «Мектеп»2007.

2.     «Биолог анықтамалығы» журналы, №5-2013жыл.

3.      Интернет материалдары.

Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі – 2-3 мин.

 а) сергіту сәті   б) сыныпты топқа бөлу (+,-)   в) мақсатпен таныстыру.

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау-10 мин.

а)  «миға шабуыл» әдісі арқылы сұрау

б)  топтық жұмыс жасау:   1-топқа «био.прогресс»

                                              2-топқа « био.регресс» 

ІІІ. Жаңа сабақты түсіну кезеңі – 12 мин.+12 мин.

а)  топтық жұмыс жасау, мәтінмен танысу, постер қорғау:

    Тақырыптар :    1-топқа « дивергенция»

                                  2-топқа « конвергенция» 

ә)мұғалімнің түсініктемесі: « паралеллизм» ұғымына сипаттама.

б) «ой толғау» әдісі арқылы берілген тақырыптың мәнін ашу:

әр топ тақырыпты өздері таңдайды.Тақырыптар:

«Эволюция – қайтымсыз процесс» және «Эволюция – бір қалыпты емес».

ІҮ. Бекіту тапсырмалары – 5 мин.

1.     «Кім жылдам?» әдісі арқылы тарау бойынша кездескен,

1-топ: терминдерді жатқа жазу, суретпен сәйкестендіру.

          2-топ: ғалымдардың аттарын жазып шығу.

2.     «Сен – маған, мен — саған» әдісімен  ҰБТ тапсырмаларымен жұмыс.

 

Ү.Қорытындылау және оқушы білімі мен белсенділігін бағалау-2мин.

 

ҮІ. Кері байланыс: оқушыларға сабақтың өтілуі туралы пікірін білу -1мин..

 

Эволюцияның негізгі заңдылықтары.

Дивергенция, конвергенция, параллелизм — тірі организмдер  топтарының эвомоциялық формалары.

 Дивергенция(латыннан аударғанда  « кері шегінемін» дегенді білдіреді. ) –деп туыс формалардағы белгілердің ажырауын айтады. Ол табиғатта ұдайы жүретін процесс.

 Конвергенция(латын тілінен  аударғанда « ұқсас болу» дегенді білдіреді)- организмдердің туыстық жағынан  алыс болғанымен мекен ортасы бірдей, сыртқы пішінінің  бір-біріне ұқсас болуын айтады. .

 Параллелизм(Грек тілінен аударғанда «қатар жүру»)-  деп туыстық жағынан өте жақын организмдердің  ұқсас белгілерінің  бір-біріне тәуелсіз  дамуын айтады.

Эволюция- қайтымсыз процессекендігін кезінде Ч. Дарвин «Тіпті тіршілік еткен ортасы қайтадан  бұрынғыдай болып қайталанғанмен жойылған түр  еш уақытта  қайта қалпына келмейді»- деп жазды.

Дельфиннің, киттің ескектерінің ішкі  құрылысында сүтқоректілерге тән 5 саусақты аяқтың негізгі белгілері сақталған. Мутацияның нәтижесінде, популяцияның гендік қоры ылғи жаңарып отыратындықтан еш уақытта өткен

ұрпақтың гендік қорын қайталамайды. Әйтеуір, бір кезде қарапайым қосмекенділерден  бауырымен жорғалаушылар пайда болса, бауырымен жор-

ғалаушылардан қайтадан қосмекенділер шықпайды.

Өсімдіктердің Қырымда өсетін мәңгі жасыл бұташық-кірпішөпті мысалға алайық. Оның сабағында жылтыр қалың жапырақтары бар. Кірпішөптер ертеректе құрғақшылыққа бейімделіп, жапырақтары суды көп буландырмас үшін жойылған. Қайтадан ылғалды ортаға ауысқанда жапырақтарының орнына жапырақ пішінді бұтақтар пайда болған.

Эволюцияның бір қалыпты еместігі.

Жүздеген миллион жылдар бойы жер бетінде ешқандай өзгеріссіз тіршілік етіп жатқан организмдер де бар, оған қылышқұйрық, саусаққанатты балықтар, гаттерия жатады. Бұларды екінші  сөзбен “тірі қазбалар” дейді.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі – 2-3 мин.

 а) сергіту сәті   б) сыныпты топқа бөлу (+,-)   в) мақсатпен таныстыру.

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау-10 мин.

