Мерзімі________________

Зертханалық жұмыс № 1

Теңүдемелі қозғалыс кезіндегі дененің үдеуін анықтау.

Жұмыстың мақсаты: көлбеу науамен домалайтын кішкене шардың үдеуін есептеу.

Ол үшін шардың белгілі бірt уақытта жүріп өтетін s орын ауыстыруының ұзындығын өлшейді. Бастапқы жылдамдықсыз (ʋ₀ = 0) теңүдемелі қозғалыс кезінде болатындықтан, sпен t–ны өлшеп алып, шардың үдеуін анықтауға болады: .

Құрал –жабдықтар:науа, шар, қысқышы бар штатив, металл цилиндр, өлшеуіш таспа, метроном.

Жұмысты орындау.

1. Штатив арқылы науаны көкжиекпен кішкене бұрыш жасайтындай етіп бекіту керек (сурет 1.13).

Науаның төменгі шетіне металл цилиндрді қоясыңдар.

2. Метроном дыбыс берген бойда шарды науаның жоғарғы басынан жіберіп, ол цилиндрге барып соғылғанға дейін метрономның неше рет соққанын санаңдар. Тәжірибе жүргізерде метрономды минутына 120 рет соғатын етіп қойыңдар.

3. Науаның көкжиекке көлбеулік бұрышын өзгерте отырып, шарды жіберген мезеттен бастап, оның цилиндрге барып соғылуына дейін метроном 4 рет соғатындай етуге болады (соғу арасы – үш толдас).

4. Шардың қозғалыс уақытын есептеңдер.

5. Өлшеуіш таспаның көмегімен шарды sорын ауыстыруының ұзындығын табыңдар. Науаның көлбеулігін өзгертпей (тәжірибе шарты өзгермеу тиіс), метрономның төртінші соғуы мен шардың метталл цилиндрге соғылуы дәл келетіндей етіп алып (ол үшін цилиндрді аздап қозғауға болады), тәжірибені бес рет қайталау керек.

6. _{формуласы бойынша орын ауыстыру модулінің орташа мәнін, ал содан соң үдеу модулінің орташа мәнін табыңдар:}

7. Өлшеу және есептеу нәтижелерін кестеге жазыңдар.

Ешбір өлшеу абсолют дәл болмайды. Өлшеу құралдарының жетілмеуіне және басқа себептерге байланысты қалай да қателік кетеді. Қателіктерді мейлінше азайту үшін тәжірибешартын өзгертпей, өлшеу жумыстарын бірнеше рет қайталап орындаған жөн. Содан кейін олардың арифметикалық орташа мәні есептеледі. Бұл жұмысты да осылайорындау ұсынылады.

Қорытынды________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Мұғалім комментарийі_________________________________________

______________________________________________________________________________________________________________________________

Мерзімі________________

Зертханалық жұмыс № 2

Горизонталь лақтырылған дененің қозғалысын зерттеу

Жұмыстың мақсаты: Горизонталь лақтырылған дененің ауырлық күші әрекетінен қозғалысын зерделеу және бастапқы жылдамдығын анықтау.

Құрал – жабдықтар: 1) зертханалық штатив және олардың қысқаштары, 2) шарик қозғалатын науа, 3) аржадан (фанерадан) жасалған тақта, 4) шарик, 5)қағаз парағы, 6) кнопкалар, 7) қара бояулы көшіргіш қағаз.

Жұмыс орындау реті

1. Штативтің көмегімен аржа тақтасын вертикаль бағытта қысқашпен бекітіңдер (сурет 1.18).

Сол қысқашпен шарик қозғалатын науаның шетін де қысыңдар. Науаның бүгілген төменгі жағын горизонталь орналастырыңдар.

2. Тақтаға ені 20 см-ден кем емес қағаз парағын кнопкалармен бекітіңдер. Төменгі горизонталь ақ қағаз бетіне қара бояулы көшіргіш қағазды орналастырыңдар.

3. Шарикті тұрақты биіктіктен науадағы алғашқы орнын өзгертпей бес рет түсіріңдер де, көшіргіш қағазды алып тастаңдар (оның орнында шариктің горизонталь бетке түскен кездегі іздері қалады).

4. Шариктің құлауы биіктігін және әр жолғы ұшу қашықтығын өлшеңдер.

