Бәтімова Қаламқас

Ж.Молдағалиев атындағы мамандандырылған

 мектеп-лицей-интернатының

физика пәнінің мұғалімі

Физика ғылымындағы жасанды интеллекттің маңызы

Қазіргі таңда ғылым мен техника қарқынды дамып, жаңа технологиялар адам өмірінің барлық саласына еніп отыр. Солардың бірі – жасанды интеллект (ЖИ). Жасанды интеллект дегеніміз – компьютерлік жүйелердің адамға тән ойлау, талдау, үйрену және шешім қабылдау қабілеттерін орындауы. Соңғы жылдары жасанды интеллект физика ғылымында кеңінен қолданылып, зерттеулердің сапасы мен жылдамдығын арттыруға үлкен үлес қосып келеді.

Физика – табиғат заңдарын зерттейтін іргелі ғылым. Бұл ғылымда тәжірибелер, есептеулер және үлкен көлемдегі мәліметтермен жұмыс істеу маңызды орын алады. Дәл осы жерде жасанды интеллекттің мүмкіндіктері ерекше байқалады. Қазіргі замандағы физикалық эксперименттер, әсіресе ядролық физика, астрофизика және кванттық физика салаларында, өте көп деректер береді. Бұл деректерді адам баласының қолмен өңдеуі көп уақытты талап етеді. Ал жасанды интеллект мұндай ақпаратты тез арада талдап, нақты нәтижелер ұсына алады.

Астрономия және астрофизика саласында жасанды интеллект ғарыштан алынған суреттер мен сигналдарды өңдеуде кеңінен қолданылады. Телескоптар арқылы алынатын мәліметтер көлемі өте үлкен болғандықтан, ЖИ көмегімен жұлдыздарды, галактикаларды, қара құрдымдарды және басқа да ғарыш нысандарын анықтау жеңілдейді. Сонымен қатар, жасанды интеллект ғарыштағы құбылыстарды болжауға және жаңа аспан денелерін ашуға мүмкіндік береді.

Кванттық физикада да жасанды интеллекттің рөлі зор. Бұл сала өте күрделі математикалық есептерге негізделген. ЖИ алгоритмдері кванттық жүйелердің моделін құруға, олардың қасиеттерін болжауға және жаңа материалдарды зерттеуге көмектеседі. Мысалы, жасанды интеллект жаңа жартылай өткізгіш материалдарды немесе аса өткізгіштерді табуда маңызды құралға айналып отыр.

Физикадағы тәжірибелерді модельдеу де жасанды интеллекттің маңызды қолдану салаларының бірі. Компьютерлік модельдеу арқылы қауіпті немесе қымбат тәжірибелерді виртуалды түрде жасауға болады. Бұл зерттеушілерге қауіпсіздік сақтауға және шығынды азайтуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, ЖИ модельдері табиғи құбылыстардың қалай жүретінін алдын ала көрсету арқылы ғылыми болжамдардың дәлдігін арттырады.

Жасанды интеллект физика негізінде жұмыс істейтін құрылғылар мен технологияларда да кеңінен қолданылады. Робототехникада қозғалыс заңдары, күш, тепе-теңдік және энергия ұғымдары негізгі рөл атқарады. Ақылды роботтар мен автоматтандырылған жүйелер физика заңдарына сүйене отырып, жасанды интеллект арқылы басқарылып, күрделі тапсырмаларды орындай алады.

Білім беру саласында да жасанды интеллект физиканы оқытуда пайдалы құралға айналуда. Ақылды бағдарламалар оқушылардың деңгейіне сай тапсырмалар ұсынып, олардың қателерін талдай алады. Бұл физиканы түсінуді жеңілдетіп, оқушылардың пәнге деген қызығушылығын арттырады.

Қорытындылай келе, жасанды интеллект физика ғылымының дамуына зор ықпал етуде. Ол зерттеулерді жылдамдатып, күрделі есептерді шешуге көмектеседі және жаңа ғылыми жаңалықтардың ашылуына жол ашады. Болашақта жасанды интеллект пен физиканың өзара байланысы одан әрі күшейіп, адамзаттың ғылыми-техникалық дамуына үлкен серпін береді.

Пайдаланған әдебиеттер

1. Айтхожин Н.Қ. Физика. Жалпы білім беретін мектептің 10–11 сыныптарына арналған оқулық. – Алматы: Мектеп, 2021.

2. Трофимова Т.И. Физика курсы. – Москва: Дрофа, 2019.

3. Russell S., Norvig P. Artificial Intelligence: A Modern Approach. – Pearson Education, 2020.

4. Жасанды интеллект туралы жалпы мәліметтер. Wikipedia (қазақша нұсқа).

5. Physics World журналының танымдық мақалалары.

6. OpenAI. Жасанды интеллекттің ғылымдағы қолданылуы (танымдық материалдар).