а)  «миға шабуыл» әдісі арқылы сұрау

б)  топтық жұмыс жасау:   1-топқа «био.прогресс»

                                              2-топқа « био.регресс» 

ІІІ. Жаңа сабақты түсіну кезеңі – 12 мин.+12 мин.

а)  топтық жұмыс жасау, мәтінмен танысу, постер қорғау:

    Тақырыптар :    1-топқа « дивергенция»

                                  2-топқа « конвергенция» 

ә)мұғалімнің түсініктемесі: « паралеллизм» ұғымына сипаттама.

б) «ой толғау» әдісі арқылы берілген тақырыптың мәнін ашу:

әр топ тақырыпты өздері таңдайды.Тақырыптар:

«Эволюция – қайтымсыз процесс» және «Эволюция – бір қалыпты емес».

ІҮ. Бекіту тапсырмалары – 5 мин.

1.     «Кім жылдам?» әдісі арқылы тарау бойынша кездескен,

1-топ: терминдерді жатқа жазу, суретпен сәйкестендіру.

          2-топ: ғалымдардың аттарын жазып шығу.

2.     «Сен – маған, мен — саған» әдісімен  ҰБТ тапсырмаларымен жұмыс.

 

Ү.Қорытындылау және оқушы білімі мен белсенділігін бағалау-2мин.

 

ҮІ. Кері байланыс: оқушыларға сабақтың өтілуі туралы пікірін білу -1мин..

 

 11-сынып. Биология ( І-ІІ топтар). Күні: 11.12.2013 жыл.

Сабақтың тақырыбы: Эволюцияның негізгі заңдылықтары.

                                     Дивергенция, конвергенция, параллелизм

Сабақтың  мақсаты:

1. Оқушыларға эволюцияның негізгі заңдылықтары туралы түсініктеме беру, дивергенция, конвергенция, параллелизм сөздерінің мәнін ашу.

2. Оқушылардың белсенділігін, қабілетін, қызығушылығын арттыру.

3.Зеректілікке, еркін сөйлеуге, табиғатты қорғай білуге тәрбиелеу.

Сабақтың типі: жаңа білімді меңгерту.

Сабақтың түрі: аралас сабақ

Сабақтың әдістері: баяндау, түсіндіру, сұрақ-жауап, ой қозғау, талдау,  суретті түсініктемелер

Сабақтың көрнекілігі: суреттер, интерактивті тақта, ғаламтор деректері.Сабақта пайдаланылған әдебиеттер:

1.     Р.Сәтімбеков, Р.Әлімқұлова, Ж.Шілдебаев «Биология» оқулығы ,

 11-сынып, Алматы «Мектеп»2007.

2.     «Биолог анықтамалығы» журналы, №5-2013жыл.

3.      Интернет материалдары.

Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі – 2-3 мин.

 а) сергіту сәті   б) сыныпты топқа бөлу (+,-)   в) мақсатпен таныстыру.

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау-10 мин.

а)  «миға шабуыл» әдісі арқылы сұрау

б)  топтық жұмыс жасау:   1-топқа «био.прогресс»

                                              2-топқа « био.регресс» 

ІІІ. Жаңа сабақты түсіну кезеңі – 12 мин.+12 мин.

а)  топтық жұмыс жасау, мәтінмен танысу, постер қорғау:

    Тақырыптар :    1-топқа « дивергенция»

                                  2-топқа « конвергенция» 

ә)мұғалімнің түсініктемесі: « паралеллизм» ұғымына сипаттама.

б) «ой толғау» әдісі арқылы берілген тақырыптың мәнін ашу:

әр топ тақырыпты өздері таңдайды.Тақырыптар:

«Эволюция – қайтымсыз процесс» және «Эволюция – бір қалыпты емес».

ІҮ. Бекіту тапсырмалары – 5 мин.

1.     «Кім жылдам?» әдісі арқылы тарау бойынша кездескен,

1-топ: терминдерді жатқа жазу, суретпен сәйкестендіру.

          2-топ: ғалымдардың аттарын жазып шығу.

2.     «Сен – маған, мен — саған» әдісімен  ҰБТ тапсырмаларымен жұмыс.

 

Ү.Қорытындылау және оқушы білімі мен белсенділігін бағалау-2мин.

 

ҮІ. Кері байланыс: оқушыларға сабақтың өтілуі туралы пікірін білу -1мин..