5. Ұшу қашықтығының арифметикалық орташа мәнін мына формула бойынша есептеңдер:

6. Шариктің ұшу ауқытын мына формуладан есептеп шығарыңдар:

_{, бұдан t = √ 2 h/g}

7. Шариктің бастапқы жылдамдығын мына формуладан есептеп шығарыңдар: l_орт = ʋ₀t

8. Өлшеулер мен есептеу нәтижелерін төмендегі кестеге түсіріп жазыңдар:

Тәжірибе реті	h, м	l, м	lорт, м	ʋорт, м/с
№ 1
№ 2
№ 3

9. Зерттеу нәтижелері бойынша қорытынды жасап, өзара талқылаңдар.

Қорытынды________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Мұғалім комментарийі_________________________________________

______________________________________________________________________________________________________________________________

Мерзімі________________

Зертханалық жұмыс № 3

Математикалық маятниктің көмегімен еркін түсу үдеуін анықтау..

Жұмыстың мақсаты: математикалық маятниктің тербеліс периодының формуласыбойыншаеркін түсу үдеуін анықтау.

Ол үшін тербеліс периоды мен маятниктің ұзындығын өлшеп алу қажет, Сонда жоғарыдағы формуладан еркін түсу үдеуін табуға болады:

Құрал – жабдықтар:секундтық тілі бар сағат, өлшеуіш таспа, саңылауы бар шар, жіп, қысқышы мен сақинасы бар тұрғы (штатив).

Жұмысты орындау:

1. Штативті үстелдің шетіне орнатыңдар. Оның жоғарғы жағына қысқыш арқылы сақина бекітіп, оған жіпке байланған жүкті іліңдер. Жүк еденнен 3-5 см жоғары тұруы керек.

2. Маятникті тепе-теңдік күйінен 5-8 см-ге ауытқытып, еркін жібере салыңдар.

3. Маятниктің ұзындығын өлшеуіш таспамен өлшеп алыңдар.

4. N тербеліс жасауға кеткен ∆tуақытты өлшеңдер.

5. Уақытты қайдадан өлшеп (тәжірибе шартын өзгертпей), оның орташа ∆t_ортмәнін табыңдар.

6. Уақыттың ∆t_орторташа мәні бойынша тербеліс периодының Т_орт орташа мәнін анықтаңдар.

7. формуласы бойынша еркін түсу үдеуінің орташа мәнін есептеп шығарыңдар.

8. Өлшеу және есептеу нәтижелерін кестеге жазыңдар.

9. Еркін түсу үдеуінің әртүрлі тербеліс санында алынған _{орташа мәнін g = 9,8 м/с2 мәнімен салыстырыңдар.}

10. Математикалық маятниктің ұзындығы өскен сайын периодының да Т~ немесе T² ~l заңдылығына сәйкес өсетініне көз жеткізіңдер. Ол үшін төмендегі кестеде көрсетілген ұзындықтар мен тербеліс санына сәйкес келетін периодты экспериментте анықтап, кестені толтырыңдар.

11. Өлшеу нәтижелеріне сүйеніп ; ; ; және ; ;

қатынастын анықтап, оларды бір-бірімен салыстыра отырып қорытынды жасаңдар.

12. Өлшеу нәтижесіне сүйеніп, Т~ немесе T² ~lтәуелділігінің графигін декарттық координаталар жүйесіне салып, қорытынды жасаңдар.

Қорытынды________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Мұғалім комментарийі_________________________________________

______________________________________________________________________________________________________________________________

Мерзімі________________

Зертханалық жұмыс № 4

Беттік толқындардың таралу жылдамдығын анықтау.

Жұмыстың мақсаты: судағы беттік толқындардың таралу жылдамдығын анықтау.

Құрал – жабдықтар: зертханалық жұмыстарға арналған ұзындығы 0,5 – 1 м .болатын кең ыдыс, қалтқы, пластилин, секундтық бөліктері бар сағат немесе секундомер, сызғыз.

Жұмысты орындау:

1. Ыдысты үстел үстіне қойып, оның ішіне су құйыңдар

2. Ыдыс ернеуінің бір шетіне қалтқы салыңдар, ал оның қарсы шетінен су бетіне кішірек тасты тастап жіберіңдер.

3. Осы кезде пайда болатын толқулардың қалтқыға дейін таралу уақытын өлшеңдер.

4. Мұндай тәжірибені бірнеше рет қайталап, толқынның lқашықтыққа тарайтын уақытының орташа мәнін анықтаңдар.

5. Толқынның таралу жылдамдығын есептеңдер.

6. Алынған нәтижелерді кестеге жазыңдар.

Тәжірибе реті	Уақыт t, с	Уақыттың орташа мәні tорт, с	Қашықтық l, м	Толқын жылдамдығы ʋ, м/с
1
2
3
4
5

Қорытынды________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Мұғалім комментарийі_________________________________________

______________________________________________________________________________________________________________________________